Mizah Edebiyatın bir şubesidir. Edebiyattan anlamayan kimileri türkülerimizdeki mizahı ince yollu alaya alırlar. Aslında burada alaya alınması gereken, alaya alanların cahilliğidir.

Mizah toplumumuzun her alanındadır. Hayatın her alanında olan bir gerçeğin edebiyatta yer bulmaması ne mümkün? Ancak bunun bir edebiyat türü olduğunu bilmeyenler, kimi türkülerimize yansımış olan ironik teşbihlerle yüklü şiirleri saçma görüp alaya alırlar. Bunu da son zamanlarda özellikle ayaküstü tek kişilik gösteri yapan güya modern meddahların yapması ayrı bir ironi!

Örneğin; ‘’Manda yuva yapmış söğüt dalına/yavrusunu sinek kapmış gördün mü’’ türküsündeki mizah, birçok cahil tarafından alay konusu yapılır. Halk kültürünü bilmeyen yabancılayan kimileri bu türkülerin sözlerini nazara vererek, halk şiirinin saçma sapan olduğunu, türkülerin saçma sapan olduğun ima edip, halkı ve onun edebiyatını kendi cahilliklerine bakmadan alaya almaya çalışırlar.

Nasıl ki, tiyatroda komedi diye bir tür varsa, nasıl ki Halk Edebiyatında fıkra diye bir tür varsa, türkülerde de mizah vardır. Eğer Harry Poter’ın gökte uçması, Matrix’in olağanüstü saçmalıkları, Örümcek Adam’ın duvarlarda yürümesi sinema sanatının muhteşemlikleri olarak görülüyor da kendi halk şiirimizdeki bu mizah saçmalık olarak görülüyorsa bunun adı kendi değerlerine yabancı olmak, kendi değerlerini hafife almaktır.

Edebiyattaki abartı ve ironiyi alaya almak; opera şefinin yüksek tondan bağıran opera sanatçısını elindeki çubukla korkuttuğunu sanmak gibi bir cahilliktir aslında.  Bu cahil ve çarpık anlayış; Anadolu insanını ‘’Taşralı’’ diye hafife alan kendi özüne yabancı Tanzimat aydınından günümüze kadar gelmiştir. Müstehcen heykeller için ''Ben böyle sanatın içine tüküreyim!'' diyen belediye başkanını sanat düşmanı ilan edip aylarca tefe koyup çalanlar, söz konusu olan Anadolu'nun öz halk sanatı olunca suspus kesiliyor, hatta onunla alay edenler korosuna bizzat katılıyorlar ve kendi değerlerini alaylı bir dille hafife alıyorlar. Aslında kendi değerlerini hafife alanlar, kendilerini de dolaylı olarak hafife alırlar.

Şiirimizdeki mizahın numunelerini; manilerde, türkülerde, destanlarda, semailerde, koşmalarda ve hatta Tekke Edebiyatının bir türü olan kalenderilerde görmek mümkündür.

Şimdi, bunun bir sanat dalı olduğu bilinciyle gülünmesi, tebessüm edilmesi  ancak alay edilmemesi önerisiyle mizah edebiyatından birkaç örnek vermek istiyorum.

Bektaşi şairi Hengâmî’ye ait olduğu sanılan (divanında böyle bir şiir yoktur) mizahi bir cenk (savaş) destanı okuyalım:

CENK DESTANI

(Ömrümde demedim Böyle Yalanı)

Bir gemi yaptırdım ayrık köküyle

Bin pare  top dizdim soğanı

Mısır darısından hesapsız gülle

Niyetim feth etmek firengistanı (Avrupa)

 

Bin karga götürdüm gemiye bekçi

Örümcek ağası bile yedekçi

Yüz bin serçe yazdım tüfekçi

Sivrisinek oynar kılıç-kalkanı

 

Çıktı kelebekler açtı yelkeni

Reis karıncalar dikti sereni

Kertenkele fora etti dümeni

İşaret hocamız fındık sıçanı

 

Emir ördek kaptan bastıbacaklı

Keklik topçubaşı, kızıl ayaklı

Yüz bin karabatak yalın bıçaklı

Martılar uzaktan sezer düşmanı

 

Bulmadık engini gezdik karayı

Yulaf tarlasında eydik borayı

Leylek kapıdan çekip makarayı

Bağdat çöllerinde bulduk limanı

 

Akyavaş bitler pusuya çekti

Öncü pireler avcıya çıktı

Attığı gülleler dağları yıktı

Attı kör köstebek, vurdu nişanı

 

Hengami, bu cengin (savaş) mehdin eyledim

Hayfa deryasını (akdenizin güneyi) gezip belledim

Yalan, yanlış bu destanı söyledim

Ömrümde demedim böyle yalanı.

                                                   Hengâmî

 

                Kendi kültürümüze alaysız (müstehzi) tebessümler dileğiyle.

Arifhan Akpınar - Haber 7




arifhanakpinar@hotmail.com
arifakpinar1/twitter.com