Türkiye ekonomisi 2025’te toplamda %3,6 büyüdü.

Ancak aynı tabloda tarımın –%8,8 daralması, çerçeveyi anlamak açısından dikkat çekici bir sonuç ortaya koyuyor.

Bu oran, TÜİK’in kullandığı zincirlenmiş hacim endeksine göre hesaplanıyor; yani enflasyonun etkisi ayıklanmış, gerçek üretim miktarındaki düşüş esas alınmış durumda.

Kısacası bu daralma, fiyat artışlarından kaynaklanan bir yanılgı değil; tarladaki gerçek üretimin azalması anlamına geliyor.

Peki ekonominin geniş bir cephesi büyürken tarım neden geride kaldı? 

 
2025’te:
⦁ İnşaat +10,8
⦁ Bilgi ve iletişim +8,0
⦁ Ticaret–ulaştırma–konaklama +4,6
⦁ Finans +3,8
⦁ Mesleki hizmetler +4,0
⦁ Diğer hizmetler +4,3
⦁ Sanayi +2,9

gibi pek çok sektör pozitif seyrederken, tarım tek başına eksiye düştü.

Bu tablo, kimseyi suçlayan bir veri değil; aksine, tarımın iklim, maliyet, su, genç üretici ve verimlilik gibi çok boyutlu baskılara daha açık olduğunu gösteren yapısal bir işaret.

Yani mesele siyasi bir tartışma değil; sektörün geleceği açısından dikkate alınması gereken stratejik bir uyarı. 

️ 1) İklim Baskısı, Rekor Sıcaklıklar ve 2025 Donlarının Çifte Darbesi

Son yıllarda iklim adeta çiftçinin karşısına iki farklı yüzle çıkıyor. Bir yandan mevsim normallerinin çok üzerinde seyreden sıcaklıklar toprağın verimini düşürdü; öte yandan 2025’in Mart ve Nisan aylarında yaşadığımız şiddetli donlar üretimi bir kez daha vurdu.
Pek çok üretici sabah tarlasına gittiğinde donmuş dallar, kararmış meyveler ve kaybedilmiş emeklerle karşılaştı.

Çiftçi artık aynı yıl içinde hem aşırı sıcakla hem aşırı donla mücadele etmek zorunda kalıyor. 

Bu süreçte TARSİM don tazminatlarını devreye aldı. Ancak tazminatlar üretim kaybını tamamen telafi etmediği için, hava koşullarının zararı tarımsal hasıladaki düşüşü doğrudan besleyen etkenlerden biri oldu.

2) Maliyet Yükü ve Geliri Eriyen Çiftçi

2025’te çiftçinin en büyük sıkıntısı, yükselen maliyetler ile azalan gelirlerin aynı anda kapıya dayanması oldu. TÜİK’in Tarım-Girdi Fiyat Endeksi’ne göre girdiler yıllık %33–35 arttı; gübre gibi kritik kalemlerde bu artış %40-50'lere çıktı. Bu yükseliş, her ekim sezonunu daha maliyetli hâle getirdi.

Ürününü satarken de tablo çok farklı değildi.

Bazı ürünlerde alım fiyatlarının geç açıklanması, bazılarında fiyatların maliyeti karşılamaması ve pazarlama zincirindeki komisyon baskısı çiftçinin eline geçen net geliri aşağı çekti.

Peki geliri düşen çiftçi ne yapıyor?

Üretimi azaltıyor…

Risk almaktan kaçıyor…

Bu geri çekilme ise doğrudan tarımsal küçülme olarak makro verilere yansıyor.
Bugün pek çok çiftci aynı cümleyi kuruyor:

“Toprağa emek veriyoruz ama emeğin karşılığı hesap tutmuyor.”

3) 2025 Tarım İhracat–İthalat Politikalarının Etkisi

2025’te tarımda alınan dış ticaret kararları da sektörü etkiledi.

Bazı ürünlerde dönemsel ihracat kısıtlamaları uygulanırken, iç piyasadaki fiyatları dengelemek için bazı stratejik ürünlerde ithalat vergileri geçici olarak düşürüldü. Bu adımlar tüketici fiyatlarını korumaya yönelikti; ancak yerli üretici açısından rekabet baskısını artırdı.

Sonuç olarak, dış ticaret politikaları yılın genelinde tarımsal üretim kararlarını etkileyen faktörlerden biri hâline geldi.

‍ 4) Yaşlanan Çiftçi Profili – TZOB’un Uyarısı

TZOB’un 2025 verileri, tarımda sessiz ama kritik bir değişimi gösteriyor:

⦁ Ortalama çiftçi yaşı 58,

⦁ 40 yaş altı üretici oranı ise yalnızca %5.

Genç çiftçi hibeleri, IPARD projeleri ve düşük faizli krediler önemli adımlar olsa da, tarım gençler için hâlâ yeterince cazip bir alan değil.

Bu tablo, üretimdeki daralmanın sadece iklim ve maliyetlerden değil, insan kaynağındaki yaşlanmadan da beslendiğini gösteriyor.

Tarımda kuşak yenilenmesi sağlanmadığı sürece, tarlaların geleceği de giderek daha fazla risk altında kalıyor.

5) Su Yönetimi ve Tarımdaki Düşüşle Doğrudan Bağlantısı

Tarımda yaşanan daralmanın en önemli nedenlerinden biri de su yönetimindeki zorluklar.

Açık kanal sulamada yaşanan buharlaşma kayıpları, yeraltı suyunun hızla çekilmesi ve modern sulama sistemlerine geçişin yeterince hızlı ilerlememesi, özellikle suya hassas ürünlerde verimi düşürdü.

DSİ’nin yürüttüğü kapalı sistem sulama ve yeni gölet-baraj projeleri kritik önemde olsa da, iklim baskısının şiddeti nedeniyle bu adımların etkisi kısa vadede tüm alanlara yayılmadı.

Kısacası, suya erişimdeki güçlük ve sulama altyapısındaki eksikler, 2025’te tarımsal üretimde görülen düşüşü doğrudan besleyen faktörlerden biri oldu.

Dünya 2025’te Tarımda Ne Yaptı? 

Temmuz 2025’te yayımlanan OECD–FAO’nun Tarımsal Görünüm 2025–2034 raporu, ülkeler için tek tek büyüme yüzdeleri vermese de, küresel tarımın 2025 itibarıyla büyüme eğiliminde olduğunu söylüyor.

Küresel üretimin önümüzdeki dönemde yıllık ortalama %1,1 artış göstereceği ve toplamda %14’lük bir genişleme beklendiği belirtiliyor.

⦁ Hindistan, tarımsal üretimini artırmaya devam eden en büyük üreticilerden biri; daralma işareti yok.

⦁ Avrupa Birliği ise , 2025 Agrifood Trade Raporu ve Trading Economics verilerine göre üretimini büyük ölçüde korudu.

⦁ Brezilya ise Plano Safra 2025–2026 programıyla tarıma tarihindeki en yüksek kamu desteğini vererek kapasitesini genişletiyor.

Kısacası: Dünya tarımı genel olarak büyüme veya yatay yönde ilerlerken, Türkiye’nin –%8,8’lik daralması daha çok ülke içi maliyet ve yapısal etken ve iklimden kaynaklandı.

Çözüm Kapısı: Bilim, Koordinasyon ve Sürdürülebilirlik

Sonuç Olarak;

Türkiye’nin tarımı büyük bir potansiyele sahip.

2025’te yaşanan –%8,8’lik daralma, yapısal zorlukların bir yansıması olsa da, çözümsüz bir tablo sunmuyor.

Bu çerçevede Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ, TMO, Meteoroloji, TARSİM ve TZOB gibi kurumların ortak bir hedefle daha koordineli çalışması, tarımın geleceği açısından belirleyici olacaktır.

Bugün atılacak doğru adımlar, yarının üretim kapasitesini belirleyecek ve Türkiye’nin tarımsal potansiyeli, stratejik bir yaklaşımla yeniden güç kazanabilecek duruma gelecektir.

Cüneyt Ayaz