Aslında hayatımızı zorlaştıran, bizi her gün biraz daha fazla koşmak zorunda bırakan hatta stres ve sıkıntılara sevk eden şey, kontrolleri elimizden çıkarmış olmamızla ilgilidir. Belki bazıları kontrol sistemlerinin farkında bile değil. Günün, zamanın getirdiklerine göre hayatını şekillendirip yoluna devam eden nice insanımız var.

Oysa hayatı daha huzurlu yaşayabilmek için bazı kontrol sistemleri vardır. Bu sistemleri devreye sokarak kendimizi gereksiz ve zamansız, ötelenebilir şeylerden arındırarak daha huzurlu, sağlıklı bir yaşamı seçebiliriz.

Etrafımızda bizi zorlayan, daha fazla kaygılı olmaya sevk eden unsurların da farkında olmak gerekir. Biz kontrollü almayı, ötelemeyi, feragat etmeyi kendi adımıza başarmış olsakta, sorumlu olduğumuz kişiler eğer kontrollerini sağlayamıyorlarsa yine bize etki ederek yorabilirler. Bu sebeple kendi etrafımızdaki kişilerinde belirli bir farkındalığa ulaşmasını sağlamamız gerekir.     

“Peki, nasıl daha huzurlu yaşayabiliriz?” diyenlere şu önerileri yapabilirim.

Önerilerin başarısı kişisel özelliklerimizin gelişmişlik durumuyla, eğitimle ve okuma kültürüyle doğrudan ilişkilidir. Ayrıca yaş ve fizyolojik gelişmişlikte başarıyı artıran önemli faktörlerdendir.  

Öfke Kontrolü: Birçok hadisenin temelinde, öfkemize birkaç saniye ya da dakika hâkim olamamak yatıyor. O zaman dilimi, öfkelenmeden atlatıla bilse birçok geri dönülemez büyük yanlışın önüne geçilecek belki. Bu kanaate nereden varıyoruz; çok basit.

Birçok felaketin faili, öfkesi dindikten sonra “Çok pişmanım, keşke yapmasaydım. Bir anlık öfkenin kurbanı oldum.” diyerek çaresizliğini belirtir, af diler. Demek oluyor ki birçok olay tasarlanmamış; o anki “bürünme” ile ilgili bir sonuç ortay çıkarmıştır.

Sinir, heyecan gibi bazı özelliklerin kimi insanlarda daha fazla olması, mizaç gereği olabilir. Fakat bu yapısal özellikler de eğitim ve kültür birikimiyle kontrol edilebilmektedir.       

Heyecan Kontrolü: Heyecanın da aşırısı zararlıdır. Belirli düzeylerde koruna bilen heyecanlar hayata lezzet katarken, aşırı durumlar hem insan ilişkilerine hem de kendi ruh sağlığımıza zararlar veriyor.

Oysa yaşadığımız heyecanları dünyanın “başı ya da sonu” gibi görmeden, değerlendirebilmek gerekir. Çeşitli telkinlerle ruhumuzdaki kabarmaların frenlenmesi mümkündür. Ruhumuzdaki açlığın sürükleyeceği mecralar bizim gereksiz yorgunluklarımıza dönüşebilir.     

Haz Kontrolü: Haz kontrolsüzlüğü özellikle çocuklarda ön plana çıkan bir durumdur. Canının istediğini anında elde etmek ister. Bir oyuncaktan, bir oyundan ya da bir yiyecekten almak istediği hazzın derhal gerçekleşmesini ister. Mantıkla değil de duygularla talep edilen bu haz, kontrol edilemezse hem aile için hem de çocuklar için sorun olmaya başlar.

Çocuklara her hazzın sorgusuz sualsiz yaşatılması da doğru değildir. Hayatta herkes anne-baba olarak çocuğumuzun karşısına çıkmayacak. Her istediğini istediği gibi elde edemeyecek belki. Bazen çok istediği şeyden vaz geçmek zorunda kalacak.

Bu kontrolleri sağlanmamış çocukların toplumda estirdiği şiddet rüzgârlarına zaman zaman şahit oluyoruz.

(Hayvanat, yaratılışı gereği hazzını kontrol edemez. Fakat yaratılışında olmadığı halde yanlış eğitim, bozuk aile yapısı gibi sebeplerle “haz kontrolü” oluşmamış olan sapkın davranışlı “ onlara sapıkta deniyor” insanlar vardırdır. Bu sapkınlığın en önemli yansıması “cinsellik hazzının” kontrolsüzlüğüdür.)   

İrade Kontrolü: Bu kontrol sistemi aslında “temel kontrol sistemidir” de diyebiliriz. Birçok durumda bizim daha huzurlu ve başarılı olmamızı sağlar. Mesela en basit yanıyla, bir uyku kontrolü sağlayabilirsiniz. Daha az uyumsak isteyen biri bu kontrol sistemiyle isteğini yerine getirebilir. Bir anda iki saat birden uykuyu kesmek yerine zamana yayarak, kademe kademe azaltmak başarı için daha doğru bir yöntemdir. Bunu birçok alanda uygulamak mümkündür.

İnsan, yapısı gereği her duruma uyum sağlayabilir. Yeter ki onu yönetmeyi ve yönlendirmeyi iyi yapalım.  Huzur ve başarı için mutlaka kontrol…

İsmail Öz - Haber 7
sosyologioz@hotmail.com
www.ismailoz.org