Gazi Kürtler'e özerklik vaadetti mi?

Sırrı Yüksel Cebeci'nin köşe yazısı

SABANCI Üniversitesi Öğretim Üyesi Doçent Cemil Koçak, Radikal gazetesinden Neşe Düzel'e verdiği röportajda, Atatürk',ün 1922 yılında 'Kürtler'e yerel özerklik, otonomi ya da ona benzer bir şey verilecek' dediğini iddia ediyor.

Gerçek böyle midir?

Atatürk'ün sözlerini ve tarihi yanlış okumak ve yanlış yorumlamak, maksatlı veya maksatsız yanlış değerlendirmelere sebep olabiliyor.

Atatürk'ün Kürtler'e özerklik vaadettiği iddiası, ilk kez Cemil Koçak tarafından ortaya atılmış değil. Teröristbaşı Apo'nun da bu iddiaya dört elle sarıldığını biliyoruz. Hatta Doğu Perinçek de bu iddiayı gündeme getirmek isteyenlerden biriydi.

Bağımsız Kürdistan kurulmasını ön gören Sevr Antlaşması'nı yırtıp atan Atatürk'ün Kürtler'e özerklik vereceğini veya vaadettiğini iddia edebilmesi için insanın aptal olması gerekir.

Heyet-i Temsiliye'de Kürt üyeler de bulunduğu halde Erzurum ve Sivas kongrelerinde kendilerinden söz edilmeyen Kürtler, ilk kez Amasya Görüşmeleri'nde gündeme getirildi.

İstanbul Hükümeti Temsilcisi Bahriye Nazırı Salih Paşa ile Heyet-i Temsiliye arasındaki o görüşmelerin sonunda imzalanan tutanaklardan biri şöyleydi:
'Beyannamenin 1. maddesinde Osmanlı Devleti'nin düşünülen ve kabul edilen sınırı Türk ve Kürtler'in oturduğu araziyi kapsadığı ve Kürtler'in Osmanlı topluluğundan ayrılmasının imkansızlığı izah edildikten sonra, bu sınırın asgari bir istek olmaz üzere elde edilmesinin temininin lüzumu müştereken kabul edildi. Bununla beraber, yabancılar tarafından görünüşte Kürtler'in bağımsızlığı maksadı altında yapılmakta olan tezvirlerin önüne geçmek için de bu hususun şimdiden Kürtlerce bilinmesi uygun görüldü.'

Yani, yabancılar tarafından destek ve himaye gören Kürtçüler'in bağımsızlık isteklerinin kabul edilemeyeceği daha Amasya Görüşmeleri'nde karara bağlanmıştı.

Bir çeşit özerklik

VATAN Gazetesi Başyazarı Ahmet Emin Yalman, 16/17 Ocak 1922'de İzmir gezisine çıkan Atatürk'e şunu sormuştu:

'Kürtlük meselesi nedir? Bir iç mesele olarak değinmeniz doğru olmaz mı?'
Atatürk şu cevabı vermişti: 'Kürt meselesi, bizim, yani Türkler'in çıkarı için kesinlikle söz konusu olamaz. Çünkü, bizim ulusal sınırlarımız içinde Kürt öğeleri öylesine yerleşmişlerdir ki, pek sınırlı yerlerde yoğun olarak yaşarlar. Bu yoğunluklarını da kaybede ede ve Türkler'in içine gire gire öyle bir sınır oluşmuştur ki, Kürtlük adına bir sınır çizmek istesek, Türkiye'yi mahvetmek gerekir.

Bu nedenle başlı başına bir Kürtlük düşünmekten çok, Anayasamız gereğince zaten bir çeşit özerklik oluşacaktır. O halde hangi bölgenin halkı Kürt ise kendi kendilerini özerk olarak idare edeceklerdir...'

Lafı kıçından anlamak

ATATÜRK, görüldüğü gibi 'özerklik'ten değil, 'bir çeşit özerklik'ten söz ediyordu.

Merhum gazeteci Uğur Mumcu'nun da vurguladığı gibi, Atatürk'ün sözünü ettiği 'bir çeşit özerklik'; Apo, Doğu Perinçek ve Cemil Koçak'ın kastettiği 'özerklik' değil, 1921 Anayasası'na göre illerin manevi kişiliğe ve özerkliğe sahip olmalarıyla ilgiliydi.

1921 Anayasası'nın 21. maddesi şöyleydi: 'İl yönetimi yerel işlerde manevi kişilik sahibidir ve özerktir.'

Atatürk, Kürtler'in kendi kendilerini yönetmelerinden değil, illerin kendi kendilerini yönetmesinden söz ediyordu. Yani İstanbul, Ankara, Adana, Erzurum, Trabzon gibi Kürtler'in yoğun olduğu Diyarbakır, Şanlıurfa, Van, Hakkari illeri de kendi kendilerini yöneteceklerdi.
Bu mudur Kürtler'e özerklik vaadi?

(Tercüman)

sirriyuksel.cebeci@tercuman.com.tr

***

İLGİLİ HABER

Atatürk'ün Kürtlere özerklik vaadi!