Modern Yalta Konferansı sorunları çözmekten uzak mı?

  • GİRİŞ19.11.2026 08:51
  • GÜNCELLEME19.11.2026 08:51

Dünyanın en güçlü üç ülkesinin liderleri Çin'de bir araya geldi. Üçü de nükleer silahlara sahip. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri. Askeri ve ekonomik kapasiteleriyle dünyanın büyük bölümünü doğrudan veya dolaylı biçimde etkileyebiliyorlar.

Görüşmenin gündeminde nükleer silahların sınırlandırılması ve İran savaşı gibi önemli meseleler var. Ukrayna'nın geleceği de liderler arasındaki görüşmelerin tartışmalı başlıklarından biri.

Uluslararası basın bu buluşmayı şimdiden 1945 yılındaki Yalta Konferansı'na benzetmeye başladı. O dönemde Amerikan Başkanı Franklin Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyet lideri Josef Stalin, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından kurulacak düzeni tartışmak için Kırım'da bir araya gelmişti. Almanya'nın geleceği, Avrupa'daki siyasi dengeler ve kurulması planlanan Birleşmiş Milletler gibi konularda önemli kararlar alındı.

Bugün benzer bir tartışma yeniden gündemde. Dünyanın en güçlü devletlerinin liderleri küresel güvenliği konuşuyor. Fakat dünyanın başka köşelerinde milyonlarca insan savaş, açlık ve zorunlu göçle mücadele ediyor.

GAZZE'DE İNSANLAR ÇADIRLARDA YAŞIYOR.

Bu soruyu cevaplamak için öncelikle Gazze'ye bakmak gerekiyor. İsrail ile Hamas arasında Ekim 2025'te varılan ateşkesin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçti. Ancak bölgedeki insani kriz sona ermiş değil. Birleşmiş Milletlerin Kasım ayındaki verilerine göre yaklaşık 1,4 milyon Filistinli hala geçici barınaklarda yaşıyor. Yağmurların başlamasıyla birlikte kampları su bastı. Evlerini kaybeden insanlar bir kez daha yer değiştirmek zorunda kaldı. Üstelik ateşkese rağmen saldırılar tamamen sona ermedi. İnsani yardımların ulaştırılmasında ciddi sorunlar devam ediyor. Washington'ın öncülük ettiği mekanizma bile Gazze'deki sorunun çözülemediğini kabul ediyor.

SUDAN'DA 33 MİLYON İNSAN YARDIMA MUHTAÇ

Dünyanın en ağır insani krizlerinden biri Sudan'da yaşanıyor. 2023'te başlayan iç savaşın ardından ülkenin önemli bir bölümü yıkıma uğradı. Ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasındaki çatışmalar milyonlarca insanı yerinden etti. Sudan'da 33,7 milyon insan insani yardıma ihtiyaç duyuyor. Buna rağmen uluslararası yardım kuruluşları gerekli mali kaynakları bulmakta zorlanıyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği ve Uluslararası Göç Örgütü, kasım ayında yaptıkları açıklamada milyonlarca insanın acil barınma desteğini kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu duyurdu. Üç büyük gücün böyle bir sürece katkı sağlayabilecek araçları bulunuyor. Ancak Sudan'ın görüşmenin öncelikli gündem maddelerinden biri olduğuna dair açıklanmış bir plan yok.

KONGO'DA ANLAŞMALAR VAR ANCAK BARIŞ YOK

Bir başka örnek Demokratik Kongo Cumhuriyeti. Washington uzun süredir Kongo ile Ruanda arasındaki anlaşmazlığın çözülmesi için diplomatik girişimlerde bulunuyor. Doha'da da Kongo hükümetiyle M23 hareketini kapsayan ayrı bir müzakere süreci yürütülüyor. Anlaşmalar imzalandı. Ortak açıklamalar yapıldı. Ateşkes ve silahsızlanma mekanizmaları üzerinde çalışıldı. Ancak ülkenin doğusundaki çatışmalar tamamen sona ermedi. Kongo'da 29 milyon insan ciddi gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. Bu sayının 2027'nin ilk yarısında 30 milyonu aşabileceği öngörülüyor.

Kongo dünyanın önemli bakır ve kobalt üreticilerinden biri. Bu madenler elektrikli araçlardan bataryalara, savunma sanayisinden elektronik cihazlara kadar birçok alanda kullanılıyor. Amerikan ve Çinli şirketlerin ülkedeki kaynaklara yönelik ekonomik çıkarları bulunuyor. Dolayısıyla Kongo yalnızca insani yardım bekleyen bir ülke değil. Aynı zamanda küresel ekonomik rekabetin önemli coğrafyalarından biri. Ancak yer altındaki zenginliklerle halkın yaşam koşulları arasında büyük bir uçurum bulunuyor.

AFGANİSTAN VE SOMALİ KİMİN GÜNDEMİNDE?

Afganistan benzer bir çıkmazın içinde. ABD 20 yıl boyunca ülkede askeri operasyonlar yürüttü. Milyarlarca dolar harcandı. Taliban yönetimi devrildi. Ancak Amerikan askerleri ayrılırken ülkenin kontrolü yeniden Taliban'ın eline geçti. Bugün Afganistan'da yaklaşık 22 milyon insan insani yardıma ihtiyaç duyuyor. Üstelik uluslararası yardımların azalması sağlık sistemini de ciddi biçimde etkiliyor. Birleşmiş Milletler, 2025 ile 2026 arasında ülkenin birinci basamak sağlık hizmeti kapasitesinin yaklaşık yüzde 40'ı faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı. Kadınların eğitim ve çalışma hayatına yönelik kısıtlamalar da devam ediyor.

Somali'de durum farklı değil. 2026'nın son üç ayında yaklaşık 5,4 milyon insan ciddi açlık riskiyle karşı karşıya. Bunların 1,5 milyonu acil düzeyde gıda güvensizliği yaşıyor. Kuraklık, silahlı çatışmalar, yüksek gıda fiyatları ve yardım fonlarının yetersizliği krizi derinleştiriyor. Üstelik Somali'deki güvenlik sorunu uzun süredir devam ediyor.

ÜÇLÜ ZİRVE NEYİ DEĞİŞTİREBİLİR?

Elbette dünyanın üç büyük nükleer gücünün doğrudan görüşmesi önemsiz değil. Özellikle Amerika ile Rusya arasındaki nükleer silahların sınırlandırılmasını düzenleyen New START anlaşmasının Şubat 2026'da sona erdiği düşünüldüğünde yeni bir silah kontrol mekanizması oluşturulması son derece önemli. Böyle bir anlaşma, nükleer silahlanma yarışını sınırlandırabilir. Yanlış hesaplama riskini azaltabilir. Dünya güvenliği açısından somut sonuçlar oluşturabilir.

Ancak sorun şu: Küresel güvenlik yalnızca nükleer savaşın engellenmesinden ibaret değil. Üstelik Washington, Moskova ve Pekin'in bütün konularda ortak çıkarlara sahip olduğu da söylenemez. Rusya Ukrayna'daki savaşın kendi güvenlik talepleri çerçevesinde sona ermesini istiyor. Çin Tayvan konusunda egemenlik iddiasını sürdürüyor. Amerika ise İran'ın nükleer programını ve bölgesel askeri kapasitesini sınırlandırmaya çalışıyor.

Bunda şaşırtıcı bir durum yok. Devletler dış politikalarını büyük ölçüde güvenlik ve ekonomik çıkarları doğrultusunda şekillendiriyor. Ancak küresel barış iddiasıyla düzenlenen bir görüşmenin başarısını yalnızca üç ülke arasındaki anlaşmalarla ölçmek de eksik olacaktır. Asıl mesele, o masada bulunmayan milyonlarca insanın hayatını değiştirecek kararları alıp alamayacakları. Ve açıkçası bu konuda ümidi olan varsa şaşırıyorum.

Bartu Eken / Haber7

Bu yazıya ilk yorum yapan sen ol

Haber7 Mobil Sayfa Banner'ı Kapat