1877-78 Rus Savaşı’nın sonunda imza altına alınan Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları ile Balkanlar ve Doğu Anadolu’da ciddi boyutta toprak kaybına uğramıştık. Balkanlarda Karadağ, Sırbistan ve Romanya’nın bağımsızlığı tanınırken, kısa bir süre sonra bağımsızlığını kazanacak Bulgaristan “Muhtar bir prenslik” hâlini almıştı. Doğu’da ise Batum, Ardahan, Kars, Oltu, Olur, Narman gibi yerler Rus işgâli altına girmişti. 

Bütün bunların acısı Anadolu’da halk üzerinde etkisini kaybetmemişken, Rusların bir de Florya Şenlikköy’de “Zafer Anıtı” yapması hem başkent İstanbul’da, hem de taşrada yürekleri kanatmıştı. Öyleyse bu anıt yıkılmalı, temelleri dâhi sökülerek  hiçbir izi kalmamalıydı.

Konu Birinci Dünya Savaşında Enver Paşa’nın Harbiye Nâzırı olduğu dönemde anca gündeme gelebildi. İngiltere, Fransa ve Rusya ittifak yapmışlar, yetmemiş bir de gizlice Osmanlı Hükümeti’nin haberi olmadan harita üzerinde Osmanlı Devletini paylaşmışlardı. 1914 yılı başlarında göreve gelen Enver Paşa felâketin kapıda olduğunu anlamış, hükümete kararını sormuştu. Çıkan karar, “Devletin varlığını sürdürebilmesi için Avrupalı güçlerle ittifak şarttır” yönünde olunca ittifak arayışları başladı.

Önce, Fransa’da deniz tatbikatını izleyen Bahriye Nâzırı Cemal Paşa'ya âcil koduyla telgraf çekilerek Fransızlara ittifak teklifi yaptırıldı, Fransa reddetti. Sonra aynı teklifle İngiltere’nin kapısı çalındı. İngiltere ittifak teklifine cevap bile vermedi. 

Dâhiliye Nâzırı Talat Paşa Kırım’a gönderildi. O sıra Kırım’da bulunan Rus Dışişleri Bakanı Sergey Dimitriyeviç Sazanov ile görüşüp ittifak teklifi yaptı. “Teklifi Rus elçiliği üzerinden gönderin” cevabı açıkça işi yokuşa sürmek olduğu anlaşılmıştı. Her üç devletin de böyle davranmasının sebebi sonradan anlaşılacağı üzere harita üzerinde topraklarımızı paylaşım planıydı.  

Nihayet, İngiltere-Fransa-Rusya; hedeflerinde Osmanlı-Türk Devletini parçalamak olan planlarını işleme koydular. Avusturya-Macaristan Veliahtı Saraybosna'da Rusların organizasyonuyla 28 Temmuz 1914’te Sırplar tarafından öldürüldü. Fitil ateşlenmişti. 4 yıl 3 ay 11 gün sürecek olan Birinci Dünya Savaşı başladı. (Şimdi aynı plan Abd-İsrail-İran tarafından işletilmeye çalışılıyor) 

Enver Paşa bu süreci yöneten en önemli kişi olması sebebiyle, âcil koduyla seferberlik emri verdiği gibi tümenlerimizi derhal sınırlara sevk ettirdi..Tedbirler tamamdı. Ancak yolunda gitmeyen şeyler oluyordu. Bunlardan en önemlisi İngiltere’ye sipariş verilen ve son kuruşuna kadar parası ödenen “Reşâdiye” ile “Sûltân Osman” zırhlılarına el konulmuş olmasıydı. Biten gemilerimizi teslim almaya giden Rauf Orbay, Büyükelçimiz Tevfik Bey’in ısrarlı talebine ve İstanbul’dan üst üste verilen notalara rağmen eli boş döndü. 

Enver Paşa, düşmanca gemilere el koyma ve topraklarımızın harita üzerinde paylaşılması durumuna kayıtsız kalamazdı. Kalmadı da. Önce İngiltere, Fransa ve Rusya tarafından yutulma tehlikesine karşı çok acele olarak 2 Ağustos gecesinde Almanya’yla işbirliği anlaşması yaptı. Ama savaşa girmedi bekledi. Gelişmeler an be an takip edilmeye başlandı. Birilerinin dediği gibi Enver Paşa körü körüne ülkeyi savaşa sokmadı. Diğer ülkeler ittifaka yanaşmayınca son çare Almanya ile ittifak yapmak zorunda kaldı. 

Bilakis savaşa girmese idik topraklarımız yine paylaşılmak üzere saldırıya uğrayacaktı. Zâten Enver Paşa daha doğmadan Kars, Ardahan, Sarıkamış, Oltu, Olur, Narman ve çevresi 37 yıldır Rus işgâlindeydi. Mısır, Sudan ve Kıbrıs'a İngilizler el koymuş vermiyordu. Balkanlar’ın çoğu elimizden çıkmış, Ege Adaları İtalyanların inisiyatifindeydi.

Enver Paşa, gasp edilen gemilerimizin yerine yenilerini alarak donanmamızın güçlendirilmesi için harekete geçti. Zırhlı gemilerimize el konulmuştu. Âcilen yenileri alınmalıydı.(Uzun menzilli hava savunma füzeleri “patriot” verilmeyince “S-400” aldığımız gibi.)

Hemen arayış başladı. Cebelitarık Boğazı İngiliz ve Fransızlar tarafından kapatıldığı için Akdeniz'de kalan Alman zırhlıları işimizi görürdü. Almanlarla irtibata geçildi. Olumlu cevap alınınca 7 Ağustos 1914’te Alman zırhlılarına İstanbul'a geçin talimatı verildi. İngiltere Alman Zırhlıları Goeben ve Breslau Türklerin eline geçmesin diye peşlerine düştü ancak gemiler 9 Ağustos'u 10'a bağlayan gece Çanakkale Boğazından içeri girdiler ve Enver Paşa'nın emriyle boğazlar bütün geçişlere kapatıldı. “Yavuz” ve “Midilli” adını alan gemiler Marmara ve Karadeniz'de manevralara başladı. 

Bu arada ekim sonlarına doğru Karadeniz'de tatbikat yapan Rus gemileri aldıkları emir gereği birden saldırıya geçtiler. İkazlara rağmen İstanbul Boğazı’ndan içeri girmeye kalkıştılar. Bu apaçık düşmanca bir saldırıydı. Enver Paşa’nın “Batırın” talimatı derhal uygulandı. Rus gemilerinin biri batırıldı, biri tahrip edildi, lojistik gemileri ise mürettebatıyla esir alındı. Diğerleri kaçmıştı.

Bununla kalınmamalıydı. Ruslar iyi bir dersi haketmişti. Enver Paşa 27 Ekim'de donanmaya Odessa, Sivastopol, Kerç, Novorossiski limanlarını bombalattı. Ruslar ise bunun üzerine 2 Kasım'da Sarıkamış'tan Köprüköy’e doğru saldırıya geçtiler. Enver Paşa Erzurum'da bulunan 3. Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa’ya Rusları durdurması ve imha emri verdi. 

6-9 Kasım Köprüköy ve Azapköy muharebelerinde düşman yenilgiye uğratılmış ancak kaçan Ruslar takip edilmediği gibi Hasan İzzet Paşa askeri 15 km. geriye çekmişti. Bunu haber alan Enver Paşa derhal Erzurum'a gelerek Hasan İzzet Paşa'yı azletti idâreyi eline aldı.. 

Mâdemki Ruslar’la savaşa tutuşmuştuk, öyleyse yüreğimize bir hançer gibi saplanmış Florya Şenlikköy’de ki “Rus Zafer Anıtı” yerle bir edilmeliydi. Nihayet anıt, takvimler 14 Kasım 1914 Cumartesi’yi gösterirken Enver Paş’nın talimatıyla sabah 08.30’da havaya uçuruldu. 

Bununla ilgili Davutpaşa Kışlasında ki 27’inci süvari bölüğü görevlendirilmişti. Enver Paşa tarafından bir başka görev de Avusturyalı Sascha Messter Gesellschaft Şirketi’ne verildi. Enver Paşa, hem Türk Halkına moral vermek, hem de gelecek nesiller için tarihe not düşmek maksadıyla yıkımın saniye saniye filme çekilmesini istemişti.  

Ayrıca Enver Paşa’nın bir de şartı vardır. Filmi çekecek kişinin Müslüman Türk olmasını istiyordu. Böyle millî bir konu için gayr-ı müslim birisinin filmi çekmesine rıza gösteremezdi. Askere gelmeden önce film göstericisi (makinist) olarak çalışan Fuat Bey (Uzkınay) bu iş için çok uygun birisiydi. Kendisi 11 Ağustos 1914'te yedek subay olarak orduya katılmıştı. Film şirketi önce karşı çıktıysa da 3 saatlik eğitim vermeyi kabûl etti. Hem eğitim, hem deneme çekimleri başarıyla gerçekleştirilince Fuat Bey 14 Kasım sabahı 150 metrelik filmi çekmek üzere kameranın başına geçti. 

Böylece 10 Temmuz 1897’de kutsanan 13 Aralık 1898’de Grandük Nikolay Nikolayeviç katılımıyla açılışı yapılan zafer anıtının yıkımı için son dakikalara da girilmiş oldu.. Davutpaşa Kışlası’nda

Binbaşı Hamit Fahri Bey tarafından kumanda edilen 27’inci Süvari Alayının İkinci Bölüğünde teğmen olan Bahri Doğançay anıtın 12 ayağına yerleştirilen patlayıcıları ateşlemesiyle anıt büyük bir gürültüyle yıkıldı. 

Kalatarya’dan (Şenlikköy) Küçükçekmece şosesine giden patika ile Florya’dan yine aynı şoseye giden yolun kesişme noktasında yer alan anıt yer ile yeksan olmuştur. Diğer taraftan Fatih Camii’nde “Tezahüratı Milliye Heyeti Tertibiyesi” adı altında bir komitenin yaptığı mitingle anıtın yıkıntılarına yürüyüşe geçen kalabalık, anıtın geri kalan harabelerini ve temellerini üç gün içerisinde temizler.. 

Bu temizlikten sonra İstanbul sokakları şu duyuruyla günlerce çalkalanır.."İslamiyet düşmanı devletlere karşı cihat ilanını tebcilen Fatih Cami-i Şerifi havalisinde tertip edilen tezahürat-ı milliyenin birçok safahatı ile Ayastefanos civarında Moskoflar tarafından vaktiyle dikilmiş olan heykel-i mel'unun tahribi şeritlere (filme) alınmış ve icra kılınan ameliyat muvaffakiyetle neticelenmiştir. Hazırlanmak üzere Budapeşte'ye gönderilen mezkur şeritlerin birkaç güne kadar şehrimize vürut ve ilk defa olarak Ali Bey Sinemasında gösterileceği muhterem ve kadirşinas halkımıza tebşir olunur." 

Gerçekten de çekilen film Budapeşte’de banyo edildikten sonra, “Tezahüratı Milliye Moskof Âbidesinin Tahribi Ali Bey Sinemasında” başlığı ile duyurularak, 25 Aralık 1914’te Sirkeci’de gösterime girer. Aynı zamanda çekilen ilk Türk filmi olarak kayıtlara geçer.. 

Konu günümüzde Rusya Federasyonu tarafından tekrar gündeme getirilmek istenir. Vladimir Putin'in Türkiye'ye 2012 Aralık ayında yaptığı ziyarette, "Türkiye'deki Rus mezar ve anıtları ile Rusya'daki Türk mezar ve anıtlarının imarı” konusu gündeme gelmiş, bu çerçevede Rusya'nın Krasnoyarsk kentinde 1915'te inşa edilen Troitski mezarlığındaki anıt ve şehitlik elden geçirilecek. İstanbul Bakırköy'de 1877 -1878 Rus-Türk savaşında ölen Rus askerlerinin anısına yapılan ve 1914'te dinamitle havaya uçurulan kilise anıtı da tekrar inşa edilecek denmiş, Hükümetimiz konuyu gündemden çıkarmıştı. İnşaallah bir kez daha Türkiye sınırları içerisinde bu tür anıtlarla bu ağırlığı taşımamız bu asil milletten istenmeyecektir.. 

Halit Kanak / Yeni Akit Gazetesi