Rusya Devlet Başkanı Putin’in Çin ziyareti özellikle zamanlaması açısından dikkat çekici oldu. Çin lideri Şi Çinping, birkaç gün önce ABD Başkanı Trump’ı ağırlamıştı.

Pekin burada çok net bir mesaj vermeye çalıştı:

Yeni dünya düzeninde hem Washington hem Moskova Pekin’le iyi ilişkiler yürütmeli…

Çin’in son dönemde kurmaya çalıştığı küresel pozisyon tam olarak bu. Kendisini yalnızca ekonomik güç değil, aynı zamanda sistem kurucu merkez olarak konumlandırmaya çalışıyor. Şi Çinping, Putin’i çoğu zaman Batılı liderlerden farklı ağırlıyor. Çin medyasında Putin için kullanılan eski dost ifadesi,sıradan bir diplomatik söylem değil.

İlişkinin görünen yüzü kadar görünmeyen tarafı da önemli. Dışarıdan bakıldığında Rusya ile Çin arasında sınırsız dostluk varmış gibi sunuluyor. Oysa perde arkasında çok daha karmaşık bir denge bulunuyor.  Batı’yla çatışan, Avrupa pazarını kaybetmiş, yaptırımlar altında kalan ama tamamen çökmeyen bir Rusya, Pekin için belki daha da stratejik bir ortak...

Bugün ortaya çıkan ekonomik tablo da bunu gösteriyor. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Moskova’nın dış ticaretinin büyük bölümü Çin’e kaydı. Enerji satışları ciddi biçimde arttı. Rusya ucuz enerji satıyor. Çin ise teknoloji, finans ve üretim tarafında belirleyici aktöre dönüşüyor. Özellikle yuan kullanımı son dönemde patlamış durumda. Bazı Rus enerji işlemlerinin yüzde 90’dan fazlası artık dolar yerine yuan üzerinden gerçekleşiyor.

KÜRESEL FİNANS SİSTEMİNE UZUN VADELİ MEYDAN OKUMA

Moskova ile Pekin uzun süredir SWIFT dışında alternatif ödeme sistemleri kurmaya çalışıyor. Dijital merkez bankası paraları ve yeni ticaret altyapıları üzerinde testler yapılıyor. Burada en kritik mesele enerji olmayabilir.

Yarı iletkenler, yapay zeka altyapıları oldukça önemli. Rusya bugün savaş nedeniyle ciddi teknoloji darboğazı yaşıyor. Mikroçiplerden optik sistemlere kadar birçok alanda Çin’le ortaklık yürütmek zorunda hale gelmiş durumda. Batılı istihbarat raporlarının en dikkat çekici noktalarından biri de bu zaten.

Çin resmi olarak Rusya’ya ölümcül silah vermediğini söylüyor. Ancak dronn parçaları, elektronik bileşenler, optik sistemler ve sanayi ekipmanları üzerinden savaş kapasitesinin dolaylı biçimde desteklendiği düşünülüyor. Bu yüzden Pekin-Moskova hattını yalnızca diplomatik yakınlaşma olarak okumak eksik kalır. Ortaya çıkan şey, Batı yaptırmalarına dayanabilecek alternatif ekonomik ve teknolojik ekosistem kurma çabası. Çin burada çok dikkatli ilerliyor. Çünkü Pekin’in asıl korkusu Rusya’nın çökmesi değil, kontrolsüz şekilde zayıflaması. Rusya’da oluşabilecek büyük bir istikrarsızlık; Sibirya’dan Orta Asya’ya kadar devasa bir güvenlik boşluğuna neden olabilir. Bu nedenle Çin, Moskova’yı ayakta tutmak istiyor.

TARAFLAR DENGEYİ GÖZETİYOR

Sibirya’daki Çin ekonomik etkisi Moskova’da uzun süredir kaygıya neden oluyor. Çin ise Rusya’yı değerli ama riskli ortak olarak görüyor. Bu yüzden ilişki NATO tarzı klasik ittifak gibi ilerlemiyor.

Daha esnek, daha pragmatik ve ortak düşman üzerinden şekillenen bir koordinasyon modeli oluşuyor. Enerji koridorları, veri sistemleri, ödeme ağları, yarı iletkenler, drone teknolojileri ve Arktik ticaret yolları da aynı rekabetin parçası haline geliyor.

Özellikle Kuzey Deniz Rotası konusunda iki ülkenin geliştirdiği iş birliği dikkat çekici. Çin gelecekte Süveyş Kanalı’na alternatif olabilecek Arktik ticaret yollarına büyük önem veriyor. Ukrayna savaşı ise Pekin açısından aynı zamanda dev bir askeri laboratuvar işlevi görüyor. Çin ordusu bugün Ukrayna’daki dron savaşını, elektronik harp kullanımını ve Batı silah sistemlerinin performansını gerçek zamanlı analiz ediyor. Aslında Putin’in Çin ziyareti biraz da bununla ilgiliydi. Tamam Moskova Çin'e enerji satıyor ancak Pekin'e savaş deneyimi sağlayan jeopolitik partner haline geliyor.

Uzun yıllar boyunca dünya düzeni büyük ölçüde Amerika merkezliydi. Rusya ve Çin ise çoğu zaman bu sistemin dışında kalan iki ayrı aktör gibi hareket ediyordu. Bugün daha koordineli, daha sistematik ve uzun vadeli alternatif blok görüntüsü oluşmaya başlıyor.

Bartu Eken / Haber7