İbrahim Kahveci yazısı

Piyasalar virajı dönebilecek mi?

Bugün hepimiz en karamsar günlerimizden birini daha yaşıyoruz. Krizle ilgili taa en başından beri birçok ekonomistin düşünceleri bazı noktalarda isabet ederken bazı noktalarda beklentinin dışında kaldı. Bu ekonomistler arasına "bu yıl kriz çıkmaz" diyerek şimdi en krizci kesilenleri tabii ki almıyoruz.

Ben bugün çok heyecanlı bir anımda bu yazıyı yazıyorum. Bu heyecanımın iki ana nedeni var. Birincisi Merkez Bankası'nın uzun yıllar sonra nihayet "sıcak para" politikasını terk etmiş olmasıdır. Artık reel ekonomi ön plana alınıp, gerçek dengeler burada oluşturulmaya çalışılacak.

Uzun yıllar çok yüksek dış ticaret ve cari açık veren bir ülkeyiz. Finansal dengelerimizi reel ekonomiye bağlı değil, finansal piyasalara ve ağırlıklı olarak da sıcak paraya bağlı yürüttük. Sıcak para politikalarının hiçbir işe yaramadığını, verdiklerinden çok daha fazlasını almadan bir yere gitmediklerini yeniden yaşıyor ve görüyoruz.

Cari açık rekorlarının kırıldığı yıllarda döviz fiyatlarımızın da çok fazla düşmesi zaten bizim para politik çarpıklığımızın açık göstergesi idi. Hem dış açık verdik hem de kurlarımız yerlerde süründü. Bu çarpıklığın ana nedenini para politikasının sıcak para anlayışında aramamız gerekiyor.

Yüksek faiz-düşük kur politikasından rakamlar vereyim. Yabancının borsada hisse senedi varlıkları 19 Kasım tarihi itibari ile 21,1 milyar dolar. Bu hisse senetleri sadece borsada moral bozucu düşüş yaşatabilir. Yabancı yatırımcılar 58 bin endeksten 25 bin endekse yaşanan 33 bin puanlık düşüşte sadece 2,8 milyar dolar nakit alabildiler.

Yabancının bir diğer sıcak para yatağı, yüksek faizli tahvil piyasasıdır. 2006'da Merkez'in 4.00 puanlık şok faiz artırımı ile 40 milyar YTL'yi aşan tahvil stokları, ilerleyen aylarda faizler düştükçe satılarak azaldı. Krizin ateşinin artmaya başladığı Ağustos 2008 sonunda ise 33,4 milyar YTL'ye gerilemişti. Piyasaların çok ateşlendiği son aylarda ise yabancılar yine tahvillerini satarak 27 milyar YTL'lik stok bıraktılar.

Kısaca belirteyim: Para politikasının sıcak para uygulaması iflas etti. Ama bu uğurda verilen kayıplar çok büyüktü. Üç kuruş sıcak para uğruna özel sektör milyarlarca dolarlık dış borçlanmaya itelendi. Şimdi "eyvah ne yapacağız bu özel sektörü" diye dertleniyoruz.

Merkez Bankası önceki gün çok önemli bir değişim işareti verdi: Faizleri krizde düşürdü. Özellikle piyasaya borç verme faizini 1.00 tam puan düşürerek yüzde 18,75'e çekti (bileşiği % 20,62). Bankaların kredi imkânlarını artırarak para politikasında gevşeme işareti açısından çok önemli adımdı. Yabancı sermaye kaçışından kaynaklanan para ihtiyacını giderecek güzel bir önlem. Umarız bu bir başlangıç olur da, reel sektörü destekleyecek hareketlerin devamı gelir.

Faiz indirimi son kalan korkak sıcak paracıları kaçırabilir ve piyasaları kısa süre için olumsuz etkileyebilir. Özellikle döviz için bu risk var. Parayı daha rahat bulan yabancı daha hızlı çıkabilir. Ama bizim için daha önemli olan faiz piyasasını rahatlatarak ekonomiye çok daha büyük katkı sağlayacaktır. Nitekim dün piyasalar bozuk olmasına rağmen tahvil faizleri gerileyebildi.

İkinci heyecanım ise piyasaların çok önemli bir viraja girmiş olmasıdır. Düşüş kanallarının altına sarkma yaşanıyor. Ya yeni bir çöküş hareketi daha başlıyor veya tuzak kurucu son düşüşler yaşanıyor. 17 Kasım günü yazdığım "piyasaların yönünü belirleyecek aralık" içinde ABD DJI endeksi 7 bin 900'ün altında. Bir-iki gün içerisinde DJI endeksi 7.900'ün üzerine çıkamaz ise yeni bir şok karamsarlık içinde bulunabiliriz. Eğer DJI endeksi bundan kısa süre sonra 7.900'ün üzerine çıkar ise büyük bir yazın ilk habercisi olabilir.

Son viraj ama büyük viraj. Ya sert bir kış ya da çok sıcak bir bahar yaşarız. Ya en az 6.500'e çöküş veya 10 binin üzerine sıcak bir yükseliş.

Arası yok!