23 Nisan’da çocuk hakları konusunda dünyanın neresindeyiz bir bakayım dedim. Hollanda merkezli Kidsright adlı kuruluşun her yıl yayınladığı Çocuk Hakları Endeksi raporuna ulaştım.

Batılı kuruluşların bu tip değerlendirmelerine hep şüphe ile yaklaşırım. Ancak kullandıkları metodoloji büyük oranda güvenilir görünüyor.

Ülkeleri kendi açıkladıkları verileri baz alarak puanlıyorlar. Yöntemleri şeffaf ve adil görünüyor. Temel dayanakları da 1989 tarihli Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi. Türkiye’nin de tarafı olduğu bu sözleşme dünyada çocuk haklarının korunmasını ve geliştirilmesini hedefliyor. Çocuk Hakları Endeksi de bu hedefe dair kriterler üzerinden ortaya çıkıyor.

ÇOCUK HAKLARI SIRALAMASINDAKİ YERİMİZ

Peki Türkiye, bu endekse göre çocuk hakları açısından nerede dersiniz? 194 ülke arasında 106. sırada görünüyoruz.

Açıkçası bu durum ilk bakışta biraz tuhaf geliyor. Evet, çocuk hakları konusunda yapacak daha çok işimiz var ama, dünya sıralamasında ortanın altında kalmamız da pek anlaşılır değil.

Endeks, ülkeleri beş boyutta değerlendiriyor:

1- Yaşam Hakkı
2. Sağlık hakkı
3. Eğitim hakkı
4. Korunma hakkı
5. Çocuk hakları için destekleyici ortam

Türkiye, ilk 4 alanda iyi olmasına rağmen, 5. alanda çok düşük puan aldığı için genel sıralaması aşağıya düşüyor.

Yaşam hakkında 60. sıradayız. Sağlık hakkında 42. sıradayız. Eğitim hakkında yerimiz 9., korunma hakkında ise yine 60. sıra. Evet, mükemmel sonuçlar değil belki ama çok kötü oldukları da söylenemez. Ancak son değerlendirme boyutu olan “çocuk hakları için destekleyici ortam” konusunda bir anda çok düşük bir puanla 176. sıraya düşüyoruz.

SAYISAL VERİYE DAYANMAYAN BİR ALAN!

İlk dört alandaki değerlendirme sayısal verilere dayanıyor. Bu son alanda ise kalitatif değerlendirme yapılıyor ve ülkelerin BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin genel ilkelerini ne ölçüde uygulamaya koydukları ve çocuk hakları politikalarının oluşturulması ve uygulanması için temel ‘altyapılarının’ durumu ölçülüyor.

Bu ölçüm için BM Çocuk Hakları Komitesi’nin iki yılda bir her ülke için yazdığı rapor baz alınıyor. Komite raporları, 7 açıdan değerlendiriliyor:

1. Ayrımcılık yapmama
2. Çocuğun en iyi çıkarları
3. Çocuğun görüşlerine saygı/çocuk katılımı
4. Ulusal mevzuatın oluşturulması
5. 'Mevcut en iyi' bütçenin seferber edilmesi
6. Ayrıştırılmış verilerin toplanması ve analizi
7. Çocuk hakları için devlet-sivil toplum işbirliği

Anlaşılan o ki Türkiye, bu konularda tahminimizden çok daha kötü bir puan alıyor.

KOMİTE RAPORUNDA NE YAZIYOR?

Üşenmedim araştırdım. BM Çocuk Hakları Komitesi’nin Türkiye raporlarına ulaştım. 

Komite şöyle çalışıyor: önce her ülke kendi durumunu anlatan bir rapor sunuyor ki biz de öyle yapmışız. Daha sonra Komite o ülkeye dair değerlendirme raporunu yazıyor. 

Son değerlendirmede bizim sunduğumuz 38 sayfalık raporu da Komite’nin Türkiye ile ilgili yazdığı 16 sayfalık sonuç raporunu da okudum ve 194 ülke arasında 174. çıkmamıza hiç şaşırmadım!

Doğrusu, diplomatlarımız, Türkiye’de çocuk hakları ile ilgili uygulamaları güzel bir şekilde anlatmışlar.  Ancak Komite, belli ki bizim sunduğumuz raporu pek dikkate almamış, “çeşitli kaynaklardan” aldığı bilgilere göre bir rapor yazmış ve Türkiye’yi adeta bir “çocuk cehennemi” gibi tanımlamış.

Rapordaki eleştirilerin tamamı yersiz değil. Eğitim, sağlık, çalışma, adalet gibi alanlarda yerinde bazı uyarı ve öneriler de yapılmış. Ancak bazı başlıklar var ki insan ne diyeceğini bilemiyor.

Örneğin, TSK’nın Güneydoğu’daki terör operasyonlarında çocukları öldürdüğü ve okulları yıktığı iddia ediliyor. Terör örgütlerinin sıkça başvurduğu “tutuklu gazeteciler” tezi aynen örgütlerin ağzı ile tekrar ediliyor. Başta Diyarbakır olmak üzere cezaevlerinde sistematik işkence olduğu söyleniyor.  Çocukların “internete yeterince erişemediği”, özellikle Kürtçe içeriğe erişimin engellendiği iddia ediliyor. Ve hepsinden tuhafı, Türkiye, “eşcinsel çocukların haklarını tanımadığı için” eleştiriliyor!

TÜRKİYE’YE YÖNELİK İFTİRA DİLİ

Hani başta demiştim ya “Çocuk Hakları Endeksi değerlendirmesi objektif görünüyor” diye. Evet, endeks gerçekten de objektif, objektif olmayan doğrudan BM Komitesi’nin Türkiye hakkında yazdıkları. Misal, raporun yazıldığı 2024 tarihi itibarı ile Türkiye’de doğru düzgün terör operasyonu bile yok ama rapor, olmayan operasyonlarda çocukların öldürüldüğünü iddia ediyor! BM’nin bir kuruluşu üzerinde terör örgütlerinin etkisinin bizden daha fazla olması gerçekten akıl almaz.

Öte yandan bir de değerlendirme kriterlerinin tuhaflığı var. BM Çocuk Hakları Sözleşmesinde hiçbir atıf yapılmamasına rağmen, “gey, lezbiyen, transeksüel çocuklar” başlığı Komite değerlendirmesinde neredeyse merkezi bir rol oynuyor. Bir ülke nasıl oluyor da asıl sözleşmede adı bile geçmeyen son derece tartışmalı bir başlık üzerinden değerlendirmeye tabi tutuluyor, bu da başka bir anormallik!

Netice olarak, Çocuk Hakları Endeksi’nin bu bölümünü hiç dikkate almadan ilk dört bölüme odaklanmak en doğrusu gibi görünüyor. 194 ülke arasıdaki sıramızı hatırlayalım: Yaşam hakkında 60, sağlık hakkında 42, eğitim hakkında yerimiz 9 ve korunma hakkında 60. Kötüye gitmiyoruz ama yapacak işlerimiz var. Özellikle de çocuk ölümlerinin azaltılması, çocukların sağlığa erişiminin geliştirilmesi ve çocuğun korunması konularında.

Ülkemize iftira için kullanılan diğer konular mı? Çocuklarımızın gerçek sorunları orta yerde dururken atın çöpe gitsin.

Gaffar Yakınca  / Haber7