Üç buçuk ay süren Suriye valiliğinden sonra Konya'da bir yıl valilik yapan ve eğitimle ilgili çalışmalar gerçekleştiren Ziya Paşa, son olarak 1878 yılında Adana'ya vali olarak atanmıştı. Adana'da eğitim ve kültür alanında faaliyet gösterdi. Bursa valisi Ahmet Vefik Paşa’yı örnek alarak bir tiyatro binası inşa ettirdi, temsil vermek üzere İstanbul’dan bir tiyatro heyeti getirtti ve Fransızcadan piyes tercüme etti. Kültür sanatta Adana’nın Batılılaşması’nın ilk görüntülerinden olan Adana’ya tiyatronun gelişi, Ziya Paşa’nın büyük çabalarıyla gerçekleşti. Adana’da imarla ilgili faaliyetlerde bulundu. Gülek nahiyesinde bir rüştüye (ortaokul) açtı. 

Ziya Paşa, iki yıla yakın valilik yaptığı Adana’da, 17 Mayıs 1880’de sirozdan hayatını kaybetti. Büyük bir cenaze töreninin ardından Adana Ulu Camii’nin yanına defnedildi. 1881 yılında Adana valisi Abidin Paşa tarafından Ziyâ Paşa için türbe yaptırıldı. Türbenin çevresi,1960'larda park haline getirildi. Gençliğimde Ziya Paşa Parkı’na ve mezarına giderdim. Şair şehir ilişkisini de o yıllarda düşünmeye başladım. 

Büyük şairlerle şehirler arasındaki ilişki, hem kentsel mekânın hem de edebi üretimin simgesel dünyasında derin bir etkileşim halindedir. 

Osmanlı döneminde şiirde şehir, yalnızca fiziksel bir yer değil, aynı zamanda düşünce, duygular ve kültürel kimliğin merkezidir. 

Şairler, İstanbul gibi büyük şehirleri fikri, duygusal ve estetik açıdan dönüştürerek şiirlerinde onu sembolize eder. 

Mekân algısı, bu şair şiir ilişkisini şekillendiren temel bir unsurdur. Şehir, yalnızca arka plan değil, şiiri doğuran aktif bir güçtür.

Şiir ve şehir ilişkisi, şairin iç dünyasıyla yaşadığı mekân arasındaki karşılıklı etkileşimi tanımlar. 

Şehir şiire ruh, ritim ve malzeme sağlarken; şiir de kentin estetik hafızasını oluşturarak onu kültürel bir kimliğe kavuşturur. Bu dinamik etkileşim temelde birbirini besleyen iki ana boyuttan oluşur.

Şehrin şiirdeki yeri denilince, akla ilk gelen şehrin şiirde mekân ve ilham kaynağı oluşu gelir akla.. Şehir; sokakları, insanları, kalabalığı, tarihi ve mimarisiyle şairin duygularına doğrudan yansır. 

Şehir, kentsel hafıza ve psikocoğrafya olarak da var olur şiirde. Şiir, bir kentin ruhunu ve geçirdiği dönüşümleri yansıtan edebi bir arşiv görevi görür. 

Türk edebiyatında Yahya Kemal Beyatlı'nın İstanbul'u, Ahmet Haşim'in güneşin batışındaki atmosferiyle anılan şehirleri, Necip Fazıl Kısakürek’in Çile şiirinin mekanı İstanbul’un sokakları, sözkonusu şair şehir ilişkisini somutlaştırır.  

Şiirin şehre etkisi, kente kimlik kazandırma boyutuyla ele alınır daha çok. Şehirler sadece somut yapılardan ibaret değildir; şairlerin dizeleri o şehre mistik bir derinlik ve estetik anlam katar. 

Şiirin şehre etkisi, kentsel algının inşasına katkısıyla da ele alınır. İnsanlar bir şehri gezerken veya düşünürken genellikle orada yazılmış şiirlerin çizdiği atmosferi ve imgeleri zihinlerinde canlandırırlar.  

Mehmet Akif Ersoy ve Yahya Kemal’in şiirlerinde İstanbul İslam medeniyetinin gülümseyen yüzüdür. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Bursa’da Zaman şiiri sözkonusu şiir şehir etkileşimini ortaya koyan önemli bir şiirdir.

Şiir şehir eksenindeki bu zengin etkileşim süreci; dünya edebiyatında şehir odaklı modern şiirler, Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde şehir ve İstanbul algısı, belirli bir şairin şiirlerindeki şehir tasvirleri akademik incelemelerle konu olmuştur. 

Mustafa Yürekli / Haber7