Türk askerinin Somali’deki görev süresini iki yıl daha uzatan tezkere kabul edildi. Elbette Suriye'de olduğu gibi bu bölge için de “Türk askeri neden binlerce kilometre uzakta?” diye soranlar olacaktır. Anlatalım. Öncelikle güvenlik konusu var. Türkiye’nin Avrupa ve Akdeniz’den Hint Okyanusu’na, Körfez ülkelerine ve Asya pazarlarına uzanan ticaretinin önemli bölümü bu deniz hattından geçiyor. Bölgede korsanlık, silahlı saldırılar, kaçakçılık veya devlet otoritesinin çökmesi gemilerin maliyetini doğrudan artırıyor.

Sigorta bedelleri yükseldiğinde gemiler Ümit Burnu’na yönelmek zorunda kalıyor. Türk Deniz Kuvvetlerinin Aden Körfezi, Somali açıkları, Arap Denizi ve çevresindeki görevi bu nedenle uzak bir coğrafyada yapılan sembolik bir devriye değil.

ÖNEMLİ ENERJİ YATIRIMLARI VE GÜVENLİK

Somali’deki Türk askeri varlığını anlamlı kılan ikinci başlık enerji. Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi, Somali açıklarında Türkiye’nin ilk kıtalararası enerji arama görevini gerçekleştirdi. Üç ayrı deniz bloğunda 4 bin 464 kilometrekarelik alanda üç boyutlu sismik veri topladı. Elde edilen verilerin ardından 2026’da sondaj aşamasına geçmeyi planladığını açıkladı. İş birliği deniz alanlarıyla da sınırlı kalmadı. TPAO ile Somali makamları arasında yaklaşık 16 bin kilometrekarelik üç kara sahasında petrol ve doğal gaz aranmasını öngören yeni bir anlaşma imzalandı.

Bu noktada basit bir gerçek var: Yüz milyonlarca dolarlık gemiler gönderip açık denizde araştırma yapıyorsanız, o gemileri ve personeli koruyacak askerî kapasiteye de sahip olmanız gerekir. Petrol arama gemisinin arkasında donanma yoksa, enerji yatırımı bölgedeki ilk güvenlik krizinde durur. Somali’deki varlık bu nedenle enerji politikasının teminatı niteliğinde. 

Türkiye’nin Somali’de kabul görmesinin temelinde askeri güçten önce siyasi hafıza bulunuyor. 2011’de Somali ağır bir kuraklık ve kıtlıkla karşı karşıyayken Ankara'nın geniş bir heyetle Mogadişu’ya gitmesi ilişkilerde kırılma noktası oldu. Türkiye daha sonra hastane, havalimanı, yollar, eğitim kurumları, insani yardım kuruluşları ve diplomatik temsilciliklerle ülkedeki varlığını genişletti.  Bugün askeri ve enerji anlaşmalarının yapılabilmesinin arkasında o dönemde oluşan güven var. Bu durum en önemli diplomatik sermayelerden biri.

UZAY LİMANI TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ SINIRLARINI AŞMASINI SAĞLAYABİLİR

Somali’nin önemi enerji ve deniz güvenliğiyle bitmiyor. Türkiye, Somali’de kendisine tahsis edilen bir alanda uzay limanı kurmak için fizibilite ve projelendirme çalışmalarını tamamladı, ilk etap yapım faaliyetlerinin başladığı açıklandı. Proje, Milli Uzay Programı’ndaki bağımsız uzaya erişim hedefinin bir parçası olarak yürütülüyor. Somali’nin ekvatora yakın konumu fırlatmalar açısından önemli bir teknik avantaj sağlıyor. Dünya’nın dönüş hızından daha fazla yararlanılması, roketin belirli yörüngelere ulaşırken ihtiyaç duyduğu yakıtı azaltabiliyor veya taşıyabileceği faydalı yükü artırabiliyor. Ülkenin doğusunda geniş Hint Okyanusu’nun bulunması da fırlatmalarda ayrılan parçaların ve olası enkazın yoğun nüfuslu kara alanlarına düşmesi riskini azaltıyor. Türkiye’nin kendi topraklarında doğuya doğru uzun menzilli fırlatmalar yapması, çevredeki ülkeler ve yoğun yerleşim alanları nedeniyle son derece sınırlı. Somali bu coğrafi engeli aşabilecek bir kapı sunuyor.

Somali’de kurulacak tesis başarıya ulaşırsa Türkiye, uzaya erişim zincirinin kritik halkalarından birini kendi kontrolüne alabilir. Tesis ileride diğer ülkelerin ve ticari şirketlerin uydularına hizmet verirse teknoloji yatırımının yanında yeni bir gelir alanı da oluşabilir. Uzay limanının balistik füze testleri için kullanılacağı yönündeki yorumlar şimdilik resmi olarak doğrulanmış bir proje unsuru değil ancak uzun menzilli roket teknolojisi ile uzaya erişim teknolojisinin bazı ortak mühendislik alanlarına sahip olduğu da açık. Türkiye açısından güvenilir biçimde savunulabilecek esas kazanç, bağımsız fırlatma kabiliyetine yaklaşmasıdır.

Bir devletin bölgesel güçten daha geniş bir aktöre dönüşmesi tam olarak böyle gerçekleşir. Önce diplomatik ilişki kurulur. Ardından ticaret, güvenlik ve teknoloji bağları geliştirilir. Sonunda o ülkenin bulunmadığı bir bölgesel denklemin kurulması zorlaşır. Türkiye Somali’de bu eşiğe yaklaşıyor. Bu nedenle Türk askerinin görev süresinin uzatılması maceracı bir genişleme kararı değil on beş yılda oluşturulan ekonomik, askeri ve diplomatik sermayenin korunmasıdır.