Romanların unutulmaz kahramanları

Roman nedir sorusuna cevap arayarak sözlerine başlayan Oya Baydar, bu soruyla roman kahramanının önemini kavrayabileceğimizi düşünüyor. “Bence roman; okurun, insanın yaşayamadığı hayatları –bir tek hayat yaşıyoruz oysa milyarlarca hayat var- başkalarının serüvenleri üzerinden öğrenme, yaşama uğraşı diye düşünüyorum” tespitinde bulunan Baydar, bir okur olarak baktığında, başka hayatları tanımanın kendi hayatlarımızı da tanımamızı sağladığını ifade ediyor. Oya Baydar roman okurlarıının çoğunlukla kadınlardan oluştuğu iddiasını da seslendirdi konuşmasında. Yazara göre, “tüm dünyada kadınların hayatları çok dar ve onu aşmaya ihtiyaçları var.” Baydar, tanıdığı çok okuyan erkeklerin romana pek yüz vermediklerini de hatırlattı.

Roman kahramanlarının önemine değinen Oya Baydar neredeyse herkesin ortak tanıdığı durumundaki kahramanların özelliklerine değindi: “Tanımak istediğimiz, tanıdıkça insanları tanıdığımız ve onların aynasında kendimizi tanıdığımız kahramanlar var romanlarda. Çocuk kitaplarında muhteşem roman kahramanları vardır. Pinokyo’yu sayacağın burada. Ve aynı türde olmasa bile Küçük Prens’i. Roman olmasa bile edebiyatın yakın türü olan tiyatrodan Hamlet, Romeo ve Jüliet’i, az okuyanlar bile bilirler. ‘Roman mı daha kalıcı yoksa kahramanlar mı’ söyleşi konum. Don Kişot, Madam Bovary, Sefiller… Frankeştayn unutulmaz mesela. Çünkü kötü kahramanlar etkileyicidir, kötülük maalesef kalıcıdır. Çalıkuşu, Anayurt Oteli’nin Zebercet’i, İnce Memet çok bilinenler arasındadır. Oblomov’u da unutmayalım, çok okumasak da bilinir.”

Bir roman kahramanının romanı da , çağını da aşarak kahraman olmasının sebeplerini irdeleyen Baydar’ın tespitleri şöyle: “İnsanda evrensel olanı yakalamış olmak. En azından birkaç bin yıl içinde çağları, mekanları, ülkeleri, coğrafyaları da aşarak insanın temel özelliklerini tecessüm ettirmiş, cisim haline getirilmiş, biçimlendirilmiş olan kahramanlar, romanlarını da aşan kahramanlardır. Bu kahramanlarda evrensel insanları görürsünüz. Küçük Prens, yalnızlığı, arkadaşlığı, sevgiyi, bırakıp gitmeyi, başka inançları en güzel anlatan kahramandır bana kalırsa. Bu yüzden de kalıcı olmuştur.”

Yerel kahramanların varlığına da dikkat çeken Baydar, Feride ve İnce Memed karakterlerini irdeledi. Yazara göre, Yaşar Kemal’in İnce Memed’ini evrensel yapan ‘başkaldırının kahramanı’ olması. Günümüzde romanın gittikçe insansızlaştığı vurgusunu da yapan Baydar’a göre: “Roman gittikçe daha az insana yöneliyor, insansızlaşıyor.”