Modern dünya bize uzun zamandır parlak bir yalan anlatıyor: Edebiyatın sekülerleştiği, tanrıların öldüğü ve insanın kendi kutsalını kendi kalemiyle yarattığı yalanı…

Bize avangart diye yutturulan, modernizmin doruğu olarak pazarlanan devasa Batı kanonunun kapağını biraz sertçe kaldırdığımızda ise karşımıza bambaşka bir manzara çıkıyor. Karşımızda din dışı, bağımsız bir sanat evreni yok; aksine, kutsal metinlerin kavramsal mülkünü çaktırmadan yağmalayan, metinlerarasılık maskesi takmış küresel bir edebî misyonerlik faaliyeti var!

***

Fransa’da bir metro istasyonunun merdivenlerinde yürürken kafanızı kaldırdığınızda karşınıza çıkan o meşhur "Quo vadis?" (Nereye gidiyorsun?) sorusu, sadece Henryk Sienkiewicz’in tarihî bir romanı değildir. Doğrudan Hz. İsa ile Havari Petrus arasındaki o kutsal teolojik diyaloğun ta kendisidir. Batı, en seküler alanını, yani gündelik hayatın aktığı metroyu bile bu dinî zeminle örerken, vitrindeki modern yazarlar ne yapıyor dersiniz?

Bakınız, yirminci yüzyılın “asi” ve “dokunulmaz” şaheserleri, meşruiyetlerini sanıldığı gibi radikal eylemlerinden değil, tamamen Kitab-ı Mukaddes’in sayfalarından alırlar.

***

John Steinbeck, kapitalizmin dişlileri arasında ezilen insanı anlattığı toplumcu eseri Cennetin Doğusu’nu yazarken ilhamını ve adını nereden alıyor? Tevrat’ın Yaratılış bölümünden.

William Faulkner, bilinçakışı teknikleriyle edebiyatta devrim yaptığını iddia ettiği Abşalom, Abşalom! romanının trajik omurgasını nereden damıtıyor sizce? II. Samuel kitabından…

Peki ya o meşhur “Kayıp Kuşak”ın manifestosu, Ernest Hemingway’in Güneş de Doğar romanı? İsmi bile doğrudan Eski Ahit’in Vaiz bölümünün (1:5) kopyasıdır.

Savaş sonrası kuşağın nihilizmini ve bunalımını anlatırken bile kutsal metnin o ezelî, varoluşçu tonuna sığınmak… Bu sadece masum bir “etkilenme” olabilir mi? Asla! Bu, batılı yazarın ve onun arkasındaki kanon yapıcıların, yüksek statülü zevk dünyalarını kurarken zihinlerimize çaktırmadan kendi teolojik kodlarını kazıma stratejisidir. Size en asi, en solcu, en seküler görünen roman bile, kapağında taşıdığı kutsal ayetle sizi o kültürün teolojik arka planına tabi  kılar.

***

Tam bu noktada o ‘katil soru’yu sormanın ve ortalığı karıştırmanın vaktidir: Okuduğunuz çok satan modern başyapıtlar insanlığın ‘ortak estetiği’ falan mı, yoksa raflara gizlenmiş eski birer kutsal kitap tefsiri mi?

Cevabı duymak cesaret ister: Hayır, onlar asla ortak bir insanlık estetiği değildir; seküler mürekkeple yeniden temize çekilmiş sinsi birer tefsirdir!

İnanmayanlar için dokunulmaz küresel vitrinden en taze kanıtları masaya fırlatalım:

Thomas Mann – Yusuf ve Kardeşleri: Nobel ödüllü modernist yazar, dört ciltten oluşan binlerce sayfalık o “başyapıtını” doğrudan Tevrat’ın Yaratılış kıssası üzerine kurar. Modern insan psikolojisini anlatıyorum maskesi altında, Yahudi-Hıristiyan teolojisinin kök metnini modern dille yeniden tefsir eder.

Albert Camus – Veba: Varoluşçuluğun el kitabı sayılan bu romanda, şehirde patlak veren o veba salgını, Eski Ahit’teki Mısır’ın üzerine çöken teolojik “On Bela”nın seküler bir alegorisidir. Camus, Tanrı’ya isyan ederken bile Kitab-ı Mukaddes’in ceza metaforlarıyla düşünür.

Marguerite Yourcenar – Hadrianus’un Anıları: Bize “kültürel bir Roma dehası” olarak sunulan bu kült metin, satır aralarında Hıristiyanlığın doğuşunu ve pagan ruhunun kutsal metinlerin ahlakıyla nasıl evrildiğini fısıldayan gizli bir kilise kroniğidir.

***

Bizim edebiyatımızda ise kutsal metinlerle kurulan bağ hiçbir zaman Batı’daki gibi bir “seküler yağma” ya da gizli bir mülk edinme çabası olmamıştır. Doğrudan bir varoluş ve yüzleşme alanıdır. Birkaç örnek vermek gerekirse…

Necip Fazıl’ın Bir Adam Yaratmak piyesindeki ürpertici ontolojik sancı, insanın yaratılış hakikatine ve sınırlarına bir göndermedir.

Sezai Karakoç’un şiirindeki Yusuf’un kuyusu, modern insanın düştüğü dipsiz karanlıktan çıkış haritasıdır.

Yaşar Kemal, Çukurova’nın ortasında kurduğu o trajik mitolojide (Yusufçuk Yusuf, Yılanı Öldürseler) Kur’an-ı Kerim’deki kıssaların özünü damıtırken…

Oğuz Atay, Tutunamayanlar’da modern insanın kutsalını kaybettikten sonra kendi içine tapınma çabasını yine o teolojik dille, “dualarla” ve “mezmurlarla” resmeder. 

Hilmi Yavuz ise seküler dünyaya karşı kutsal dilin metaforlarını (gül, ayna, kuyu) en rafine estetikle savunur.

***

Batı, kutsalın dilini edebî bir pazarlama ve entelektüel meşruiyet aracı olarak sinsice kullanırken, bu toprakların edebiyatı kutsalı bir soluk, bir tefekkür ve dilin namusu olarak göğsünde taşır.

Eğer bugün küresel ölçekte bir kanon savaşı yaşanıyorsa ve bu savaş edebî misyonerler tarafından el altından yürütülüyorsa, bizim de kendi dilimizin, kendi kutsal metinlerimizin ve bu medeniyet hafızasının imgeleriyle o barikatı kurmamız şarttır. Aksi takdirde, metrolarında İncil ayetleriyle yürüyenlerin, kendi dinsel zeminlerini modernizm maskesiyle küresel bir emperyalizm aracına dönüştürenlerin pazarında birer figüran olmaktan öteye geçemeyiz.

Masumiyet zırhına büründürülmüş modern edebiyatın maskesini düşürmenin vakti geldi de geçiyor bile. Şimdi raflardaki gizli tefsirlerin karşısına, Yusuf’un kuyusundan yükselen gür ve asil Doğu sesiyle dikilme vaktidir!