Michael Gerson yazısı

General Motors'un (GM) kurucusu, cana yakın, risk alabilen Billy Durant, hiçbir zaman Henry Ford kadar ünlü olamadı. Fakat Ford güvenilir siyah arabalar inşa ederken, GM, Amerikan tüketicililiğin canlılığını besleyecek şekilde, çeşitlilik ve renkler üzerine odaklandı. GM Büyük Bunalım'ın ilk aylarında, 16 silindirli Madame X Cadillac'ı piyasaya sürecek yürekliliği gösterdi. Böylesine yüksek sesli bir motorla kim depresyona girerdi ki? 1930'ların sonunda GM'in, son model otomobil sergisini kapsayan "İlerlemenin Geçit Töreni", 12 milyon Amerikalının parıltının şeklini, geleceğin aerodinamiğini izlediği, 251 kenti dolaştı.

Ancak GM günümüzdeki ekonomik gerilemede yenilenmeden ziyade, düşüşün sembolü haline geldi. Yakın zaman önce üst düzey bir yetkilinin bana belirttiği gibi: "Şu an en önemli ekonomik soru, GM'in batmasına izin verilip, verilmeyeceği."

Aslında çok az şirket GM kadar başarısızlığı hak ediyor. GM, pek satın alınmak istenmeyen otomobillerden aşırı sayıda üretiyor ve talebi, sonucu sürekli zarar olan finansal teşviklerle destekliyor. Şirketin sorunları, aşırı sayıda işçi ve sürdürülemez düzeyde yüksek iş sözleşmeleriyle daha da ağırlaşıyor. GM, emek maliyetleri ve üretim kalitesinde aşamalı gelişmeler kaydetti, ancak bu değişimler okyanusta bir damla etkisi yarattı. Dünyada ilk kez 1 milyar dolarlık ciro yapan şirket (1955), şu anda ayda 1 milyar dolar kaybediyor.
    
İflasını ilan etmeli

Birçok kişi açısından yanıt basit: GM iflasını ilan etmeli. Kreditörleriyle birlikte GM yeniden yapılandırılabilir, aktiflerini satabilir ve belki daha rekabetçi bir başka firmayla birleşebilir. Bu görüşe göre hükümetin şirketi kurtarması, sadece sıradanlığa verilen bir ödül ve kaçınılmaz olanın ertelenmesi olacak.

Ancak GM'in iflasında özgün sorunlar söz konusu. Amerikalıların çoğu muhtemelen iflas etmiş bir şirketin mikro dalga fırınlarını satın alır. Ama böyle bir şirketten kim araba veya garanti belgesi satın alır ki? Bir otomobil satın alırken önde gelen kaygılardan biri, satış sonrası verilecek servis ve yıllar boyu sürecek destek. Sorunu karmaşık duruma sokmayalım. GM'in iflası, büyük olasılıkla GM'in sonu anlamına gelecektir.

Ancak GM'in batmasına izin verilmeyecektir. Sonuç itibariyle hiçbir başkan, kırılgan ekonomiye böylesine muazzam bir etki yaratacak riski göze alamaz. Başkan Bush, sınırlı düzeyde federal fonlardan oluşan bir havuza acil erişimi destekliyor. Başkan seçilen Obama, zaten desteklemediği saf serbest piyasa doktrinlerinin çıkarları açısından ekonomik bir risk almayacağı kesin. Ekonomistler, hızlı bir otomobil sektörü çöküşünün muhtemelen işsizlik oranını yüzde 9,5'e kadar çıkaracak şekilde, üç milyon kadar işgücüne mal olabileceğini hesaplıyor. Böyle bir gelişme, sınırsız bir psikolojik panik yaratabilir.

Peki, öyleyse bir hükümet müdahalesi kaygan bir zemin oluşturmaz mı? Niye GM kurtarılmalı, ama Circuit City değil? Belki de, Circuit City'nin kapatılması bu perakende şirketinin alanında bir boşluk bırakacak, ama Amerikan otomobil sektörünün çöküşü ülkenin tümünü bir krize sokacak olmasından. Kaygan zeminde (askeri müdahalelerden ekonomi politikalarına kadar) önlem almak başkanın görevi.
    
Asıl risk ne

Gerçekleştirilecek şirket kurtarılması Obama için başlıca meydan okuyuşlardan biri olacak. Şayet seçilmesine katkıda bulunan otomobil sendikalarını çökertir ve sadece batmakta olan bir sektörü desteklerse, başkanlığına zaaflı bir yerden başlamış olacak. Sürdürebilir şirketlerin oluşması için gerekli ciddi yapılanmada ısrarlı olursa (yüksek ücret ve yan ödemelerde kesintiler ve önemli ölçüde küçülme), Ronald Reagan'ın elde ettiğine benzer bir şekilde sertlik yanlısı ünü kazanabilir.

Cumhuriyetçilerin de önlerinde sorunlar var. Bazı Cumhuriyetçi Kongre liderleri, otomobil şirketlerinin başarısızlıklarından dolayı ideolojik bir haz duyuyormuş gibi görünüyor (ekonomik bir çöküş derbisinde "yaratıcı yıkımı" alkışlıyorlar). Senatör Richard Shelby, "Şirketler her gün başarısızlığa uğruyor ve diğerleri bunların yerini alıyor," diye açıklıyor. Ancak Amerikan otomobil sektörü her gün başarısızlığa uğramıyor. Bu arada, otomobil sektörünün büyük bir kısmını yok ederek ve milyonlarca işsiz kalan işçiden hıncını çıkararak, başarılı bir Cumhuriyetçi siyasi yeniden yapılanmayı tasavvur etmek zor.

Billy Durant, GM'in günümüzdeki sancılarını anlayabilirdi. Durant, finansal kötü yönetim nedeniyle şirketten atıldıktan sonra, servetini batan borsada yitirdi. 1936 yılında kişisel iflas başvurusunda bulundu ve daha sonra yeni bir şirket kurdu. Bu, kapitalizme özgü bir risk. Ancak kurduğu şirketin aniden batması fazla büyük bir risk olurdu.