Öncelikle belirtmek istiyorum ki, bazı siyasilerin açıklamalarının aksine, CHP kurultayları  hakkında verilen mutlak butlan kararı, kamu hukukundan çok özel hukukun alanına giren bir konudur. Her ne kadar siyasi partiler hukuku konusu kamu hukukunun  konusu olsa da,  CHP kurultayları konusunda verilen mutlak butlan kararı ve bu kararın sonuçları asıl özel hukukun konusudur. Zira mutlak butlan davası hakkında ilk karar özel hukuk uyuşmazlıklarını çözmekle görevli Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilmiştir. Bu karara karşı yapılan itiraz üzerine mutlak butlan kararını veren istinaf dairesi Ankara Bölge ADLİYE Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’dir. İstinaf Dairesi de, doğrudan Siyasi Partiler Kanununa göre değil bu Kanunun 121. maddesinin yollaması ile Dernekler Kanunu ve Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre karar vermiştir. Bu nedenle Dernekler Kanunu ve Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerini ve bu hükümlerin uygulanmasına ilişkin yargı kararlarını dikkate almadan sadece Siyasi Partiler Kanunu hükümlerine göre yapılan değerlendirmeler hatalı olacaktır. Bu noktada vurgulamak gerekir ki, özel hukuk tüzel kişileri olan dernekler ve şirketlerin genel kurulları hakkında emredici hükümlere aykırılık nedeniyle sıklıkla iptal ve istisnai hallerde de mutlak butlan kararı verilmektedir.  Bu nedenle mutlan butlan konusu en fazla ticaret ve medeni hukukçularının uzmanlık alanına girmektedir. Benim de CHP mutlak butlan kararı hakkında değerlendirmeler yapmamın nedeni  bir ticaret hukukçusu olarak 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu ile ilk defa düzenlenen mutlak butlan davası konusunu ilk yazan akademisyen olmamdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girmiş olmakla birlikte bu Kanunun yürürlüğe girmesinden 3 yıl önce (2009 yılında) yani kanun henüz taslak aşamasında iken hem makale olarak hem de doçentlik tezimin bir bölümünde bu konuyu ayrıntılı olarak değerlendirmiştim (Bkz. Rauf, Karasu; Türk Ticaret Kanunu Tasarısına Göre Anonim Şirketlerde Genel Kurul Kararlarının Butlanı, Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, C. I, Ankara 2010, s. 1239 vd.; Rauf Karasu, Türk Ticaret Kanunu Tasarısına Göre Anonim Şirketlerde Emredici Hükümler İlkesi, 1. Bası, Ankara 2009).   

Bu ön bilgiden sonra şimdi konunun esasına değerlendirmeye başlayabiliriz. 

Özgür Özel ve ekibi, mutlak butlan kararı nedeniyle kurultayların iptal edilmesi nedeniyle 2020 yılındaki duruma dönüldüğünü, 2020 yılından itibaren 6 yıllık süre geçtiğini bu nedenle en kısa süre içinde kurultay yapılmaz ise CHP’nin genel ve yerel seçimlere katılamayacağını savunmaktadır. 

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 14. maddesinin 6. fıkrasına göre, büyük kongre parti tüzüğünün öngörülen süreler içinde toplanır. Bu süre iki yıldan az üç yıldan fazla olamaz. Yine aynı Kanunun 36. maddesine göre seçime katılma yeterliliği elde eden parti, bu Kanunda öngörülen ve parti tüzüğünde belirtilen süreler içinde birinci ve ikinci fıkrada belirlenen teşkilatlanma yeter sayısı esas alınarak ilçe, il ve büyük kongrelerini üst üste iki defa yapmamış ise seçime katılma yeterliliğini kaybeder. 

Öncelikle belirtmek gerekir ki, mutlak butlan kararı kesinleşmediği sürece hüküm ve sonuç doğurmamaktadır. Bu nedenle her ne kadar İstinaf Dairesi kurultayların butlanla sakat olduğunu tespit etse de, bu karar kesinleşmediği sürece kurultaylar halen geçerliliğini korumakta, dolayısıyla bu kurultaylarda seçilen organların da yetkileri devam etmektedir. Yani iddia edildiğinin aksine hukuki durum 2020 yılına dönülmemiştir. Peki neden Kılıçdaroğlu ve eski parti meclisi üyeleri göreve başladı diye bir soruyu haklı olarak sorduğunuzu biliyorum. Bunun nedeni İstinaf Dairesinin kararının kesinleşmesine kadar ayrıca ihtiyati tedbir kararı vermesidir. İstinaf Dairesi yargılamanın selameti,  kararın kesinleşmesine kadar geçen sürede ortaya çıkabilecek telafisi güç zararların önlenmesi için nihai kararın kesinleşmesine kadar tedbir kararı vermiştir. Her ne kadar İstinaf Dairesi’nin tedbir kararında kurultayların yapılması açıkça yasaklanmamış olsa da, İstinaf Dairesi, Kılıçdaroğlu ve eski parti meclisi üyelerinin görevinin nihai kararın kesinleşmesine kadar devam edeceğini açıkça belirttiğinden büyük kurultayın yapılması mahkemenin bu kararı ile çelişmiş olur. Zira büyük kurultayda parti genel başkanı ve parti meclisi seçildiğinden, seçim sonucunda mutlak butlan kararı kesinleşmeden önce Kılıçdaroğlu ve parti meclisinin görevi sona erebilir.. Bu nedenle tedbir kararının  ilgili hükmünden büyük kurultayın yapılamayacağı sonucu da çıkmaktadır. Anayasa’nın 138. maddesine göre yasama organı, yürütme organı ve idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu makamlar mahkeme kararlarının uygulanmasını hiçbir sebeple geciktiremez.

İşte CHP’nin büyük kongresinin zamanında yapılamaması partinin kusurundan değil İstinaf Dairesinin bu tedbir kararından kaynaklandığından büyük kurultay zamanında yapılamasa dahi partinin genel ve yerel seçimlere girebilecektir. 

Konuyu biraz daha hukuki temellere dayanarak izah etmek gerekir se; 

Mevzuatımızda bir hakkın kullanılması hak düşürücü niteliğindeki bir süreye bağlanmış ise,  belirlenen bu süre içinde  hakkın kullanılmaması durumunda, o hak artık kullanılamaz. Hak düşürücü sürenin geçirilmesinin bu kadar ağır bir sonuç doğurmasının nedeni  hukuki güvenlik ve istikrarın sağlanmasıdır. Ancak belirtmek gerekir ki, hak düşürücü sürelerin geçirilmesi mücbir sebep ve hukuki imkansızlıktan kaynaklanıyorsa, sürelere uymamanın sonuçları uygulanamaz, bilakis mücbir sebep ve hukuki imkansızlık kalktıktan sonra ilgili işlemin yapılması için uygun bir ek süre tanınma zorunluluğu bulunmaktadır. 

Kılıçdaroğlu ve ekibi mücbir sebep nedeniyle kurultay yapılamayacağını bu nedenle kurultay zamanında yapılamasa dahi partinin genel ve yerel seçimlere girebileceğini savunmaktadır. Ancak iddia edildiğinin aksine CHP kurultayının yapılamaması mücbir sebepten kaynaklanmamaktadır. Zira mücbir sebep, deprem, savaş gibi, yükümlülüğün veya borcun yerine getirilmesini zorlaştıran veya engelleyen dış kaynaklı, öngörülemez ve kaçınılmaz doğa olaylarıdır.  Bu nedenle CHP mücbir sebebe dayanamaz. 
Ancak CHP mücbir sebebe dayanamasa da, hukuki imkansızlığa dayanabilir. Mücbir sebepte engel fiziksel veya fiili bir olayken, hukuki imkansızlıkta ise engel bir yasa hükmü, idari karar veya mahkeme kararıdır. Hukuki imkansızlık, bir işlemin, hukuki düzenlemeler veya bağlayıcı yargı kararları nedeniyle yerine getirilmesinin objektif olarak imkânsız hale gelmesidir. Hukuki imkansızlık ve sonuçları hem özel hukukta hem de kamu hukukunda geçerlidir. İstinaf Dairesi, CHP’nin hangi delege listesiyle kurultaya gideceğinin mutlak butlan kararının kesinleşmesi ile ancak mümkün olduğunu düşünerek Kılıçdaroğlu ve parti meclis üyelerinin görevinin kararın kesinleşmesine kadar  devam edeceğini açıkça belirtmiştir. Nitekim 196 İstanbul delegesi tedbirli, 163 delegenin ismi ceza soruşturmasında geçiyor. 43 delege ceza soruşturmaları kapsamında tutuklanmıştır. Bazı delegeler Ak Partiye geçmiştir. Bu delegelerin oy kullanmasına izin verilmesi halinde haklarında devam eden soruşturma ve davalar sonucunda mahkum olmaları halinde yapılacak yeni kurultay da şaibeli olacaktır. Aynı şekilde bu delegelerin oy kullanmalarına izin verilmemesi halinde şahsi haklara ilişkin mahkeme kararları kesinleşmeden uygulanmış olur ki bu da kanuna aykırı olur. 

Sonuç olarak CHP’nin zamanında büyük kurultay yapamaması hukuki imkansızlıktan kaynaklandığından, kurultayın zamanında yapılmaması CHP’nin genel ve yerel seçimlere katılmasına engel bir sonuç doğmaz. Ancak tedbir kalktıktan veya karar kesinleştikten sonra Kılıçdaroğlu yönetiminin tüzükteki çağrı sürelerine uyarak en kısa süre içinde kurultay yapması gerekir. Aksi takdirde, hukuki imkânsızlık ortadan kalktığı için yukarıda belirttiğimiz yaptırımlar uygulanır.  

Son olarak belirtmek istiyorum ki, yukarıda yaptığım değerlendirmeler benim kişisel görüşlerim olup, Fakülte ve Üniversitem adına yapılmış değerlendirmeler değildir.

Prof. Dr. Rauf Karasu
H.Ü. Hukuk Fakültesi Özel Hukuk Bölüm Başkanı/Ticaret Hukuklu ABD Başkanı