Petrol tesisleri yıllardır savaşların hedefi oldu. Ancak Orta Doğu’nun asıl kırılgan noktası petrol değil, denizden arıtılan su olabilir. Enerji altyapısına ya da doğrudan deniz suyu arıtma tesislerine yapılacak bir saldırı, milyonlarca insanın yaşadığı modern şehirleri birkaç gün içinde yaşanamaz hale getirebilir.

Son iki haftadır dünya, ABD-İsrail-İran hattında giderek sertleşen bir savaşın nereye evrileceğini konuşuyor.

Orta Doğu söz konusu olduğunda tartışma çoğu zaman tek bir noktada birleşir:
enerji, petrol ve boru hatları.

Oysa bu savaşın ortasında yeniden hatırlanan başka bir gerçek var.

Orta Doğu’nun en kırılgan noktası petrol değil, su.

Çünkü Körfez’deki modern şehirler petrol kuyularının üzerinde değil, denizden arıtılan suyun üzerinde yaşıyor.

Petrol piyasaları krizleri kaldırabilir, ama musluklar kuruduğunda şehirler ayakta kalamaz.

Savaşın Suya Dokunduğu An

Geçtiğimiz hafta Bahreyn yönetimi, İran’a ait bir dron saldırısının ülkedeki bir deniz suyu arıtma tesisine zarar verdiğini açıkladı. Su tamamen kesilmedi ancak olayın sembolik anlamı büyüktü.

Tam bu olaydan bir gün önce İran tarafı da farklı bir iddiayı gündeme taşıdı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası’nda bulunan bir su arıtma tesisini vurduğunu ve bunun yaklaşık 30 köyün su tedarikini etkilediğini söyledi. ABD ise bu iddiayı doğrulamadı.

Bu karşılıklı açıklamalara yalnızca teknik bir altyapı tartışması olarak bakmak yeterli olmayabilir.

Çünkü Orta Doğu’da savaşların dili çoğu zaman dolaylı mesajlarla kurulu, bunu Trump ve İran tarafından yapılan açıklamalarda da görebiliyoruz.

İran’ın bu hamlesiyle Körfez ülkelerine farklı bir mesaj vermeye çalışmış olması da ihtimal dışı değil:
Savaş genişlerse hedef şehirlerin yaşamını sürdüren su sistemleri olabilir…

Böyle bir saldırı yalnızca ekonomik değil, doğrudan insani bir krizi tetikleyebilir.

Böyle bir senaryoda Körfez ülkeleri bunu yalnızca altyapıya saldırı değil, doğrudan toplumsal güvenliğe yönelik bir tehdit olarak değerlendirecektir. Bu da ülkelerin askeri ve diplomatik karşılığının çok daha sert olmasına yol açabilir.

Körfez’in Sessiz Bağımlılığı

Körfez ülkeleri dünyanın en kurak bölgelerinden birinde yaşıyor.
Doğal tatlı su kaynakları son derece sınırlı.

Bu yüzden içme suyunun büyük kısmı denizden geliyor.

Bugün bazı ülkelerde tablo şöyle: 

• Kuveyt: içme suyunun yaklaşık %90’ı denizden arıtılıyor.
• Umman: %86
• Suudi Arabistan: %70–80
• İsrail: %70–80
• Birleşik Arap Emirlikleri: yaklaşık %45
• İran: yalnızca %1–2

Bölge genelinde küçük ve büyük ölçekli yaklaşık 5 bin tuzdan arındırma tesisi bulunuyor.

Bu tesisler günde yaklaşık 29 milyon metreküp su üretiyor.

Bu rakam dünya genelindeki toplam deniz suyu arıtma kapasitesinin yaklaşık %40’ına denk geliyor.

Yani bu şehirlerde musluktan akan suyun önemli bir kısmı aslında birkaç saat önce denizin içindeydi.

Enerji Kesilirse Su da Kesilir

Deniz suyunu içilebilir hale getirmek oldukça enerji yoğun bir süreçtir. Bu nedenle birçok arıtma tesisi elektrik santralleriyle birlikte çalışır.

Başka bir ifadeyle enerji altyapısına yapılan bir saldırı aynı zamanda su sistemini de etkileyebilir.

Körfez’de enerji ve su aslında aynı zincirin iki halkasıdır.

Modern Körfez şehirlerinin kırılganlığı da tam burada ortaya çıkıyor.

Bu şehirlerde su depoları genellikle 48 ila 72 saatlik kapasiteye sahip, stratejik rezervler devreye girse bile bu süre çoğu yerde 3 ila 7 günü geçmiyor.

Yani arıtma tesisleri durduğunda milyonlarca insanın yaşadığı modern şehirler birkaç gün içinde susuzluk riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Bu durumda kitlesel tahliyelerin gündeme gelebileceği konuşuluyor, ama gerçeği söylemek gerekirse dünyada bu büyüklükte bir nüfusu kısa sürede tahliye edebilecek bir sistem yok.

Böyle bir kriz yaşanırsa mesele sadece tahliye değil, insanların nereye gideceği sorusu olur.

Orta Doğu’daki büyük krizlerde göçün yönü çoğu zaman bellidir.

İnsanlar kuzeye doğru hareket eder.
Yani Türkiye ve Avrupa hattına.

Suriye savaşında bunu gördük. Irak’ta gördük. Afganistan’da gördük.

Eğer bir gün bu bölgede enerji ve su altyapısı aynı anda çökerse ortaya çıkacak tablo yalnızca bölgesel bir kriz olmaz.

Çok daha büyük bir göç hareketi kapıya dayanacaktır.

Ve bu coğrafyada böyle bir dalganın ilk hissedileceği ülke yine Türkiye olur.

Bu yüzden su meselesi yalnızca bir iklim ve çevre tartışması değildir.

Aynı zamanda göçün, güvenliğin ve jeopolitiğin tam ortasında duran bir meseledir.

Türkiye için küçük bir hatırlatma

Su ve gıda güvenliği giderek daha açık biçimde milli güvenlik meselesi haline geliyor.

Bugün yaşanan olaylar su yönetimi, tarım üretimi ve gıda güvenliğinin ülkelerin en stratejik alanlarından biri olduğunu çok daha net gösteriyor.

Çünkü modern başkentlerin ne kadar güçlü göründüğü bazen yanıltıcıdır.

Bugün görüyoruz ki Dubai gibi gökdelenleriyle, ışıklarıyla ve şatafatıyla dünyanın en güçlü şehirleri arasında gösterilen yerler bile aslında birkaç kritik altyapının ayakta kalmasına bağlı.

Petrol akışı durduğunda piyasalar sarsılabilir.

Ama su kesildiğinde hayat durur.

Bu karışık Ortadoğu ekseninde ve ekonomik buhran ortamında belki de bu yüzden bugün birçok insanın aklında aynı düşünce dolaşıyor:

Şehirden biraz uzak bir hayat…
Küçük bir bahçe içinde şirin bir ev…
Sabah horoz sesiyle uyanılan bir gün…
Dalından koparılan taze bir domates…

Çünkü kriz zamanlarında gerçek güvenlik bazen devasa binalarla dolu şehirlerde değil,
toprakla kurulan o eski bağın içinde saklıdır.

Son söz:

Belki de 21. yüzyılın gerçek jeopolitiği petrol kuyularında değil,
musluklardan akan suda yazılacak…

Cüneyt AYAZ