Bu araştırmanın temel amacı, halkın 12 Eylül’de yapılacak olan referanduma yönelik
tutumunu tespit etmektir. Zamanlama olarak Yaş toplantıları süreci ve sonrasında
yapılan bu araştırmada, Hükümet ile Genel Kurmay arasında yaşanan atama krizinin
etkilerini de ölçmek mümkün olmuştur.

Araştırma; Adana, Ağrı, Ankara, Antalya, Balıkesir, Bursa, Denizli, Diyarbakır, Edirne, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, Hatay,  Mersin, İstanbul, İzmir, Kastamonu, Kayseri, Kırıkkale, Kocaeli, Konya, Malatya, Manisa, Mardin, Muğla, Ordu, Samsun, Trabzon, Van ve Zonguldak’ı içeren 30 ilin
merkez ilçe/ilçeleri, diğer ilçeler ve köylerinde 5 - 11 Ağustos 2010 tarihleri arasında
toplam 1516 kişi ile yapılmıştır. Araştırma cinsiyet, yaş, il ve illerdeki merkez
ilçe/ilçeler, taşra ilçeleri ve köy kotaları uygulanarak, 0,95 güven sınırları içinde ± 2,5
hata payı ile gerçekleştirilmiştir.


Anayasa Mahkemesi’nin Anayasa değişiklik teklifinin birkaç maddesini kısmi olarak
iptal etmesi sonucunda 12 Eylül’de referanduma gidilecektir. Araştırma sonucuna
göre, referandumda pakete HAYIR diyeceğini belirtenlerin oranı %33,6 iken, EVET
diyeceğini belirtenlerin oranı %49,6 şeklinde gözükmektedir. Mayıs ayı sonlarında
gerçekleştirdiğimiz araştırmayla karşılaştırıldığında evet oylarında 5,5 puanlık bir artış
ve hayır oylarında ise yaklaşık 4 puanlık bir azalma gözlenmiştir. Referandumda hangi
yönde oy kullanacağı konusunda kararsız olan, sandığa gitmeyeceğini veya geçersiz
oy kullanacağını ifade edenlerin toplam oranı ise %15 civarındadır.



Mayıs ayından bu güne değin evet oylarındaki ciddi artışın ve hayır oylarındaki
düşüşün birkaç sebebi olabilir. Güncel sebep, bizce Başbakan’ın YAŞ toplantılarındaki
tutumudur. YAŞ öncesi ve sonrası yapılan çalışmalarda, seçmenin EVET yönünde
tercihinin arttığı gözlenmiştir. Bu, demokratik hassasiyetlerin kamuoyunun tercihini
şekillendirmede belirleyici olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Bir diğer sebep,
HAYIR kampanyasını yürüten parti ve liderlerin, kitleleri ikna edememeleridir.
Anayasa değişikliği karşıtı cephe, insanlara neden HAYIR demeleri gerektiğini somut
olarak ortaya koyamamaları HAYIR oylarının EVET oyları karşısında güç kaybetmesi
sonucunu doğuruyor.

Referandumda kullanılacak oy ile ilgili gündemi meşgul eden önemli bir diğer konu da
MHP’li ve BDP’li seçmenlerin tavrının ne olacağıdır. Araştırma bulgularına göre, 29
Mart yerel seçimlerinde MHP’ye oy verdiğini ifade edenlerin %27,5’i ve BDP’ye oy
verdiğini ifade edenlerin yaklaşık %30’u referandumda EVET oyu kullanacağını
belirtmiştir.

 MHP’li ve BDP’li seçmenlerin oyunun rengini anlamak amacıyla siyasi
kimlikler yönünden bakıldığında, kendisini Ülkücü olarak tanımlayanların %38,7’si ve
kendisini Kürt milliyetçisi olarak tanımlayanların da %64’ü referandumda EVET oyu
kullanacağını ifade etmiştir. Bu veriler, MHP ile BDP’in, anayasa değişikliği
noktasında kendi tabanlarının önemli bir kısmı ile ters düştüğünü göstermektedir.
Eğer referandumda çıkan sonuç bu veriler ile paralellik gösterirse, referandum
ertesinde her iki partide ciddi bir iç tartışma ve muhasebe döneminin başlaması
kaçınılmaz olacaktır.

Demografik özelliklere göre referandumda kullanılacak oyun rengine baktığımızda ise;
erkeklerin kadınlara göre, eğitim seviyesi daha düşük olanların yüksek eğitimlilere
göre ve göreli olarak düşük gelirlilerin yüksek gelirlilere göre daha yüksek oranlarda
EVET oyu kullanacakları anlaşılmaktadır.

YAŞ toplantısı, atama krizi ve sivil-asker ilişkileri
YAŞ toplantılarında Başbakan’ın temsil ettiği sivil yönetim ile askerler arasında ortaya
çıkan ve atama krizi olarak tanımlanan bazı üst düzey askeri komutanların kritik
görevlere getirilip getirilmemesi konusu kriz büyümeden çözüme kavuşturulmuştur.
Bu atama krizi kamuoyunda “askeri teamüllerin alt üst edilmesi” ve sivil iktidarın
göreli de olsa bir başarısı şeklinde yorumlanmıştır. Araştırma bulgularına göre,
Başbakan Erdoğan’ın YAŞ toplantılarında takındığı tutum ve davranışları doğru bulan
ve destekleyenlerin oranı %48,3 iken, yanlış bulan ve desteklemeyenlerin oranı
%32,8’dir.

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu’nun YAŞ toplantıları esnasında dile getirdiği
“Hükümet askerin teamüllerine karışmasın” şeklindeki askere dolaylı destek içeren
sözü katılımcıların %36,4’ü tarafından destek görürken, %51,5’i tarafından
desteklenmemiştir.

Genelkurmay Başkanlığı’nın doğrudan Savunma Bakanlığı’na bağlanması, 15.
Maddenin Anayasa’dan çıkarılması tartışmaları sürerken, sivil-asker ilişkisinin nasıl
olması gerektiği konusunda halkın algısını tespit etmek amacıyla kurgulanan
“demokratik yönetimlerde ordu hükümete mutlaka itaat etmelidir" şeklindeki yargıya
katılımcıların %56,5’i katılırken, %32,7’sinin katılmadığı belirlenmiştir.

Bugün seçim olsa…
Araştırma bulgularına göre; bugün seçim olsa seçmenlerin %16,3’üne varan kararsız,
cevapsız ve protesto oyları dağıtılmadan %43,1’inin AK Parti’ye, %24,5’inin CHP’ye ve
%9,4’ünün de MHP’ye oy vereceği anlaşılmaktadır. 29 Mart il genel meclisi oyları ile
karşılaştırıldığında; CHP’nin oy oranında ciddi bir değişim olmadığı ve MHP’nin
oylarında ise 6,5 puan civarında bir azalma olduğu görülmektedir. İktidar partisi ise
29 Mart yerel seçimi ile karşılaştırıldığında oy oranını önemli ölçüde (yaklaşık 5 puan)
artırmış gözükmektedir.

Kılıçdaroğlu’nun CHP Genel Başkanlığı’na gelmesiyle yakaladığı ciddi oy sıçraması
aradan geçen 2-3 ayda devam ettirilememiş ve partinin oy oranı tekrar eski haline
gelmiş gözükmektedir. Bu sıçramada Baykal’ın istifası ve sonrasında Kılıçdaroğlu ile
birlikte yakalanan yeni heyecan dalgası etkili olmuştu. Kılıçdaroğlu’nun CHP’nin yeni
lideri olmasıyla uzun yıllardır yaptığımız araştırmalara göre ilk defa Mayıs 2010
tarihinde %30 çıtasını aşmıştı.

Kurumlara Güven
Bu ay gerçekleştirdiğimiz araştırmanın bulgularına göre Türkiye’de en fazla güven
duyulan kurum polis teşkilatı olmuştur. Bunu sırasıyla Cumhurbaşkanlığı, TBMM,
Başbakanlık ve Hükümet izlemektedir. Daha sonra ise Genelkurmay Başkanlığı,
Anayasa Mahkemesi, diğer yargı ve mahkemeler gelmektedir. Bu üç kurum son 3
yıldır değişik tarihlerde gerçekleştirdiğimiz araştırmalar içerisinde en düşük puanı bu
ay ki araştırmada almıştır. Son yıllarda hükümet ile askeri ve yargı kurumları
arasındaki gerilim ve tartışmalardan askeri ve yargı makamlarının yıprandığı ve güven
kaybına uğradığı görülmektedir.

En çok güvenilen lider
Başbakan Erdoğan en güvenilir parti lideri sıralamasında %46 ile yine ilk sırada yer
almaktadır. İkinci sırada ise %20,9 ile CHP’nin yeni lideri Kılıçdaroğlu gelmektedir.
MHP lideri Bahçeli ise %5,7 ile üçüncü sırada gözükmektedir. Mayıs 2010 araştırması
ile karşılaştırıldığında Tayyip Erdoğan’a olan güvenin 7,5 gibi yüksek bir puan artışı
olduğu ve Kılıçdaroğlu’na duyulan güvende ise küçük bir azalmanın olduğu
gözükmektedir.

En çok beğenilen siyasetçi ve devlet adamı
Yaşayan Türk siyasetçi ve devlet adamları arasında en beğenilen kişi önceki
araştırmalarda olduğu gibi yine %26,7’lik oran ile Başbakan Erdoğan olmuştur.
Erdoğan’ı %9,6 ile Cumhurbaşkanı Gül ve %7,3’lük oran ile Kılıçdaroğlu izlemektedir.