21’de buluşalım mı?

  • GİRİŞ16.11.2026 09:24
  • GÜNCELLEME16.11.2026 09:24

Merkez Bankası bu yılın enflasyon tahminini 1,5 puan, gelecek yılınkini 6 puan yükseltti. İlk düzeltme kapanmak üzere olan bir hesabı ilgilendiriyor, ikincisi ise henüz verilmemiş bir siparişin fiyatına, aralıkta konuşulacak ücrete ve kışın ödenecek faturaya giriyor.

“Verilen fiyat altı ay geçerli olacaktır.” Bir otelin, baharda yenileyeceği odalar için mobilya üreticilerine gönderdiği teklif talebinin sonunda bu cümlenin yazdığını düşünün. Satın alma müdürünün maksadı anlaşılır. Bugün yönetim kuruluna sunacağı bütçenin martta neye benzeyeceğini bilmek istiyor. İmalatçı da kaç levha keseceğini, kaç menteşe kullanacağını, montajın kaç gün süreceğini biliyor. Fakat mektubun son satırı ondan bir sandalye daha yapmasını istemiyor. Müşterisine altı aylık fiyat güvencesi vermesini istiyor. Bunun da bir bedeli var. Teklif kâğıdında ayrı bir satırda görünmese bile.

Merkez Bankasının 12 Kasım tarihli Enflasyon Raporu’nu okurken aklımda o cümle vardı. Banka, 2026 sonu tahminini yüzde 28’den 29,5’e çıkardı. On aylık fiyat hareketini bildiğimiz bir yılda 1,5 puanlık düzeltme. Gelecek yıl içinse ağustosta yüzde 15 yazan yerde şimdi yüzde 21 var. Aradaki 6 puanın henüz ne faturası kesildi ne bordrosu düzenlendi. Ama imalatçı baharda teslim edeceği malın fiyatını bugün verecek. Yanında çalışan usta da aralıkta gelecek yılın ücretini konuşacak.

Raporun bir üçüncü okuru daha var. Vergi, elektrik tarifesi ve kamu harcaması kararlarını hazırlayan yönetici. İmalatçı enerji giderini, usta evinin kış faturasını hesaplamaya çalışırken o, bu giderlerin bir bölümünü belirleyecek kararları hazırlıyor. Üçünün önünde aynı rapor duruyor. Peki yüzde 21’e güvenmek için her birinin öteki ikisi hakkında ne bilmesi gerekiyor?

BİR TAHMİN NASIL BULUŞMA YERİ OLUR?

Thomas Schelling, 1960’ta yayımlanan The Strategy of Conflict kitabında, birbirine haber veremeyen insanların nasıl buluşabileceği üzerinde durur. Diyelim ki birisiyle öğle yemeği için sözleştiniz, saati kararlaştırmayı unuttunuz. On iki, akla on iki yirmi üçten önce gelir. Çünkü ötekinin de on ikiyi düşüneceğini tahmin edersiniz. Schelling’in “odak noktası” dediği şeyin gücü buradadır. İki insan, ayrı ayrı karar verirken birbiri hakkında makul bir beklenti kurabilir.

Bir merkez bankasının ilan ettiği tahmin de böyle bir iş görebilir. Otel bütçesini, imalatçı teklifini, çalışan ücret talebini hazırlarken ötekilerin de dikkate alacağı ortak bir rakam bulur. Yalnız Schelling’in öğle yemeğiyle enflasyon arasında önemli bir fark var. Buluşmaya yirmi dakika erken giden biraz bekler. Enflasyonu düşük tahmin edip bir yıllık ücret sözleşmesine imza atan, hatanın bedelini aylar boyunca taşır. Pazarlık gücü birbirinden farklı insanların aynı rakamı görmesi, o rakama güvenmenin maliyetini eşitlemiyor.

Merkez Bankası 2027 için yüzde 21 yazdı. İşçi de işveren de kendi hesabına aynı rakamı yazarsa ve tahmin yine şaşarsa, aradaki farkı kim ödeyecek?

Teklif mektubuna dönelim. Otel bugün siparişi kesinleştirip avans verirse imalatçı levhayı bugünkü fiyattan alabilir. Otel altı ay boyunca karar vermekte serbest kalacak, buna karşılık imalatçı fiyatıyla bağlı olacaksa işin iktisadı değişir. Maliyetler yükseldiğinde müşteri eski teklifi kabul edebilir. Maliyetler düşerse piyasadan yeni teklif alabilir. Bekleme hakkı bir tarafta, o süre boyunca hazır durmanın maliyeti öbür taraftadır. Finans dilinde buna opsiyon denir. İmalatçının bu iki koşul için farklı fiyat vermesi, Merkez Bankasına ne kadar inandığından bağımsız olarak, gayet akılcıdır.

Raporun 59’uncu sayfasındaki tabloyu bu gözle okumakta fayda var. Banka, 2027 için ortalama petrol fiyatı varsayımını varil başına 76,4 dolardan 86,7 dolara çıkarmış. Yeni hesapta da petrolün 2027’de bu yıla göre ucuzlaması bekleniyor. Ne var ki işletmenin ağustosta nakliye maliyetini hesaplarken dayandığı fiyatla kasımda önüne konan fiyat arasında varil başına on doları aşan fark var. Banka bu farkı yeni raporuna yazabiliyor. Ağustosta bağlayıcı teklif vermiş işletme, müşterisine dönüp rakamı aynı kolaylıkla değiştirebilir mi?

Ücretlinin dikkatini ise aynı tablonun gıda satırı çekecektir. Banka, gelecek yıl sonu gıda enflasyonu varsayımını yüzde 19’dan 24’e yükseltmiş. Ülke genelinde enflasyon tam yüzde 21’e inse bile gıdanın daha hızlı pahalanmasını bizzat rapor öngörüyor. Gelirinin büyük bölümünü mutfağa ayıran bir aile açısından bu fark önemlidir. Üstelik aralıkta masaya oturacak çalışanın hesabı bir yıl daha geriden başlar. Geçen ocakta aldığı ücretle doldurduğu sepetten kasıma kadar neleri çıkarmıştır? Gelecek yılın enflasyon tahmini, geçmişten devralınan o kaybı ölçmez. Ücret pazarlığında bu iki hesabı tek bir yüzdeye sığdırmaya çalışınca, taraflar aynı rakamı kullanarak iki ayrı şeyden söz eder.

YÜZDE 21’İN ALTINDA KAMUNUN DA İMZASI VAR

Bankaya hakkını teslim edelim. Gerçekçiliğini yitiren bir tahmini değiştirmek kurumsal dürüstlüktür. Raporda aktarılan ekim anketinde piyasa katılımcılarının 2026 sonu beklentisi yüzde 29,6. Bankanın yeni tahmini yüzde 29,5. Eski rakamda ısrar etmek güveni pekâlâ daha fazla aşındırabilirdi. Ama aynı katılımcıların 2027 sonu beklentisi yüzde 23,3. İçinde bulunduğumuz yıl kapanırken birbirine değen iki hesap, vade uzadıkça ayrılıyor. Hanehalkının hangi rakama göre hareket edeceği ise başlı başına başka bir soru.

Üstelik yüzde 21, raporda hem tahmin hem ara hedef. Biri Bankanın hangi sonucu beklediğini, öteki hangi sonuca ulaşmak üzere politika yürüteceğini anlatıyor. Aradaki farkı bu yılın rakamlarında görebiliyoruz. 2026 için ara hedef yüzde 24’te duruyor, tahmin yüzde 29,5’e çıkmış durumda. Gelecek yıl amaçla beklentinin yüzde 21’de buluşması kıymetli. Benim asıl merak ettiğim, o buluşmayı mümkün kılacak kararların kamu bütçesinde ve tarife takviminde ne ölçüde karşılık bulduğu.

Rapor, savaşın etkisiyle yükselen lira cinsinden ithalat fiyatlarını tahmin revizyonunun başlıca gerekçesi olarak gösteriyor. Sıkı para politikasının burada yapabileceği iş var. Faiz kredi talebini ve kuru etkiler, ilk maliyet artışının başka fiyatlara yayılmasını sınırlayabilir. Fakat Banka, yüzde 21’e giden hesabı kurarken maliye ve gelirler politikalarının da enflasyondaki düşüşü destekleyeceğini varsayıyor. Bu varsayım tutmadığında daha sıkı kredi koşullarının bedelini önce siparişini finanse etmeye çalışan imalatçı hissedecek. Kamu kararlarının ne zaman alınacağını önceden bilmenin onun için niçin değerli olduğu buradan anlaşılabilir.

Elektrik örneğinde tarih şimdiden belli. Raporun 34’üncü sayfasına göre meskenlerde son kaynak tedarik tarifesine geçiş için yıllık tüketim sınırı 4 bin kilovatsaatten 3 bine indiriliyor. Banka bunun elektrik fiyatlarına yukarı yönlü etkisini 2027’nin ilk çeyreğinde bekliyor. Ustanın evindeki sayaç yeni sınırı aşıyorsa aralıkta konuşacağı ücretin bir bölümünün nereye gideceği daha şimdiden belli. Kamu yöneticisi desteği daraltmanın bütçeye getirisini hesaplayabiliyorsa, yeni kapsama giren hanelerin faturasına tahmini etkisini de açıklayabilir. Böyle bir bilgi, o ücret görüşmesinde sayfalarca beklenti değerlendirmesinden daha çok işe yarar.

Gelecek aralıkta kasım raporunu yeniden açtığımızda, imalatçının altı ay geçerli teklifinin süresi çoktan dolmuş olacak. Usta da aldığı ücretle bir kışı, bir yazı geçirmiş olacak. O gün ikisine yalnızca enflasyonun yüzde kaç çıktığını söylemek az gelir.

Petrol, gıda ve ithalat maliyetleri için hangi varsayımlar gerçekleşti, hangileri ne kadar saptı?

Sapmanın ne kadarı kamu kararlarından geldi, bedeli hangi faturada, hangi bordroda kaldı?

Bir sonraki teklifin altına imza atacak insan için güven, Merkez Bankasının bugün %21 yazmasıyla başlar. Seneye o hesabın nasıl kapandığını görebilmesiyle yerleşir.


Doç. Dr. Yüksel Okşak / Haber7

Bu yazıya ilk yorum yapan sen ol

Haber7 Mobil Sayfa Banner'ı Kapat