Duyarlılık, bir kişinin, başkalarının inanç, düşünce ve duygularına karşı hassasiyet gösterme ve tepki verme durumudur.

Sosyal ve psikolojik duyarlılık denilince, çevredeki olaylara, toplumsal sorunlara veya diğer insanların acı ve sevinçlerine karşı duyulan empati, ilgi ve sorumluluk anlaşılır.

İslam’da duyarlılık, önce Allah’a, sonra da insanlara karşı saygılı olma durumudur.

DİNİ DUYARLILIK

Dinî duyarlılık, bireyin dinî inançlara, değerlere ve kurallara karşı gösterdiği hassasiyet, farkındalık ve bağlılık durumudur.

Dini duyarlılığı diğer duyarlılıklardan ayıran temel özellikleri vardır.

Değerlere Bağlılık: Dinî emir, yasak ve ahlaki kuralları günlük yaşamda gözetmeyi kapsar.

Manevi Farkındalık: İlahi olanla kurulan bağın, ibadetlerin ve metafizik düşüncenin bireyin kararlarında etkili olmasıdır.

Toplumsal ve Kültürel Yansıma: Kişinin çevresiyle ilişkilerinde, geleneklerde ve sanat anlayışında dinî motifleri önemsemesini sağlar.  

Allah Resûlü (s.a.v)’in “Helâl bellidir, haram da bellidir…” (Müslim, Müsâkât, 107) hadisinden  biliyoruz ki, İslam dininde helal ve haram apaçık ortaya konulmuştur.

Helaller ve haramlar; insanı, Allah’ın rızasına kavuşturan ilahi ölçülerdir; hayat yolculuğunda iyi ile kötüyü gösteren kılavuzlardır..

Dolayısıyla İslam dininde helal ve haram duyarlılığı çok önemlidir.

EMİRLER VE YASAKLAR

İslam’ın bildirdiği her bir emir ve yasak; insanın haysiyetini, nesillerin emniyetini ve toplumun huzurunu muhafaza etmek gibi hikmetler barındırmaktadır.

Yüce Allah; neslin devamını sağlayan evliliği helal, “Zinaya yaklaşmayın. Çünkü o, son derece çirkin bir iştir” (İsrâ Suresi; Ayet: 32) ayeti kerimesiyle de toplumu yok eden zinayı haram kılmıştır.

Aynı şekilde Allah Teâlâ, toplumda düzen ve adaleti sağlayacak olan ticareti, alın teriyle kazanmayı, emek vermeyi bizlere helal kılarken; bereketi yok eden faizi, ölçü ve tartıda hile yapmayı, ticaret malının ayıbını saklamayı, kısaca insanları aldatmayı haram kılmıştır.

HELAL HARAM DUYARLILIĞI

Bu yüzden helal haram duyarlılığı, sofraya konulan lokmanın temiz olmasıyla sınırlı değildir. Mesela, “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar… Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar…” (Nûr, 24/30,31) ayetleri, iffet ve hayâ gibi insanın onurunu yücelten çok önemli bir hususa işaret etmektedir.

Dolayısıyla erkek kadın her Müslüman, iffetini korumalı, giyim kuşamına dikkat etmeli, insanın saygınlığını zedeleyen davranışlardan uzak durmalıdır.

Müslümana düşen; hayâ, iffet ve güzel ahlakın bir araya geldiğinde anlamlı olduğunu idrak etmektir. Hem sosyal hayatta hem de dijital mecralarda mahremiyet sınırlarına dikkat etmek; dilini yalandan, gözünü haramdan uzak tutmaktır.

Paylaşma duygusunu ortadan kaldıran, nimeti adilce paylaşmanın önünde en büyük engel olan israf da böyledir. Dünyanın farklı bölgelerinde milyonlarca insan bir lokma ekmeğe, bir damla suya muhtaçken ve israf bize yasaklanmış durumdayken (A’râf, 7/31), ülkemizde tonlarca ekmeğin çöpe atılması, sularımızın sorumsuzca sarf edilmesi helal haram sınırının aşıldığına bir işarettir.

Rahmet elçisi sevgili Peygamberimiz (s.a.v)’in, “…Kişinin malını helâlden mi yoksa haramdan mı elde ettiğine bakmayacağı!” (Buhârî, Büyû’, 23) hadisiyle bizleri ikaz ettiği bir çağa şahitlik etmekteyiz.

Helalin hor ve hakir görüldüğü, haramın özendirildiği, gayr-ı meşru söz ve davranışların makul sayıldığı bir dönemin zorluklarıyla karşı karşıyayız.

Şunu unutmayalım ki, insanların canına, malına, iffet ve şerefine kastetmek, kamu malına el uzatmak; rüşvet, tefecilik, hırsızlık, içki, uyuşturucu ve kumar gibi kötülüklerden uzak durmak, ancak Yüce Rabbimizin, helal haram ölçüleriyle çizdiği, dosdoğru yolunda olmaktan geçmektedir.

Allahu Teala insana şu çağrıyı yapmaktadır:

“Ey insanlar! Yeryüzündeki helâl ve temiz olan şeylerden yiyin; şeytanın peşinden gitmeyin, çünkü o apaçık düşmanınızdır.” (Bakara Suresi; Ayet:168)