Değerli Okurlarım!

Kripto varlıklar hayatımıza ilk girdiğinde ortada adeta bir “dijital altına hücum” havası vardı. Bitcoin’in değerindeki hızlı artışlar bazı yatırımcıları kısa sürede milyoner yaptı. Aynı hızla gelen sert düşüşler ise pek çok kişinin ciddi kayıplar yaşamasına neden oldu.

Bu süreçte herkesin yolu da aynı değildi. Kimileri borsalarda alım satım yaptı. Kimileri coin üretim işine girdi.

Çin’den getirilen cihazlar, kurulan küçük madencilik düzenekleri, elektrik faturaları, büyük beklentiler… “Coin üretip zengin olacağız” hayaliyle ciddi paralar harcayan çok insan oldu. Ama piyasa herkese aynı kapıyı açmadı. Büyük kazançların yanında büyük hayal kırıklıkları da yaşandı.

Thodex vakası da o günlerin hafızalara kazınan olaylarından birisi oldu.

Ama zaman geçti; su aktı, yolunu buldu.

Birkaç yıl içinde kripto dünyası da kendi doğal dengesini bulmaya başladı.

Coin, token, blokzincir, kripto borsası gibi kavramlar artık çok daha anlaşılır hale geldi. Piyasa büyüdü, oyuncular netleşti, işlem hacimleri kurumsallaşmaya başladı.

Ve nihayetinde süreç bugün bir başka aşamaya ulaştı: Vergilendirme.

Bakınız, ekonomide bir alanın vergilendirilmesi gündeme gelmişse, o alanın hukuki zemini ve piyasa yapısı büyük ölçüde oturmuş demektir.

Vergi çoğu zaman en son gelir.

Kripto varlıklarda Türkiye’de yaşanan gelişmeler de tam olarak bu sırayı izledi.

ÖNCE HUKUKİ ALTYAPI OLUŞTURULDU

Kripto piyasasına ilişkin en önemli eşik 2024 yılında aşıldı.

2 Temmuz 2024 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte kripto varlıklar ilk kez Sermaye Piyasası Kanunu içinde açık biçimde tanımlandı.

“Kripto varlık”, “platform”, “cüzdan” ve “kripto varlık hizmet sağlayıcı” gibi kavramlar mevzuata girdi.

Bu düzenleme ile kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kuruluşu ve faaliyetleri SPK’nın gözetimine bağlandı. Platformların faaliyet gösterebilmesi için izin alma zorunluluğu getirildi. Ortaklık yapıları, yöneticilerin nitelikleri, bilgi sistemleri altyapısı, müşteri varlıklarının saklanması ve denetim mekanizmaları için kurallar belirlendi.

Müşteri varlıklarının platform malvarlığından ayrı tutulması, bankalarda saklanması ve zimmet suçlarına yönelik ağır cezalar gibi hükümler de bu çerçevenin önemli parçaları oldu.

Kısacası kripto piyasası artık tamamen kuralsız bir alan olmaktan çıkıp hukuki çerçevesi belirlenmiş bir finansal faaliyet alanına dönüştürüldü.

Elbette hiçbir düzenleme tüm riskleri ortadan kaldırmaz. Ama yine de birkaç yıl önceki tabloyla bugünkü tablo arasında ciddi bir fark olduğu açık.

ŞİMDİ SIRADA VERGİ VAR

Hukuki zemin oluşturulduktan sonra gündeme gelen bir sonraki adım ise kaçınılmaz olarak vergilendirme oldu.

TBMM’ye sunulan kanun teklifinde kripto varlık işlemlerine ilişkin iki temel vergi düzenlemesi yer alıyor.

Bunlardan ilki Kripto Varlık İşlem Vergisi.

Teklife göre kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen satış ve transfer işlemleri üzerinden “on binde 3” oranında işlem vergisi alınacak. Bu verginin mükellefi yatırımcı değil, kripto varlık hizmet sağlayıcıları olacak. Ancak uygulamada platformların bu maliyeti işlem bazında yatırımcıya yansıtması kuvvetle muhtemel.

İkinci düzenleme ise Kazanç Üzerinden Stopaj, yani Gelir Vergisi.

Teklif kapsamında; kripto varlık işlemlerinden elde edilen kazançlar üzerinden %10 oranında vergi kesintisi yapılması öngörülüyor. Bu kesinti platformlar tarafından yapılacak ve bireysel yatırımcı açısından nihai vergi olacak.

Bireysel yatırımcıların ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi vermesine gerek kalmayacak.

ELEŞTİRİLER NE DİYOR?

Henüz teklif aşamasında olan bu düzenleme hakkında bazı eleştiriler de dile getiriliyor.

Özellikle sektör temsilcileri, işlem vergisi ile kazanç üzerinden stopajın birlikte uygulanmasının piyasadaki maliyetleri artırabileceğini ifade ediyor. Bazı görüşlere göre bu durum yatırımcıların yurt dışındaki platformlara yönelmesine yol açabilir.

Transfer işlemlerinin vergilendirilmesi konusu da tartışma başlıklarından biri.

Eleştiriler özellikle satış içermeyen bazı transfer hareketlerinin de vergi kapsamına girebileceği ihtimali üzerinde yoğunlaşıyor. Bu nedenle transfer kavramının kapsamının uygulamada daha net şekilde belirlenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Elbette bu eleştirileri göz ardı etmek mümkün değil. Ancak unutmayalım ki söz konusu düzenleme henüz kanunlaşmış değil. Meclis görüşmeleri sırasında veya ikincil mevzuat aşamasında bazı başlıklarda değişiklik yapılması da her zaman mümkün.

VERGİ Mİ KAÇIRIR, BELİRSİZLİK Mİ?

Kıymetli okurlarım; gerçekten de kripto piyasasının yapısı gereği yatırımcıların platform değiştirmesi, yurt dışı platformları tercih etmesi teknik olarak oldukça kolay. Bu nedenle düzenlemelerin piyasa dinamikleri dikkate alınarak tasarlanması oldukça önemli.

Ancak, şunu söylememiz gerekir: Finansal piyasalarda yatırımcıyı “kaçıran” tek unsur vergi değildir.

Çoğu zaman yatırımcıyı asıl ürküten şey belirsizlik ve güvensizliktir.

Hukuki statünün net olmadığı, denetimin zayıf olduğu ve piyasanın kuralsız işlediği bir ortamda yatırımcı güveni oluşmaz.

Vergisiz bir sistem tek başına güven üretmez. Vergi olduğunda devlet bizzat güveni kendi sağlar.

İşte Türkiye’de son birkaç yılda atılan adımların amacı da bu belirsizliği azaltmaktı.

Önce kripto varlıkların hukuki tanımı yapıldı. Ardından platformlar SPK denetimine alındı.

Şimdi ise vergilendirme çerçevesi oluşturuluyor.

Bir başka ifadeyle kripto piyasası yavaş yavaş finansal sistemin kurallı alanlarından biri haline geliyor.

Üstelik getirilen vergi oranlarına bakıldığında da tablo bazı eleştirilerde dile getirildiği kadar ağır görünmüyor.

İşlem vergisi on binde 3 seviyesinde. Bugün döviz ve kıymetli maden işlemlerinde uygulanan binde 2 işlem vergisiyle karşılaştırıldığında oldukça düşük bir oran.

Kazanç üzerinden alınacak %10 stopaj ise sabit oranlı ve nihai vergilemeye dayanan bir sistem getiriyor. Böylece yatırımcıların artan oranlı gelir vergisi tarifesine göre %40’a kadar varan bir vergi yüküyle karşılaşması söz konusu olmuyor.

Ayrıca bu verginin platformlar tarafından kesilecek olması yatırımcı açısından beyanname yükünü de ortadan kaldırıyor.

SON SÖZLERİM

Kripto varlıklar uzun süre finansal sistemin gri alanlarından biri olarak varlığını sürdürdü.

Bugün gelinen noktada Türkiye, bu alanı yasaklamak yerine düzenleyerek ve vergilendirerek sisteme dahil etmeyi tercih ediyor.

Elbette bu düzenlemelerin bazı yönleri tartışılabilir. Özellikle transfer işlemleri, yurt dışı platformların durumu ve bazı teknik başlıkların ikincil mevzuatla daha açık hale getirilmesi gerekecek.

Ancak büyük resme bakıldığında, kripto piyasasının artık daha kurallı, daha denetlenebilir ve daha öngörülebilir bir zemine doğru ilerlediğini söylemek mümkün.

Bu aşamadan sonra asıl önemli olan; getirilecek verginin, piyasanın rekabet gücünü zedelemeyecek, yatırımcı güvenini sarsmayacak ve sistemi kayıt altına alacak dengeli bir yapıda uygulanabilmesidir.

Çünkü yatırımcı açısından en büyük tehdit çoğu zaman verginin kendisi değil; piyasadaki belirsizlik, güvensizlik ve kuralsızlıktır.

Kripto piyasasında kalıcı güven de ancak kuralların net olduğu, uygulamanın öngörülebildiği ve dengenin korunduğu bir yapıyla sağlanabilir.

Bu yüzden ben şahsen, kripto vergisinin yatırımcıyı topluca yurt dışına kaçıracağı yönündeki endişelere katılmıyorum.

Bekleyelim, görelim.

İsmail Vefa AK / Haber7

Twitter: @Ismail_Vefa_AK