-BREZİLYA'DA HÜKÜMETİ YILDA 3 DEFA PARLAMENTOYU BİLGİLENDİRİYOR-

Brezilya'nın, 1997 Asya kriziyle başlayan ve 1998 Rusya'nın borç kriziyle derinleşen global krize, 2 alanda önemli reform yaparak yanıt verdiğini belirleyen Boran, Brezilya'nın ise öncelikle 1999 yılında dalgalı kura geçtiğini, bir kaç ay sonra da enflasyon hedeflemesi politikasını benimsediğini, bir sonraki yılda da ''Mali Sorumluluk Kanununu'' uygulamaya soktuğunu kaydetti.

Brezilya'da çıkarılan kanunun 3 temel disiplin unsuru taşıdığını, bunların, ''limitler, yaptırımlar, şeffaflık ve raporlama''dan oluştuğunu, her üç unsurun birbirini tamamlayacak ve destekleyecek şekilde kanun metnine örüldüğünü ifade eden Boran, kanunun, harcamaları, vergi harcamalarını, koşullu yükümlülükleri, personel harcamalarını, kamu borçlanma ve borç verme politikasını, kısmen merkez bankası politikalarını, kamu varlık politikasını'' düzenlediğini ifade etti.

Mali sorumluluk kanununun  en önemli  ayırt edici özelliğinin, bütçe uygulama sürecinin orta vadeli hedeflere tutarlılığını sağlamaya yönelik olduğunu, hükümet bütçesinin yayımı tarihinden itibaren 30 gün içinde aylık harcama programı ve finansman planını yayımlamak zorunda olduğunu, yılda 3 defa  hükümetin ''mali hedeflere'' uyum konusunda parlamentoya  ve kamuya bilgi verdiğini ve aynı bilgilendirme zorunluluğunun merkez bankası içinde yılda 2 defa olmak şartıyla yapıldığını kaydeden Boran, daha pek çok tedbirin hukuki düzenleme altına alındığını kaydetti.

-TÜRKİYE'DE DURUM-

Türkiye'nin 2001 krizi ve devam eden süreçte ekonomik ve siyasal anlamda yaşadığı dönemi de irdeleyen Boran, Türkiye'de de 2001 krizinin ardından bir dizi mali reform yapıldığını hatırlattı. Bunlardan en önemlisi ve ilk reformun Merkez Bankası'nın bağımsızlığına ilişkin düzenleme olduğunu vurgulayan Boran, Bankanın, Hazine ile ilişkilerinin kurala bağlandığını, raporların şeffaflaştırıldığını, borç yönetiminin yeniden düzenlendiğini ifade etti.

Net borçlanma limiti, garanti limiti gibi yine pek çok alanda yeniden yapılanmaya gidildiğini vurgulayan Boran, sonuç olarak Brezilya Mali Sorumluluk Kanunu'nun, Türkiye’de en az 5 farklı kanun ve o kadar da yönetmelik tarafından düzenlendiğini, mali sorumluluk niteliği taşıyan kuralların, tek bir kanun olarak ve ayrım gözetmeden her düzey organ için yapıldığını bildirdi.

-BİZİM PROGRAMLAR DAHA ÇOK KAĞIT ÜZERİNDE-

Brezilya mali sorumluluk kurallarının, belli harcama limitlerinin üzerine çıkan kuruluşları, cezai yaptırımlarla çevrelediğini kaydeden Boran, Türk mevzuatındaki yaptırımların bu nitelikte olmadığını, Türk mevzuatında yaptırımların, ''ya yoktur ya da sadece tahsilatı kolaylaştırmaya yönelik'' olarak organize edildiğini vurguladı.

Boran, çalışmasında şu görüşlere yer verdi:

''Brezilya uygulamasından anlaşılacağı üzere (diğer uygulamalar da aynıdır) mali sorumluluk kuralları orta vadeli bir program çerçevesi gerektirmektedir. Hedefler ve limitler orta vadeli ve makro ekonomik parametrelerin bir parçası olarak belirlenir ve yıllık bütçe ve diğer mali karar ve uygulamalar sonuçları itibariyle bu orta vadeli hedeflerle ''çıpa'' atar, onlarla tutarlılığı denetlenir. Türkiye’de orta vadeli mali program uygulaması kağıt üzerinde vardır. Fakat bu orta vadeli göstergeler bir hedef olarak çok fazla bir anlam taşımaz.

Bir yıldan diğerine hiç bir açıklama yapılmadan değiştirilebilir. Yukarıda bahsettiğimiz gibi sektörel politikaları ve bunlardaki değişimleri bunların orta vadeli etkilerini, diğer makro değişkenlerdeki varsayımları, hazırlanma metodolojisini anlatan şeffaf ve analitik bir politika dokümanı olmaktan, hedef koyan resmi bir belge olmaktan uzaktır.''

-İKİNCİL DÜZENLEMELER GEREKLİ-

Her ülkenin, reform öncesi krize yol açan unsurları tepki olarak engellemeye çalıştığını, bu alanlarda daha ayrıntılı düzenleme yoluna gidildiğini anlatan Boran, Brezilya'da eyaletlerin mali zayıflıkları ve buna bağlı borç ödeme kapasitelerinin, temel sorun olurken, Türkiye’de genel olarak kamu borçlanmasının sorun olarak algılandığını, kanunların, bu konularda ayrıntılı düzenlemeler yapmak, kısıtlar getirmek durumunda kaldığını vurguladı.

Boran, çalışmasının sonunda şunlar kaydetti:

''Türkiye'de ayrıca mali reform kapsamında mali yönetim sistemi modernleştirilmeye çalışılmıştır. Ancak bunların büyük çoğunluğu bir anlamda ''ilk nesil'' reform niteliğindedir: Bütçenin kapsamının genişletilmesi, analitik bütçe sistemine geçiş, iç kontrol sisteminin yeniden yapılanması, harcama öncesi kontrollerin minimize edilmesi, raporlama standartları, muhasebe sisteminin modernize edilmesi (tahakkuk bazlı muhasebe standartları) hep ilk nesil reform kapsamındadır.

''İkinci nesil'' reform niteliğinde sayılabilecek diğer bir ifadeyle politika- program-bütçe ilişkisinin kurulmasını ve sonuç odaklı bütçe uygulamasına geçişi sağlayacak orta vadeli harcama programı-iç denetim-stratejik planlama ve performans bütçe uygulaması henüz uygulanmamaktadır.

Türkiye’nin en önemli farklarından birisi de hükümetin başı sıkıştıkça ilgili kanunları değiştirmeye yeltenmesidir. Üstelik bu değişiklikler herhangi başka bir yasanın içine şeffaf olmayan bir şekilde sıkıştırılıvermektedir. Buna ilişkin hem 4749 hem de 5018 sayılı Kanunlarla ilgili bir çok yeni düzenleme bu şekilde getirilmiştir. Bu değişikliklerin bir kısmı mali disiplini olumsuz etkileyecek mahiyette düzenlemelerdir.''

(aa)