Yargıtay Başkanı Hasan Gerçeker, her organın kendisine verilmiş yetki ve görevleri Anayasa, yasa ve hukukun üstünlüğü kurallarına uygun şekilde kullanmak zorunda olduğunu bildirdi. Gerçeker, ''Aksi yaklaşımlar, yasama organında çoğunluğa sahip bulunan ve aynı zamanda yürütme erkini de elinde bulunduran siyasal gücün, bir yandan yasaları yürürlüğe koyarak, diğer yandan ise devleti yöneterek toplum düzenini, örgütlü çıkar çevrelerinin hizmetinde bir totaliter sisteme, demokrasinin kendisiyle özdeşleştirilme noktasına kadar varan sınırsız bir iktidar anlayışına götürme tehlikesini oluşturmaktadır'' dedi.

Yargıtay Başkanı Gerçeker, adli yıl açılış töreni dolayısıyla yaptığı konuşmaya, ''Devletimizin, Anayasa ile yetki, görev ve sorumlulukları belirlenmiş üç ana erki yasama, yürütme ve yargı arasındaki yoğun çatışmalarla geçen bir yıldan sonra, bu çatışmaların sona ermesi, Anayasamızın öngördügü çizgide demokratik, laik, sosyal hukuk devletinin tüm ölçütleriyle yasama geçmesi ve bu güzel ülkemizde, bir yetkin sinema adamının dediği gibi (bu güzel ve yalnız ülkede) tüm bireyler, kurumlar arasında, barış, kardeşlik, huzur, güven, karşılıklı sevgi ve saygının gerçeklesmesi, sorunların çözümünde, karşıt görüşler ortaya konulurken hakarete, asılsız isnatlara, iftiraya varmayacak, gönüllerde onarılması mümkün olmayan yaralar açmayacak şekilde demokrasinin gereği olan ve ona uygun bir tartışma ortamının oluşması'' dileğiyle başladı.

Anayasanın 24. maddesinde yer alan din ve vicdan özgürlüğü ve laiklik ilkesine değinen Gerçeker, bu madde ile herkesin dini inanç ve kanaat özgürlüğüne sahip olduğunu belirtti. 14. maddede düzenlenen ''temel hak ve özgürlüklerin kötüye kullanılamaması'' hükmüne aykırı olmamak şartıyla ibadet, dini ayin ve törenlerin serbest olduğunu vurgulayan Gerçeker, din ve ahlak eğitiminin devletin gözetimi altında yapılacağının da hükme bağlandığını söyledi.

Gerçeker, maddenin son fıkrasında ise ''kimsenin devletin sosyal, ekonomik, siyasi veya hukuki temel düzenini kısmen de olsa din kurallarına dayandıramayacağı, her ne sebeple olursa olsun dini veya din duygularını yahut dince kutsal sayılan şeyleri istismar edemeyecegi ve kötüye kullanamayacağının'' öngörüldüğünü hatırlattı.

Gerçeker, ''Görüldügü gibi Anayasamız bu hükümlerle laik devlet düzeninde dini inançların korunması, saygınlığının zedelenmemesi konusunda ne şekilde hareket edilmesi gerektiğini açıkça ortaya koymuş, kutsal din duygularının istismarını bu şekilde önleme yoluna gitmiştir'' dedi. Hasan Gerçeker, Cumhuriyetin değiştirilmesi mümkün bulunmayan temel ilkelerinden birisi olarak Anayasanın 2. maddesinde öngörülen laiklik ilkesinin, akılcılık felsefesinden doğduğunu, aslının Yunanca ''Laos'' kelimesi olduğunu ve ''halk'' anlamına geldiğini bildirdi.

''Cumhuriyet aydınlanmasının'', Türkiye'nin sosyal, siyasal ve kültürel yapısını çağdaş boyutlara ulaştırmayı hedeflediğini anlatan Gerçeker, amacın, dogmalardan uzak, akılcı, bilime dayalı bir eğitim öğretim anlayışıyla bireyin zihinsel ve psikolojik işlevlerinin özgürce olgunlaşması imkanlarını yaratmak olduğunu anlattı. Gerçeker, konuşmasının laiklikle ilgili bölümündeki bazı kısımları metinde bulunmasına karşın okumadı.  

-YARGI İLE İLGİLİ DÜZENLEMELER-

Anayasanın üçüncü bölümünde yargı ile ilgili düzenlemelerin yer aldığını ifade eden Gerçeker, 138. maddede hakimlerin görevlerinde bağımsız olduğu, Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm vereceklerinin belirtildiğini anımsattı. Gerçeker yine aynı maddede, ''hiçbir organ, makam, mevki ve kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağının'' hükme bağlandığını vurguladı. Görülmekte olan bir dava hakkında yasama meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili olarak soru sorulamayacağı, görüşme yapılamayacağı veya herhangi bir beyanda bulunulamayacağının da hüküm altına alındığını belirten Gerçeker, ''Görüldüğü gibi yargı bağımsızlığı ve bütün yargı kurumları bu düzenlemelerle anayasal teminat altına alınmış bulunmaktadır'' dedi.

-SINIRSIZ İKTİDAR ANLAYIŞI-

Kuvvetler ayrılığı ilkesine de değinen Gerçeker, ''Anayasal demokrasi demek sınırlı devlet, yani siyasal iktidarın birey hak ve özgürlükleri lehine sınırlandırılması demektir. Yasama, yürütme ve yargı erkinin birbirinden bağımsız olması, iktidarın anayasal çerçeve içinde kullanılması ve paylaşılması amacıyla olup, bu organların birbirlerine üstünlüğü anlamında değildir'' diye konuştu.

Her organın kendisine verilmiş yetki ve görevleri Anayasa, yasa ve hukukun üstünlüğü kurallarına uygun şekilde kullanmak zorunda olduğuna işaret eden Gerçeker, şunları kaydetti:

''Aksi yaklaşımlar, yasama organında çoğunluğa sahip bulunan ve aynı zamanda yürütme erkini de elinde bulunduran siyasal gücün, bir yandan yasaları yürürlüğe koyarak, diğer yandan ise devleti yöneterek toplum düzenini, örgütlü çıkar çevrelerinin hizmetinde bir totaliter sisteme, demokrasinin kendisiyle özdeşleştirilme noktasına kadar varan sınırsız bir iktidar anlayışına götürme tehlikesini oluşturmaktadır.

Bunun sonucu olarak da bireysel özgürlük ilkesinden uzaklaşılarak, yargı bağımsızlığı, hukukun üstünlüğü ideallerinden de vazgeçmemiz gerekecektir.

Demokrasiyi, çoğunluğun herhangi bir konu üzerindeki iradesinin sınırsız olduğu bir yönetim biçimi olarak gören bir düşünceyi kabul etmek mümkün değildir.''

Yargı bağımsızlığı konusunda da konuşan Gerçeker, yaşamdan beklentiler, endişeler, ekonomik ve sosyal etkenler, mesleki etkenler gibi yargıcın doğrudan kendi özel yaşam koşullarından kaynaklanan konuların da tarafsızlığını etkileyebileceğini söyledi. Gerçeker, ''Yargıcın bu tür etkenlere karsı korunmasının da meslek bilgi ve bilincinin güçlü olması, bunun için de sağlam bir eğitim ve değerlendirmeden geçmesi, beklentilerini karşılayacak, her bakımdan yaşamdan endişe duymamasını sağlayacak bir statüye sahip olması ve bunun yargıçlık güvencesi altına alınması ile mümkün olacaktır'' dedi.

-YENİ ANAYASA-

Hasan Gerçeker, yasalar ve anayasalarda da zamanın gereklerine uygun olarak değişim zorunluluğu olabileceğini belirterek, ancak bu değişikliklerin ileriye dönük, insan hak ve özgürlüklerini, demokrasiyi geliştirici, güçlendirici yönde, bağımsızlığını tam anlamıyla gerçekleştirecek nitelikte olması gerektiğini söyledi.

Devlet olarak katılma iradesini ortaya konan ve bu yönde yoğun çaba gösterilen AB normlarının da bunu gerektirdiğini vurgulayan Gerçeker, olağanüstü ortam ve koşullarda hazırlanıp kabul edilen 1982 Anayasası'nın tartışma ve eleştiriler nedeniyle de değiştirilmesi gereken bir anayasa oldugu yolunda kamuoyunda genel bir kabul oluştuğunu ifade etti.

Yargının sorunlarına da değinen Gerçeker, hukuk devleti ilkesinin tüm kurum ve kuralları ile yaşama geçirilememiş olması, yargılama sürecinin yavas işlemesi, insan kaynaklarına ilişkin nicelik ve nitelik sorunlarının giderilememiş olması, fiziksel ve teknik altyapı gereksinimlerinin yeterince karşılanamamasının, yargı hizmetinin etkili ve kaliteli bir biçimde sunulmasını engellediğini söyledi. Türk yargı sisteminin, yapısal, örgütsel, islevsel, insan ve mali kaynakları bakımından çok ciddi ve çözümü kolay görülmeyen sorunlarla karşı karşıya bulunduğuna işaret eden Gerçeker, bu temel sorunların başlıcalarını ana hatlarıyla sıraladı.

Yargı bağımsızlıgı ve yargıç güvencesi ilkelerinin mevzuatta yeterince sağlanamadığını, söyleyen Gerçeker,  Adalet Bakanı ve Müsteşarının Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Başkanı ve doğal üyesi olması, hakim ve savcıların özlük işlerinin, soruşturmalarının Adalet Bakanlığına bağlı Personel Genel Müdürlügü ve Teftiş Kurulu tarafından gerçekleştirilmesinin yargı bağımsızlıgı ve yargıç güvencesi ilkelerine aykırı olduğunu kaydetti.

Gerçeker, özellikle Askeri Mahkemelerin kuruluş ve kaldırılmasının Milli Savunma Bakanlığının yetkisinde bulunmasının, askeri mahkemelerde meslekten hakimlerin yanında subay üyelere de yer verilmesinin, hakimlerin rütbe esasına ve idari sicil sistemine göre çalıştırılmasının, asker olmayan kişilerin askeri mahkemelerde yargılanabilmesi gibi konuların mahkemelerin bağımsızlıgı, yasal hakim, adil yargılanma, yargı bağımsızlıgı, hakim güvencesi, ceza yargılaması düzeninde birlik ilkelerine, bunun sonucu olarak da hukuk devleti ilkesine aykırı düştüğünü ifade etti. Gerçeker, yargı sisteminin düzenli ve verimli çalışmasını sağlamak için bu sorunların en kısa zamanda, acilen giderilmesini istedi.

Türk yargısını oluşturan bütün birimlerin katılımcı olacağı geniş tabanlı ortak platformda periyodik, bilimsel tartışma toplantıları düzenlenmesi gerektiğini kaydeden Gerçeker, bu toplantıların sonunda ulaşılan çözüm yollarının yargı organının özgün çözüm önerisi olarak TBMM'ye sunulması gerektiğini söyledi.

-HSYK'NIN YAPISI-

Gerçeker, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun (HSYK) yapısının, sayısal olarak yetersizliğinin, geniş takdir yetkisinin, kurul kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamamasının, teftiş kurulunun Adalet Bakanına bağlılığının yargı bağımsızlığı konusundaki eleştiriler olarak gündeme geldiğini ifade etti. Hasan Gerçeker, hakim ve savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı olmalarını, yargıç ve savcı adaylarının seçiminde bağımsız kurul yerine Adalet Bakanlığının etkin olması, mali özerkliğin bulunmamasını da yargı bagımsızlığına aykırı hususlar olarak değerlendirdi.

HSYK'nın en üst düzeyde tam bağımsız bir yüksek yargı birimi olarak anayasal ve yasal temellerde mutlaka yeniden yapılandırılması gerektiğini vurgulayan Gerçeker, kurulun, Adalet Bakanlığının idari ve mali yapılanması dışına çıkarılarak tam bağımsız ve özerk bir yapıya dönüştürülmesini istedi.

Gerçeker, hakim ve savcı adaylarının seçimi, staj işlemleri ve atanmalarının HSYK'ya devredilmesi gereğini de dile getirdi.

Yargıtay'ın iş yükünü rakamlarla anlatan Gerçeker, bina sorununa da değindi. Mevcut binanın ve fiziki koşulların had safhada yetersiz olduğunu ifade eden Gerçeker, Yargıtay'ın yeni hizmet binasının yapımı için arsa tahsisi sağlandığını hatırlattı.

-PROTOKOL SORUNU-

Gerçeker, bugün uygulanan devlet protokolündeki Yargıtay daire başkan ve üyelerinin yerlerinin kuvvetler ayrılığı ilkesine, yargının konumu ve saygınlığına uygun olmayacak derecede çok aşağılarda bulunduğunu söyledi. Daha önce bu sorunun çözümlenmesi için gerekli girişimlerin yapıldığını ancak bir sonuç alınamadığını ifade eden Gerçeker, protokol düzenlemesinin Cumhurbaşkanı'nın takdir ve tensiplerine sunulduğunu hatırlattı.

Anayasal düzenlemede yasama, yürütme ve yargının üç temel erk olarak yer aldığını vurgulayan Gerçeker, bu nedenle yargı erkinin de devlet protokolü içerisinde yer almasının kaçınılmaz olduğunu söyledi. Ancak bulunacağı yerin konum ve saygınlığı ile uyumlu olması gerektiğini ifade eden Gerçeker, ''Protokol listesindeki sıralamaya bu yönden bakıldığında ne yazık ki yargının yerinin hiç de konumuna uygun nitelik taşımadığı görülmektedir'' dedi.

Hasan Gerçeker, 2010-2014 yıllarına ilişkin olarak Yargıtay'ın stratejik planını hazırlamak üzere oluşturulan komisyon tarafından yapılan çalışmalar sonunda sorunlara ve çözüm yollarına ilişkin önemli tespitlerin ortaya konulduğunu bildirdi. Bunları başlıklar halinde sıralayan Gerçeker, Yargıtay'ın temel değerlerini ''Atatürk ilke ve devrimlerine bağlılık, insan onuruna ve insan haklarına saygı, evrensel hukuk ilkelerine bağlılık, adalet, bağımsızlık, tarafsızlık, demokratik değerlere bağlılık, yönetimde katılımcılık, özgürlükçü yaklaşım, eşitlik ve hakkaniyet, güvenilirlik, saydamlık, etkinlik, erişebilirlik, tutarlılık, mesleki bilgi ve birikime değer vermek, kurum çalışanına saygı ve güven, yetkinlik, katılımcılık, gelişimcilik, kalite'' olarak sıraladı. Yargıtay'ın tespit edilen amaçlarını da anlatan Gerçeker, yargıya saygı ve güvenin artırılması, etkinlik ve verimlilik, adaletin hızlı gerçekleşmesi, nitelikli insan kaynağı, ulusal ve uluslararası hukukun gelişimini sağlayacak gerekli düzenlemelerin yapılmasını hedeflediklerini kaydetti.

-TERÖR-

Yıllardır süren çabalara, kolluk güçlerinin, Türk Silahlı Kuvvetlerinin çok büyük bir özveri ve kahramanca, hayatları pahasına verdikleri mücadeleye rağmen tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de bölücü ve irticai terörün sona erdirilemediğini dile getiren Gerçeker, şöyle konuştu:

''Terör nedeniyle devletimizin uğradığı maddi ve manevi kayıp çok büyüktür. Terörle mücadelenin güçlü bir biçimde yürütülmesi ve terörün bitirilebilmesi için gerekli olan devletin savunma mekanizmalarını, moral değerlerini zaafa uğratma çabalarına hiç bir şekilde prim verilmemelidir. Uluslararası terörün boyutları, ülkemizin bulunduğu coğrafyadaki jeopolitik konumu ve globalleşen dünyada hızla değişen dengeler, Karadeniz bölgesinde son yaşanan olaylar nedeniyle yeniden baş gösteren doğu-batı çekişmesi, gerek iç gerekse dış politikada ne kadar güçlü ve dikkatli olmamız gereğini, bunun için de birlik ve beraberliğe ne kadar muhtaç olduğumuzu açıkça ortaya koymuş bulunmaktadır.''

Hasan Gerçeker, geleceğe olumlu bakabilmek için geçmişin ve geçmişte yaşananların çok iyi bilinmesi gerektiğini vurgulayarak, sözlerini şöyle sürdürdü:

''Yüce Atatürk ve onun fedakar silah arkadaşları öncülüğünde gerçekleştirilen ve binlerce vatan evladının canı pahasına kazanılan Milli Kurtuluş Savaşı sonunda yoktan var edilerek çağdaş ilkelere dayalı olarak kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin her şeye rağmen çok sağlam olduğuna inanıyorum.

Bu temel ilkelere hepimiz sahip çıkmak, onları korumak, kollamak durumundayız. Dayanılan temeller çökerse bundan hepimizin zarar göreceğini söylemeye gerek yoktur. Türkiye Cumhuriyeti'nin bütün kurumları, bu temel ilkeleri korumak ve sonuçta toplumun güvenini, refahını, mutluluğunu sağlamak için vardır. Devlet olmanın temel felsefesi de budur.

Herkesin, bilhassa gençlerin, Polatlı'yı, Çanakkale'yi, Afyon'u millet olarak kahramanlığımızın ve Kurtuluş Savaşımızın simgesi olan buraları ve diğer yerleri mutlaka görmeleri, o günleri, ülkenin her yöresinin insanları tarafından vatan için, ölüm pahasına, fedakarca verilen mücadeleyi benliklerinde hissetmeleri ve böylece Cumhuriyetin değerini daha iyi anlamaları gerekir.

Bu vesile ile bu günlere gelmemizi sağlayan, bu çağdaş ülkenin temellerini atan, Yüce Atatürk'ü, onun dava arkadaşlarını, bir kez daha saygı ve şükranla anmak istiyorum. Hiçbir kişi ve kurum bu temel değerleri sarsacak, zedeleyecek davranış içerisinde bulunmamalıdır. Onların çizdiği yolda, gösterdikleri çağdaş ilkeler doğrultusunda ülkemizi daha ileriye daha iyiye, doğruya, güzele götürecek çağdaş medeniyetler seviyesine ulaştıracak çözümler aramalıyız.''

-NOTLAR-

Tören salonunun girişindeki bando, konukları marşlarla karşıladı. Tören, TRT Ankara Radyosu Çoksesli Korosu'nun İstiklal Marşı'nı okumasıyla başladı. Koro, törende mini konser de verdi.

Yargıtay Başkanı Gerçeker, 62 sayfadan oluşan konuşma metninden bazı bölümleri okumadı. Törende konuşan Türkiye Barolar Birliği Başkanı Özdemir Özok da 63 sayfadan oluşan konuşma metninin bazı bölümlerini okumadı.

Törenin bitiminin ardından Yargıtay'dan ayrılan Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ü, Başkan Hasan Gerçeker uğurladı.

Başbakan Erdoğan, Gerçeker'in konuşmasının ardından törenden ayrıldı. Erdoğan, bu sırada bir gazetecinin ''Sayın Başbakan, Aydın Doğan'ın size verdiği yanıta ilişkin bir değerlendirmeniz olacak mı?'' şeklindeki sorusunu yanıtsız bıraktı.