Çağdaş İslam düşüncesi, üç kavrama, velayet, tefrika ve nifak kavramlarına yoğunlaşarak içine düştüğü tıkanıklığı aşabilir. Velayet, yönetimde; tefrika, sosyal ve kültürel hayatta; ve nifak, bireysel iman, ahlak ve hayat tarzındaki zaafların fark edilmesini mümkün kılmaktadır.

Bu yazıda bu üç kavramın bilinen tanımlarını hatırlatarak hafızaları yenilemeye çalışacağım.

Sonra da tek tek ele alıp psikolojik, ahlaki; sosyal, hukuki ve siyasal boyutları üzerinde düşüncelerimi kaleme alacağım.

1.VELAYET:

‘Vely’ kökünden türeyen velâyet  sözlükte “yakın olmak, yakınlık” anlamındaki  “sevmek; yönelmek, yardım etmek; bir işin sorumluluğu kendi üstünde olmak” anlamlarına gelir. . Âyetlerde ve hadislerde velâyet yanında aynı kökten türeyen “velî, vâlî, evliyâ, mevlâ, mevâlî, tevellî” kelimeleri de geçmektedir (meselâ bk. el-Bakara 2/107; el-Enfâl 8/40; er-Ra‘d 13/11; el-Kehf 18/44; el-Ahzâb 33/5; en-Necm 53/29) Fıkhi kavram olarak velayet; ‘hukukî yetki’ olarak tanımlanmaktadır.

Velayet kavramı, İslam kültüründe şu anlamlarla kullanılmaktadır;

1. İdare etme, yönetme, düzenleme, işini üzerine alma, vekil olma, yardım etme, hukuken birini ya da grubu / topluluğu yönetme etkisi. “İman edip de hicret etmeyenler var ya seninle onlar arasında, onlar (Medine’ye) hicret edene kadar herhangi bir velayet yoktur.” (Enfal Suresi; Ayet: 72) 

2. Velilik, erişmişlik, ermişlik, dostluk.

3. Allah’ın kulunu, kulun da Allah’ı karşılıklı olarak sevip dost edinmesi.

4. Hukuken sorumlu bir kişinin, çocukluk, delilik ve bunama gibi sebeplerle haklarını koruyamayacak olan kimselerin şahsi haklarını koruma konusunda onların yerini tutması. “Müminlerin herhangi bir işi konusunda sana velayet verilirse (onların hukukunu gözetmede) Allah’tan kork ve adaletli davran!” (Hadis)

2.TEFRİKA:

Tefrika kavramı da, İslam kültüründe şu anlamlarla kullanılmaktadır;

1. Parçalanma, ayrılma, gruplaşma, fırkalaşma, nifak. “Tefrika girmeden bir millete düşman giremez;/Toplu vurdukça yürekler, onu top sindiremez.” (M. A. Ersoy)

2. Doğruluğu din ve akıl yoluyla belirlenmiş olan konularda ayrı hareket etme. Farklı konularda özgür bir şekilde görüş bildirmek tefrika değildir. İslam dini, inanç esaslarında, ibadetle ilgili hükümlerde, müminlerin doğruluğu hakkında görüş birliğine vardığı şeylerde ve İslam toplumunun birlik ve beraberliğini sarsacak konularda tefrikaya düşmeyi yasaklamıştır. “Hepiniz birden Allah’ın dinine sımsıkı tutununuz. Tefrikaya düşmeyiniz…” (Âl-i İmrân Suresi; Ayet: 103)

3.NİFAK:

Nifak kavramı ise, İslam kültüründe şu anlamlarla kullanılmaktadır;

 1. Çok yüzlü olma, içi dışı ayrı olma, iki yüzlülük. “İnsanlara kötü söz söyleyerek eziyet etmek ve nifak çıkarmak münafıklığın iki türüdür.” (Hadis)

2. Bir kimsenin İslam’ı gerçekten kabul etmediği hâlde Müslüman gibi görünmesi. “Üç şey nifak alametidir: Konuşunca yalan söyleme, söz verince sözünde durmama, emanete ihanet etme.” (Hadis)

3. İslam’a inandığını söylemekle beraber, yaşayışta sorumsuz davranma, ibadetlere kayıtsız, haramlara karşı duyarsız olma ve İslam ahlakına aykırı olan her türlü kötü durum. “Ey Allah’ım! İhtilaftan, nifaktan ve kötü ahlaktan sana sığınırım.” (Hadis)

Mustafa Yürekli / Haber7