Yeni dünya düzeninde hiçbir şey tesadüf değil!

ABD ‘Zengezur Koridoru'nu ‘TRIPP’ yaparken yüz yıllık planını da yapmış meğer.

ABD'nin öncülüğünde hayata geçirilen "Trump Koridoru"nun (Trump Route for International Peace and Prosperity-TRIPP), İran'daki iç gelişmelerle daha da anlam kazandığını söylemek mümkün.

ABD Başkanı Donald Trump, Ağustos 2025'te imzalanan Azerbaycan-Ermenistan barış anlaşmasıyla Zengezur Koridoru'nu ABD’de “Trump Koridoru” olarak yeniden yapılandırmıştı. Bu 43 kilometrelik geçiş, Azerbaycan'ı Nahçıvan'a bağlarken Rusya ve İran'ı baypas ederek ticaret, enerji ve lojistik akışını Batı yönünde güçlendirecek bir yapılandırmayı öngörüyor.

ABD'ye tanınan uzunca vadeli işletme hakkı, Türkiye'nin Orta Koridor projesini destekleyip Azerbaycan’a birtakım ekonomik fırsatlar sunsa da ABD derin devletinin arka planında daha girift ve daha geniş bir stratejiyi barındırdığını söyleyebiliriz. Hemen belirtelim ki İran, TRIPP ile sınırına dayanan ABD varlığını bir "güvenlik tehdidi" olarak algılıyor.

Rejim, protestoları şiddetli baskı ve dış destekle (Rusya'dan zırhlı araç ve helikopterler alarak) baskılayıp istikrarını korumaya çalışıyor. Ancak sürdürülebilir olmayan bu durumun pamuk ipliğine bağlı, çok yüksek çatışma ve iç savaş riski taşıdığını söyleyebiliriz.

İran'da geçen ay başlayan protestolar, ekonomik buhranı daha da derinleştirirken, Trump’ın vergi tehditleriyle ardı ardına uluslararası yaptırımların da başladığını görüyoruz. Öyle ki İran, BRICS+ ortak deniz tatbikatının aktif katılımcı statüsünden de çıkarıldı. Diğer bir deyişle katılımı gözlemci seviyesine indirgendi. Bu karar, Güney Afrika hükûmeti tarafından alındı.

Bu, BRICS+ açısından tam bir fiyaskodur! Ne Rusya ne Hindistan ne Brezilya ne de Çin, Güney Afrika Cumhuriyeti’ne hayır diyememiştir! Düşenlerin dostu olmaz kabilinden bir görmezden gelme ve uzak durma stratejisi izlenmiştir!

ABD, bütün Asya’yı domine etme sürecine fiilen başlamıştır. Dolayısıyla bundan böyle Rusya-Hindistan-Afganistan eksenindeki iş birliği, Türk Devletleri Teşkilatı'nın ilerleyişi ve Çin'in Kuşak ve Yol İnisiyatifi (BRI) çerçevesindeki varlığı, enerji hatları, ticaret rotaları ve güvenlik dengeleri Asya coğrafyasında yeni baştan şekillenecektir.

Rusya ve Hindistan, Uluslararası Kuzey-Güney Taşıma Koridoru (INSTC) üzerinden Afganistan'ı da kapsayan stratejik iş birliğini sürdürmektedir. Taliban’ın yönetimi ele almasından sonra ülkedeki istikrar, terörle mücadele ve ticaret hacminin artırılması öncelikli hedefleri arasına girdi. Hindistan, çok kutuplu uluslararası ortamda Rusya ile pragmatik bir yaklaşım içinde görünse de QUAD nedeniyle (Çin’in yükselişine karşı ABD liderliğindeki dört ülkenin ABD-Japonya-Hindistan-Avustralya ile güvenlik ve ekonomik iş birliği) Batı ile yakınlaşması Rusya'yla ittifakını kırılgan hâle getirebilir.

Türk Devletleri Teşkilatı, ortak ekonomik, enerji ve güvenlik projeleriyle büyük ivme kazandı. TRIPP'in sağlayacağı muhtemel yeni bağlantılar, Türkistan ülkelerine ek açılımlar sunsa da bazı risklerin oluşması ihtimali vardır. Bu ülkeler, Rusya, Çin ve Hindistan gibi ülkelerin gittikçe büyüyen gölgeleri altında gerek ABD gerek Japonya ve gerekse Batı ülkeleriyle proaktif iş birliklerini derinleştirme yoluna gitmektedir.

Yine TDT’nın askerî tatbikatları (2026 önerisi), Rusya ve Çin'de "güvenlik tehdidi" algısı uyandırıp rekabeti tırmandırma potansiyeli taşımaktadır. TDT’nin bu anlamda daha dikkatli olmasında ve yeni stratejiler geliştirmesinde fayda vardır. Çin, BRI ile Orta Koridor'a entegrasyon fırsatlarını değerlendirirken, TRIPP hem transit avantajı hem de ABD denetimi tehdidi sunmaktadır.

Hasılı ABD hâkimiyetindeki TRIPP hayata geçirildiğinde İran ve Rusya’nın karşı hamleleri (hibrit veya diplomatik savaş) başlayabilir. Rusya-Hindistan+ direnişi ile INSTC güçlenirken bu kez Afganistan ve Pakistan geriliminin savaşa dönüşme riski vardır. İran’daki kaos derinleşip rejim çöktüğü takdirde etnik ayrılıkçılık, mülteci krizi ve mezhep gerilimleri bölge geneline yayılabilir ve içinden çıkılmaz bir kaos ortamıyla da yüzleşebiliriz.

Bütün bu verilerin ve risklerin bizlere söylediği bir şey var:

Dünya devleri, güç mücadelesindeki “finali” Asya’da yapacaklar!..

Türkiye Gazetesi