Daha önceki yazı dizilerimizde aile ile ilgili farklı konulara baktık; bugün ise sosyal ve dijital medyanın gençlerin evlilik ve aile algısını nasıl dönüştürdüğünü ve aile kurumunu nasıl zayıflattığını ele alacağız.

Sosyal ve dijital medya, gençlerin zihin dünyasında gerçeklik algısını yeniden inşa ederek, evliliği ve aile kurmayı cazip bir hedef olmaktan çıkarıp, kaçınılması gereken bir risk veya özgürlük kaybı olarak sunmaktadır.

1. DİZİ VE FİLMLERDEKİ YIKICI TEMALAR

Sosyal ve dijital medya, aile yapısını sarsan etkileriyle artık görmezden gelinemeyecek bir noktaya gelmiştir. Bugün televizyon dizilerinde, filmlerde sıkça aynı eksende dolaşan senaryolar görüyoruz: cinsellik, şiddet, aldatma... Bu temaların bu kadar ısrarla öne çıkması, insanın aklına "bu sadece bir tercih mi, yoksa toplumsal değerleri dönüştüren daha geniş bir rüzgâr mı var?" sorusunu getiriyor. Ve bu rüzgârın en çok aşındırdığı yer, ne yazık ki, ailedir. İşin garip yanı ise bir dönem dışarıdan gelen yapımların aileyi zayıflattığını tartışırken, bugün benzer temaları taşıyan yerli yapımları dünya pazarına sunuyoruz. Benzer olumsuz etkileri küresel ölçekte biz yaygınlaştırıyoruz.

2. GÜNDÜZ KUŞAĞI PROGRAMLARININ AİLEYE ZARARI

Gündüz kuşağı programları, aileyi yozlaştıran, yapısını bozan ve aile üyelerinin birbirine şüpheyle bakmasına yol açan zararlı içerikleri sürekli topluma sunmaktadır. Her toplumda bireysel düzeyde haksızlık ve ahlaksızlık gibi yanlışlar olabilir; ancak bu yanlışlıkların tüm toplumun genel bir sorunuymuş gibi, aileyi ifsad edecek şekilde yansıtılması aile kurumuna ciddi zarar vermektedir. Bu tür programlar niçin sürekli ahlakdışı ilişkileri gündemde tutmaktadır? "Şunun gerçek babası bulundu..." , "Boşanmak artık utanılacak bir şey değil, aksine cesaret ister." diyerek ahlaksızlığı ve yuvanın dağıtılmasını normalleştirmesi nasıl kabul edilebilir? Bu tür programların aileyi sürekli çatışmanın, güvensizliğin, aldatmanın ve çeşitli entrikaların sahnesi gibi göstermesi; özellikle gençlerde ve ailenin diğer üyelerinde aile fikrine daha mesafeli yaklaşabilmelerine neden olmaktadır.

3. DİJİTAL HAZ KÜLTÜRÜ VE EVLİLİK ALGISININ DÖNÜŞÜMÜ

Sosyal ve dijital medya, “vitrin hayatlar” ve sınırsız seçenek yanılsaması ile gençlerde yetersizlik hissi ve tatminsizlik oluşturarak evlilik algısını dönüştürmektedir. Bekârlığın özgürlük, evliliğin ise kısıtlanma olarak sunulduğu bu dijital anlatı ve mahremiyeti yok eden “gösteri kültürü”, ilişkilerin derinleşmesini engelleyerek gençleri aile kurmaktan uzaklaştırmaktadır. Sonuç olarak "tüketmek ve göstermek" üzerine kurulu dijital haz kültürü, "emek vermek ve paylaşmak" gerektiren aile değerlerine galip gelmektedir.

4. SESSİZ TEHLİKE: AİLE İÇİNDE DİJİTAL DUVARLAR

İletişim imkânlarının bu kadar çoğaldığı bir çağda, içimizi en çok acıtan şey belki de birbirimize bu kadar uzak düşmemizdir. Uzakları yakın eden teknoloji, günlük hayatı kolaylaştırırken diğer taraftan aile üyelerini birbirinden uzaklaştırmıştır. Artık ortak alanlardaki sıcak, samimi sohbetler yerini dijital mecralara bıraktı.

Dijital bağımlılık aile bireylerinin özellikle de sosyalleşme sürecindeki çocukların toplum içindeki rol ve sorumluluklarını zaman zaman geri plana atmasına yol açabilmektedir. Yüz yüze iletişim azaldıkça, çocukların (ve yetişkinlerin) insan ilişkileri kurma, kendini ifade etme ve empati geliştirme gibi becerileri de olumsuz etkilenebilmektedir. Dijital dünyaya aşırı yönelme ise kişiyi çevresinden uzaklaştırarak, sevgi, ilgi ve aidiyet gibi duygusal ve sosyal ihtiyaçların yeterince karşılanmamasına neden olabilmektedir.

Dijital araçlarla geçirilen sürenin artması, eşler arasındaki duygusal bağı zayıflatabilmekte. Aynı zamanda ebeveyn ile çocuk arasındaki kaliteli zamanı azaltarak aile sorumluluklarının ihmal edilmesine ve evlilik içinde anlaşmazlıklara yol açabilmektedir. Karşılaştırma (kıyaslama) ile sosyal medyada görülen “kusursuz aile” görüntüsü, kendi aile hayatını yetersiz hissettirebiliyor. Ayrıca eşlerin telefonlarını şifrelemesi, bazı durumlarda “saklanan bir şey var” düşüncesini doğurabilir. Bu da zamanla güven sorunlarına ve iletişimin zayıflamasına neden olabilir. Aile içi mahremiyet duygusu da bu süreçte zarar görebilmektedir.

5. SORUMLULUK VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Yukarıda bahsi geçen programlar, aileyi güçlendiren dinamikler, kültürel değerler ve motive edici başarı hikâyeleri, eğitici ve yol gösterici içerikler ile topluma olumlu modeller sunmalıdır.

Aileyi dinamitleyen dizi, film, sosyal medya içerikleri ve gündüz kuşağı programları karşısında; öncelikle Aile ve Sosyal Hizmet Bakanlığı yetkilileri başta olmak üzere RTÜK ve diğer yetkililere büyük sorumluluklar düştüğünü hatırlatalım. Bundan yıllar önce okuduğum bir köşe yazısında Türk aile yapısının bozulmasına yönelik dizi içeriklerinin %90'ının aldatma ve ihanete yönelik olmasının tesadüf olamayacağı belirtmişti. Benzer şekilde günümüz dizileri de bundan farklı değildir. Bu çerçevede daha önce yazılan şu yazıları okumayı tavsiye ederim. (

Medyanın aile üzerindeki bu derin etkisi, bireysel bir tercih meselesi olmaktan çıkmış; toplumsal bir sorumluluk meselesine dönüşmüştür. Ekranları tamamen hayatımızdan çıkarmak mümkün olmadığına göre ancak neyi izlediğimiz, neyi izlettiğimiz ve neye izin verdiğimiz konusunda çok daha bilinçli ve kararlı olmak zorundayız. Aile, toplumu ayakta tutan en temel değerdir ve bu değeri korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur.

Sonuç olarak şunu açıkça söylemek gerekir: Aileyi zayıflatan her içerik, toplumu zayıflatan bir içeriktir. Medyayı düzenlemek bir sansür meselesi değil, bir varoluş ve medeniyet meselesidir. Ve bu medeniyetin geleceği, bugün alınacak kararlara bağlıdır. Belki de yapılması gereken en basit ama en anlamlı şey şudur: Ekranı kapatmak, yüzlere bakmak ve birbirimize gerçekten kulak vermek. Çünkü hiçbir ekran, bir annenin sıcaklığının, bir babanın güvencesinin ya da aile sofrasındaki o samimi sohbetin yerini tutamaz.