Türkiye’de “mahalle baskısı” ile ilgili bilimsel (!) bir araştırmanın yankıları devam ediyor. Prof. Binnaz Toprak’ın da içinde bulunduğu bir ekip, “Türkiye'de Farklı Olmak-Din ve Muhafazakârlık Ekseninde Ötekileştirilenler” adlı bir araştırma yapmışlar. Araştırmadan çıkan sonuç: Muhafazakar kesimler laik kesimleri ötekileştiriyormuş…! 

Meselâ nasıl oluyormuş bu? 

Ramazan’da lokantalar kapanıyormuş, alenen yemek yemek zorlaşıyormuş, içki içilemiyormuş… Bunu uzatabilirsiniz… 

Araştırmayı CHP il örgütleri, ADD ile Eğitim-Sen, Eğitim-İş gibi sendikal örgütlenmeler örneklem seçilmiş. Bu tür bir örneklemden başka hangi tür bir sonuç beklersiniz ki?  

Araştırmanın yöntem sorunlarını bahane ederek, sonuçlarını tamamen reddedemeyiz. Şöyle ki, bir yere kim hâkimse, genel olarak orası, o hâkim güçlerin anlayışına göre dizayn edilecektir. Bu çok normal bir durumdur. Bir kurumda eğer çoğunluk oruç tutarsa, sahurda yemek yeme imkanı olacaktır, gibi… 

Normal olmayan ise, çoğunluğun azınlığın ihtiyaçlarını gözetmemesidir. Buna katılıyoruz. Ancak azınlığın da, çoğunluğu rencide edecek davranışlar sergilemesi anormal değil mi?  

Şimdi muhafazakâr yerleşim yerlerinde, içki içme, kılık kıyafeti farklı şekilde dolaşma, Ramazanda alenen yeme-içme gibi davranışların baskı altında olduğunu söyleyenlerin haklılık payları var ama olaya bir de tersinden baksak, daha adil bir değerlendirme yapmış oluruz. Bunu açalım biraz: 

Tamamen çağdaş (!), laik bir kesimin yaşadığı bir yerleşim yerinde muhafazakâr birisinin kendine has kılık ve kıyafetiyle dolaşmasına ne kadar hoşgörülü bakarsınız? Bunun ipuçlarını CHP’ye katılan başı kapalı kadınlara, bir kısım partilinin gösterdiği tepkilerden alabiliriz.  

Yine CHP’li, ADD’li, Eğitim-Sen’li, Eğitim-İş’li (araştırmanın örneklem seçtiği kesimler) kişilerin oluşturduğu bir grup içerisinde muhafazakâr davranmak (oruç tutmak, namaz kılmak, içki içmemek, kadınsanız kılığınız ve kıyafetiniz vb.) ne kadar “mahalle baskısı”ndan uzak olur? 

Biraz daha kendi mahallenizi irdelemeye ne dersiniz? Mesela araştırmacılar şu soruları sorarak bunu öğrenebilirlerdi: 

- Başı kapalı bir bayan ile komşu olmak ister misiniz? 
- Çarşaflıların CHP’ye akın etmesi sizi rahatsız eder mi? 
- Kızınız bir gün karşınıza “başını kapatmış” olarak çıksa, sizden, evden ve mahalleden ne gibi bir tepki alırdı? 

Ayrıca “mahalle baskısı”nın ikinci baskı tartışmaları ile paralel, Hürriyet Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Ertuğrul Özkök’ün bilmeyerek başlattığı bir “baskı unsuru” daha ortaya çıktı. Gerçi herkes biliyordu da, iyice kanıtlanmış oldu. Onu da “şarap baskısı” olarak adlandırabiliriz. 

Kokteylerde, toplantılarda kimin içki, kimin kola ya da meyve suyu içtiğinin yan gözlerle incelendiği bir baskıdan haberiniz var mı? Kimin alkollü, kimin alkolsüz içki içtiğinin, devletin en üst noktalarında bile önemli olduğunu, bizim ülkemizde görüyoruz. Şarap içmeyenlerin nasıl baskı altında olduğuna dair örnekleri sık sık duymuyor muyuz? 

Binnaz Toprak saygın bir sosyolog. Kendisi de bu araştırmanın bir tarafı ele aldığını (yani laik kesimlerin ne tür baskılar altında olduklarını) ifade ediyor. Araştırmanın tüm Türkiye tablosunu yansıtması için kendisine bir önerim var. O da, olayı bir de diğer taraftan okumak… 

Bunun için başı kapalı kızlarımızı örnekleme alıp, derinlemesine bir analiz yapabilir. Bunu bir ara Nilüfer Göle yapmıştı, “mahalle baskısı” kavramı çerçevesinde yeniden inceleyebilirsiniz. Bunların kimlerden, nasıl baskılar gördüğü irdelenebilir. 

Yine askeriyeden emekli olmuş ancak muhafazakâr bir yaşam tarzına sahip kişileri örnekleme alarak bu mahalle baskısı kavramının ne demek olduğunu öğrenebilirsiniz. Prof. Nevzat Tarhan’ın yazdıklarını bu bağlamda okumanız size hayli ipucu verecektir. 

Topluma dair bir laf ederken, tüm tabloyu birlikte düşünmek gerekir. Aksi halde siz sadece içki içen bir gruba “içki içerken ne tür zorluklarla karşılaştınız?” diye bir soru yöneltirseniz, size yığınla zorluk söyleyecektir. Bir de alkollü içki almayanlara sormak gerek, siz alkol kullanmadığınız için hiç kendinizi baskı altında hissettiniz mi diye? 

Mahalle baskısı kavramı, sosyolojik bir gerçektir. Ancak herkes kendi mahallesinin ne kadar ötekilere tahammül ettiğini hesaba katarak olaya bakmalıdır. Ve bu bakış açısı belki “mahalle hoşgörüsü” gibi bir kavramı ortaya çıkarabilecektir. 

Sözün özü: Kimden baskı gördüğümüzü biliyoruz da, kimler için bir baskı unsuru olduğumuzu hiç düşündük mü?

  Serhat ATABEY / Haber 7
serhatatabey@yahoo.com