Dünyanın tarım ve gıda gündemini artık yalnızca “Yeterince gıda üretiyor muyuz? sorusuyla açıklamak mümkün değil.

Bugün daha önemli bir soru var:

İnsanlar sağlıklı beslenebilecekleri gıdayı satın alabiliyor mu?

21 Temmuz 2026'da yayımlanan, Birleşmiş Milletler’e bağlı beş kuruluşun ortak hazırladığı 2026 Dünya Gıda Güvenliği ve Beslenme Raporu, bugün bu soruya odaklanıyor: Sağlıklı beslenmenin maliyeti.

Raporun ortaya koyduğu tablo, önümüzdeki yıllarda tarım ve gıda politikalarında atılması gereken adımlara da ışık tutuyor.

AÇLIK AZALIYOR AMA MÜCADELE BİTMİYOR

İyi haber şu: Dünyada açlık oranı 2022’den bu yana geriliyor.

2022'de dünya nüfusunun yüzde 8,6'sı, 2024'te yüzde 8,1'i, 2025'te ise yüzde 7,8'i açlıkla karşı karşıya kaldı.

2025'te açlık yaşayan insan sayısı için nokta tahmini yaklaşık 645 milyon.

2030'da ise 510–520 milyon insanın açlıkla karşı karşıya kalması bekleniyor. Bu sayı, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 6'sına denk geliyor. Üstelik açlıkla karşı karşıya kalacak insanların yüzde 56'sının Afrika'da olacağı öngörülüyor.

Yani tablo iyileşiyor ama dünyanın açlık sorununu çözdüğünü söylemek için hâlâ çok uzağız.

DÜNYANIN AÇLIK HARİTASI DEĞİŞİYOR

Raporun en dikkat çekici sonuçlarından biri de burada.

İlk kez Afrika, dünyada açlık yaşayan insanların sayısının en yüksek olduğu bölge haline geldi.

Afrika uzun yıllardır açlığın nüfusa oranının en yüksek olduğu bölge. Ancak 2025'te Afrika, mutlak aç insan sayısında da ilk kez Asya'yı geride bıraktı.

Afrika'da yaklaşık 309 milyon insan açlıkla karşı karşıyayken Asya'da bu sayı yaklaşık 292 milyon. Nüfusa oranladığımızda Afrika'da her beş kişiden biri açlıkla mücadele ediyor. Bu oran Asya'da yüzde 6, Latin Amerika ve Karayipler'de yüzde 4,8, Kuzey Amerika ve Avrupa'da ise yüzde 2,5'in altında.

Ancak raporun odaklandığı nokta şu; artık yalnızca insanlara kalori sağlamak değil, sağlıklı beslenebilecekleri gıdaya ekonomik olarak ulaştırmak.

Dünyada açlık azalıyor ama aynı zamanda sağlıklı beslenmenin maliyeti de artıyor

Bir kişinin günlük sağlıklı beslenmesi için gereken minimum gıda sepetinin maliyeti, 2021’de 3,44 dolarken 2025’te 4,28 dolara yükseldi; yani yaklaşık %24,4 arttı. Aynı dönemde ABD dolarının iç satın alma gücü yaklaşık %15,8 azalırken, sağlıklı beslenmenin maliyeti dolardaki değer kaybından daha hızlı arttığını rapor bize söylüyor, bununla birlikte, Sağlıklı beslenmeyi karşılayamayan insanların sayısı da 2020'de 3,13 milyara ulaşmışken, 2025'te 2,69 milyara geriledi. Rapora göre bu iyileşme, gıda için kullanılabilir gelirlerin gıda fiyatlarına kıyasla daha fazla artmasıyla ilişkili.

Şuan da Afrika'da nüfusun yüzde 66,6'sı sağlıklı beslenmenin maliyetini karşılayamıyor.

Asya'da bu oran yüzde 28,9.

Kuzey Amerika'da yüzde 4,4, Avrupa'da ise yüzde 8,2.

Dünya ortalaması ise yüzde 32,7.

PEKİ TÜRKİYE NEREDE?

Raporda Türkiye’de sağlıklı beslenmenin maliyetini karşılayamayanların oranının 2021’de yüzde 12,9 iken 2025’te yüzde 4’e gerilediği belirtiliyor. Bu oran, dünya ortalaması olan yüzde 32,7’nin ve Avrupa’daki yüzde 8,2’nin altında.

Türkiye açısından tablo, dünya ve Avrupa ortalamasına göre gayet iyi bir noktada olduğumuzu gösteriyor.

Ancak bu tablo bize yalnızca rakamları değil, sorumluluğumuzu da hatırlatmalı. Çünkü biz, “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” anlayışıyla yetişmiş bir toplumuz.

PEKİ NEDEN SAĞLIKLI GIDA PAHALI?

Sağlıklı beslenme sepetindeki kalorilerin yaklaşık yarısı, arpa, buğday, pirinç ve mısır gibi temel nişastalı gıdalardan geliyor.

Ancak iş maliyete geldiğinde tablo tamamen değişiyor.

Hayvansal kaynaklı gıdalar, meyve ve sebzeler, sağlıklı beslenme sepetinin toplam maliyetinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturuyor.

Buna karşılık nişastalı temel gıdalar, kalorilerin yaklaşık yarısını sağlamasına rağmen toplam maliyetin yalnızca yüzde 16'sını oluşturuyor.

Başka bir ifadeyle:

Karnımızı doyurmak görece ucuz; sağlıklı beslenmek ise pahalı.

İşte tarım ve gıda politikalarının önümüzdeki dönemde çözmesi gereken temel mesele de burada yatıyor: Daha fazla gıda üretmek kadar, insanların daha sağlıklı gıdalara erişebileceği bir fiyat yapısı oluşturmak.

Tarladaki maliyet, marketteki fiyatın tamamı değil

Rapordaki önemli tespitlerden biri de şu: Tüketicinin ödediği gıda fiyatının yüzde 70–75'i, çiftlikten çıktıktan sonraki aşamalarda oluşuyor. İşleme, depolama, taşıma, lojistik, toptancılık ve perakende fiyatın önemli bölümünü oluşturuyor.

Bu nedenle sadece çiftçinin üretim maliyetini düşürmeye odaklanan bir politikanın market fiyatlarını tek başına kalıcı biçimde aşağı çekmesi mümkün değil.

Özellikle sağlıklı gıda kategorisinde daha büyük öneme sahip olan meyve, sebze ve hayvansal ürünlerde tarladan sofraya ulaşım zincirindeki her verimsizlik doğrudan maliyete dönüşüyor.

Tarlada verimlilik artacak ama ürün yolda kaybolacaksa, kazandığımızı lojistikte kaybediyoruz demektir.

Nitekim dünyada hasat ile perakende arasında üretilen gıdanın yaklaşık yüzde 14'ü kayboluyor.

Perakende ve tüketici aşamasındaki israf da eklendiğinde ilave yüzde 19'luk bir kayıp ortaya çıkıyor.

Meyve ve sebzelerde toplam kayıplar ağırlık bazında yüzde 40–50'ye ulaşabiliyor.

Soğutma gerektiren gıdaların ise dünya genelinde yarısından daha azı gerçekten soğuk zincir içinde taşınıyor veya depolanıyor.

Kaybolan her ürünün maliyeti, satılabilen ürünlerin üzerine yükleniyor. Bu nedenle depolama, soğuk zincir, paketleme ve taşıma yatırımları yalnızca lojistik değil, aynı zamanda gıda fiyatlarını düşürme yatırımı olduğu da unutulmamalı.

TARIM TEKNOLOJİSİNİN ROLÜ DE DEĞİŞİYOR

Burada tarım makineleri sektörünün önünde de önemli bir alan açılıyor.

Meyve, sebze ve hayvansal ürünler tahıllara göre daha emek yoğun. Bu nedenle artan işçilik maliyetleri karşısında mekanizasyon ve otomasyon önem kazanıyor.

Ancak raporun önemli bir uyarısı var: Çabuk bozulan birçok üründe mekanizasyonun çözebileceği sorunlar sınırlı.

Dolayısıyla geleceğin tarım teknolojisini yalnızca traktör üzerinden düşünmek yeterli olmayacak.

Traktör, hassas tarım, sulama, hasat teknolojileri, depolama, soğuk zincir ve dijital sistemler aynı zincirin parçaları olarak ele alınmalı.

Çünkü yolun kalitesi bile gıda fiyatını etkiliyor.

Raporun modellemelerine göre lojistik performansındaki yüzde 10'luk iyileşme, sağlıklı beslenme maliyetinde yaklaşık yüzde 5,4'lük düşüşle ilişkili.

Yani yol sadece ulaştırma yatırımı değil. Yol, aynı zamanda gıda politikası olarak düşünülmeli.

Aynı durum enerji için de geçerli. Elektrik fiyatındaki yüzde 10'luk artış, toplam sağlıklı beslenme maliyetinde yaklaşık yüzde 0,5'lik artışla ilişkili.

Sulamadan tarım makinelerine, işleme tesislerinden soğuk hava depolarına ve taşımaya kadar enerji maliyeti zincirin tamamına yayılıyor.

Bu yüzden mazot ve enerji maliyeti yalnızca çiftçinin sorunu değil.

Son olarak;

Sağlıklı gıdayı ucuzlatmanın yolu yalnızca tarlada daha ucuza üretmekten geçmiyor.Ürünü daha verimli üretmek, daha az kaybetmek, daha hızlı taşımak, daha iyi depolamak ve daha etkin dağıtarak israf etmemek gerekiyor.

Aslında israf konusunda çok hassas bir anlayışın içinden geliyoruz. Müslüman bir toplum olarak Kur’an-ı Kerîm’deki, “Yiyin, için; fakat israf etmeyin. Çünkü Allah israf edenleri sevmez.”( A'râf, 7/31) ayetiyle büyümüş bir toplumuz. Buna rağmen Türkiye’de bile tüketilmek üzere üretilen gıdanın yaklaşık üçte birinin israf ediliyor olması, bugün dünya da geldiğimiz noktayı bize daha da iyi açıklıyor.

Bu nedenle her bireyin, kendi israfının bir başkasının ihtiyacı olduğunu bilmesi ve önce kendi tüketim alışkanlıklarını gözden geçirmesi, tüm dünya için önemli bir adım olacaktır.

İşte önümüzdeki yılların asıl sınavı: İnsanları yalnızca doyurmak değil; sağlıklı, sürdürülebilir ve ekonomik olarak erişilebilir gıdayla doyurabilmek.

Bunun yolu da artık yalnızca tarladan değil, tüm bireylerin tüketim alışkanlığı ve tohumdan market rafına kadar bütün gıda zincirini doğru yönetmekten geçiyor.