**Savaşlardan Kaçınan Bilge Liderlik: Türkiye’nin Diyalog ve Diplomasi Yoluyla Sorun Çözme Yaklaşımı — İslamî ve Ruhani Öğretilerin Ruhu İçinde**

Sorunları ordular ve silahlarla değil; diyalog, karşılıklı saygı ve sevgiyle çözmek — gerçek ve kalıcı barışa ulaşmanın tek yoludur

İnsanlık, yüzyıllar ve medeniyetler boyunca varoluşun ardında işleyen gizli düzeni aramaya devam etmiştir. Kimi bu düzeni açıkça isimlendirmiş, kimi ise ona isim vermekten özellikle kaçınmıştır. Kimi onu katı bir yasa olarak tanımlamış, kimi ise sevgi, hikmet ve denge olarak görmüştür. Ancak kavramlar ve diller değişse de işaret edilen hakikat değişmemiştir: Evren kaotik değildir; ölçü, denge ve bilinçle işleyen bir düzene sahiptir.

Kadim Çin’de bu hikmet Dao De Jing — Yolun Kitabı olarak ifade edilmiştir. İslam düşüncesinde ise aynı hakikat Tevhid, İlahi Emir (Amr-i İlahi) ve gayb âlemi (al-ghayb) kavramlarıyla açıklanır. Farklı kültürlerde ve farklı dillerle ortaya çıkmış olsalar da bu iki gelenek, tek bir metafizik gerçeğe işaret eder: Kâinat ne tesadüfîdir, ne kendi kendine var olmuştur, ne de rastlantıların ürünüdür. Aksine her şey, görünmeyen fakat her şeyi kuşatan aşkın bir kaynaktan doğar ve o kaynağın koyduğu denge ile ayakta durur.

Bu metafizik bakış açısı yalnızca bireysel maneviyatı değil; toplumsal düzeni, siyasal ahlakı ve uluslararası ilişkileri de doğrudan etkiler. Çünkü varoluşu anlamlandırma biçimi, insanın güçle, çatışmayla ve ötekiyle kurduğu ilişkiyi belirler. İşte bu noktada, günümüz dünyasında Türkiye’nin izlediği savaştan kaçınan, diyaloğu ve diplomatik dengeyi önceleyen liderlik yaklaşımı, basit bir stratejik tercih olmanın ötesinde; kökleri derin bir ruhani ve ahlaki geleneğe dayanan bilinçli bir duruş olarak okunmalıdır.

Sessiz Güç ve Bilge Yönetim

Dao öğretisinde “en güçlü olan, gürültü çıkarmayan güçtür.” Gerçek etki, zorlamayla ve baskıyla değil; uyumla, sabırla ve zamanın ruhunu doğru okuyarak ortaya çıkar. Sessiz güç, yıkmadan etkiler; zorlamadan yönlendirir. Aynı ilke, İslam düşüncesinde de farklı bir dil ile karşımıza çıkar. İslam’da güç, kör kuvvetle değil; hikmet, adalet ve emanet bilinci ile tanımlanır. Kur’an’da peygamberlerin yolu, çoğu zaman sabır, diyalog ve ahlaki direniş yoludur; aceleci şiddet ve ölçüsüz intikam değil.

Bu çerçevede Türkiye’nin bölgesel ve küresel krizlerde izlediği denge siyaseti, hem Tao’nun “sessiz yol” anlayışıyla hem de İslam’ın fitneden kaçınma, sulhu önceleme ve kan dökmeyi son çare olarak görme ilkesiyle derin bir uyum içindedir. Savaşları kışkırtmak yerine arabuluculuk yapmak, kamplara bölünmek yerine konuşma kanallarını açık tutmak; günümüz dünyasında giderek azalan ama değeri her geçen gün daha iyi anlaşılan bir liderlik biçimidir.

Savaşın Değil, Barışın Medeniyeti

İslam geleneğinde barış, zayıflığın veya pasifliğin sonucu değildir; bilinçli, ahlaklı ve sorumluluk sahibi bir tercihtir. “Sulh hayırlıdır” ilkesi, yalnızca bireyler arası ilişkiler için değil; toplumlar ve devletler için de evrensel bir ölçüdür. Benzer şekilde Dao düşüncesinde de doğaya ve hayata karşı zorlayıcı müdahaleler, kısa vadede güç hissi verse bile uzun vadede dengesizlik ve yıkım doğurur.

Modern dünyada savaş, çoğu zaman çıkarların, korkuların ve güç tutkusunun ürünüdür. Ancak tarih açıkça göstermiştir ki savaşların gerçek kazananı yoktur; geriye yalnızca daha derin yaralar, kalıcı düşmanlıklar ve kuşaklar boyu süren travmalar kalır. Türkiye’nin, askeri kapasiteye sahip olmasına rağmen bu gücü caydırıcılık ve savunma sınırları içinde tutma, asıl çözümü diplomasi, müzakere ve insani temaslarda arama yaklaşımı; hem stratejik aklın hem de ruhani olgunluğun bir göstergesidir.

Tevhid ve Küresel Sorumluluk

İslam metafiziğinde Tevhid, yalnızca Allah’ın birliği değil; insanlığın ortak kökeni ve ortak kaderi anlamına da gelir. İnsanlık tek bir bütündür. Bir coğrafyada dökülen kan, başka bir coğrafyada gerçek huzur üretemez. Bu bilinç, uluslararası ilişkilerde “ben” merkezli değil; “insanlık” merkezli bir bakış açısını zorunlu kılar.

 

Türkiye’nin farklı taraflarla konuşabilen, farklı kültürler ve bloklar arasında köprü kurabilen konumu, bu Tevhid bilincinin siyasal düzlemdeki yansıması olarak değerlendirilebilir. Dao’nun denge anlayışı ile İslam’ın adalet ve emanet ilkesi burada aynı noktada birleşir: Güç, yıkmak için değil; düzeni korumak, zulmü engellemek ve adaleti mümkün kılmak için vardır.

Sessiz Yolun Bugünkü Anlamı

“Sessiz yol”, pasiflik ya da geri çekilme değildir. Aksine, gürültüden, aceleden ve provokasyondan uzak durarak hakikati koruma cesaretidir. Bugünün dünyasında bu yol; medya savaşlarının, vekâlet çatışmalarının ve keskin kutuplaşmaların ötesinde bir bilinç gerektirir. Türkiye’nin izlediği diplomatik çizgi, tam da bu bilinçle okunmalıdır: Yüksek sesle tehdit etmek yerine, kapalı kapılar ardında çözüm aramak; düşmanlık üretmek yerine iletişim kanallarını açık tutmak.

Bu yaklaşım, kısa vadede popüler alkışlar getirmeyebilir. Ancak uzun vadede istikrarın, güvenin ve kalıcı barışın tek gerçek teminatıdır. Dao’nun ifadesiyle, “En kalıcı olan, zorlanmadan ayakta kalandır.”

Sonuç: Ruhani Ahlak ve Siyasi Bilgelik

Sonuç olarak, Türkiye’nin savaşlardan kaçınan ve sorunları diplomasi yoluyla çözmeyi önceleyen liderlik yaklaşımı, yalnızca modern bir dış politika tercihi değildir. Bu yaklaşım, İslamî ve evrensel ruhani öğretilerle uyumlu, derin bir ahlaki ve metafizik duruşun çağdaş bir yansımasıdır. Tao’nun sessiz yolunu, İslam’ın İlahi Emri ile buluşturan bu anlayış; güç ile hikmet arasında olması gereken dengeyi hatırlatmaktadır.

Gerçek ve kalıcı barış, orduların sayısıyla değil; kalplerin ve akılların ikna edilmesiyle mümkündür. Diyalog, karşılıklı saygı ve sevgi; hem kadim bilgeliklerin hem de geleceğin dünyasının ortak dilidir. Bugün insanlığın en çok ihtiyaç duyduğu şey, daha fazla silah değil; daha fazla hikmettir. Ve hikmet, her zaman sessiz ama derin bir yoldan yürür.