I. MAHMUT ÖLMEDEN Mİ GÖMÜLDÜ?

I. Mahmut tahta Patrona Halil İsyanı sonrası asilerin Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın kellesini almakla yetinmeyip amcası III. Ahmet'i de padişahlıktan feragat etmeye zorlanmaları sonucu çıktı. Asilerden hayatına kastedilmeyeceğine dair yemin isteyip alan III. Ahmet huzuruna çağırdığı yeğenine "Oğlum işte benim akıbetim. Devleti ehliyetsiz vezirlerin eline bırakma." diyerek saltanatı devretmişti. (1 Ekim 1730)

Şiirlerinde Sebkati (ilerlemeci) mahlasını kullanan Sultan Mahmut'un hükümdarlığının ilk ayını Patrona ve hempasını ortadan kaldırmak için plan yaparak geçirdiği biliniyor. Sonunda "vezirlik" payesi yanında Rumeli Beylerbeyiliği'ne getirileceği vaadiyle huzura çağrılan şehir eşkıyası daima birlikte hareket ettiği 900 muhafızını dışarıda bırakıp sadece iki yardımcısıyla Topkapı Sarayı'ndan içeri girdiğinde yakalanıp ortadan kaldırılabildi. Ay sonunda, hamamcı taifesi ve hapishane kaçkınlarının Patrona'nın kanını gütme iddiasıyla başlattıkları ayaklanmayı ise padişah fırsat bildi; bu kez Yeniçeri'ye de güvenmeyip Sancak-ı Şerifi sarayın önüne çıkarttı ve halkı serseri takımına karşı savaşa çağırdı.

SON PARLAK DEVİR

Sonuç: on beş bin başıboş erkek bir gecede linç edildi.

24 yıl tahtta kalan I. Mahmut'un saltanat dönemi için "son parlak devir" demek abartı olmaz. Belgrat, Sırbistan ve Eflak onun hükümdarlığında geri alındı, Rusya'nın Kırım üzerindeki baskısı kaldırıldı ve o yıllarda Asya'nın tek hâkimi sayılan Türkmen Fatihi Nadir Şah'la Osmanlı'nın doğu hudutlarını güvence altına alan anlaşma imzalandı.

Zorunluluk olmadıkça savaşı gereksiz gören I. Mahmut, Avusturya İmparatoru VI. Charles öldüğünde onun yerine geçen kızı Marie Theresa'nın hükümdarlığına itiraz ederek yeni bir paylaşım savaşı başlatmak isteyen Avrupa hükümdarlarına Nasihatnameler gönderen, harbin yol açacağı zararları anlatarak onları insan haklarına saygı göstermeye çağıran bir padişahtı.

Tahta geçtiğinde 35 yaşında olan I. Mahmut yirmi dört yıl süren saltanatının son iki senesini hasta yatağında geçirdi dersek yeridir. Rahatsızlığı günümüz tıp dilinde varis dediğimiz damar hastalığı ile başladı, ardından şiddetli kanamalar geçirmesine neden olan basur problemi başladı. Modern tıbbın ilaçlar dışında sadece perhizle dahi kontrol altına alabildiği sıkıntılar o dönem bilinmediği için saray tabiplerinin kan almaya ya da türlü kremlerle damarların büzülmesini sağlayarak tedavi etmeye dayalı metotları etkili olmadı. Günden güne takatten düşen ve yürümekte zorlanan padişah sonunda yatağa mahkûm oldu.

Bu dönemde 65 yaşında olan ve tahta çıkmak için yanıp tutuşan kardeşi Osman'ın Yeniçeri Ağaları ve vezirlerle görüşüp ülkenin başında onca gaile varken saltanat makamının mefluç halde olmasının kabul edilemeyeceğini söylediği, devrin ileri gelenlerini saray hekimlerinin vereceği "rapor" ve Şeyhülislam fetvasıyla ağabeyinin tahttan azline ikna etmeye çalıştığı biliniyor. Veliahdın bu dönemde en az dört kişiye sadrazamlık konusunda vaatte bulunduğu da. (1860-75 yılları arasında da hem Abdülmecit hem Abdülaziz doktor raporuyla görevden azledilmek istenmişti.)

IZDIRAP ÇEKMESİNE RAĞMEN HALKA GÖRÜNDÜ

Bu girişimler sarayda dedikoduya sebep olunca I. Mahmut dayanılmaz ızdırap çekmesine rağmen ayağa kalkıp halka görünmekten başka çare bulamadı. 1754 Kasım'ında önce divan toplantılarına kısa süre katıldı, 13 Aralık Cuma günü ise Aya-sofya Camii'nde namaza ve selamlık resmine. Ayakta bile durmakta güçlük çeken hükümdarın atla camiye gitmesi bir bakıma intihardı. Nitekim dönüşte Topkapı Sarayı'nın kapısından girer girmez hizmetlilerin kollarına düştü. Bu kez kalbi dayanamamıştı. Hareme götürülürken kucakta muayene edilip öldüğüne hükmedildiği için cansız bedeni cenaze hazırlıklarının yapılacağı saray hamamına taşındı.

Bütün vezirler o an sarayda bulunduğu için hemen veliahda haber gönderildi ve yarım saat içinde III. Osman için biat merasimi yapıldı.

Yeni padişahın ilk emri ağabeyinin cenazesinin bir saat sonra ikindi namazına yetiştirilerek defnedilmesi oldu. Emir ikiletilmedi ve I. Mahmut babası II. Mustafa'nın Yenicami'deki türbesinde toprağa verildi.

TÜRBEDARI BİR DAHA GÖREN OLMADI

Cenaze merasiminden sonra III. Osman ve devlet erkânı saraya döndüler. Ancak mezarın bakımından sorumlu türbedar yatsı namazı saatinde Kur'an okuduğu sırada toprağın altından boğuk sesler, feryatlar geldiğini duydu. Korkan görevli sesin yardım isteyen bir insanın bağrışlarına dönmesi üzerine koşarak saraya gitti. Kapıdaki görevlilere mühim maruzatım var diyen ve yetkili birisiyle görüşmekte ısrar eden türbedar sonunda haremin baş sorumlusu Kızlarağası'na ulaşmayı başardı.

Yaşadığı garip olayı anlatan ve Sultan Mahmut'un sesini tanırım. Bağıran oydu. Ölmemiş, diri diri gömülmüş diyen adamcağızın ödüllendirilmeyi beklediğini söylemeye gerek yok. Tarihler, ne yapacağına kendi başına karar veremeyen Kızlarağası'nın çaresiz kalıp III. Osman'ı uyandırarak durumdan haberdar ettiğini, ancak onca sene tahta çıkmayı beklemiş yeni padişahın uyku mahmurluğunu üzerinden attıktan sonra, "Yok edin herifi" dediğini yazıyor.

Saray odalarından birine alınan türbedarı o günden sonra gören eden olmamış elbette...

(Haber 7)

(Kitapla ilgili teknik bilgileri görmek için bu linki kullanabilirsiniz)