İnsanlık belki de tarihinin en ilginç dönemlerinden birinden geçiyor. Bir yanda yapay zekâ, kuantum bilgisayarlar ve genetik devrimler…

Diğer yanda artan yalnızlık, zihinsel yorgunluk ve toplumsal kutuplaşma.

Teknoloji hızla ilerlerken insanın kendisini anlaması hâlâ tamamlanmış bir hikâye değil.

Belki de bu yüzden bilim dünyası giderek daha fazla aynı noktaya yöneliyor:
İnsanı anlamaya.

Çünkü insanlık tarihindeki en büyük keşiflerin çoğu aslında insanın kendi zihnini anlamaya yönelik adımlardı. Antik Yunan filozofu Anaxagoras iki bin yıl önce şu sözü söylemiş.

“Pan en Panti – Her şey her şeydedir.”

Bugün modern nörobilim bu kadim düşünceyi adeta yeniden keşfetmektedir.
Çünkü insan beyni temelde bağlantılarla çalışan bir sistem.

Bilim insanları İnsan beyninde yaklaşık 86 milyar nöron bulunduğunu,                               Ancak beynin gerçek gücü nöron sayısında değil, birbirleriyle kurdukları            trilyonlarca bağlantıda saklı olduğunu söylüyor..                                                                                        

Çağımızın önemli nörobilimcilerinden Prof.Türker Kılıç, bu durumu tek bir kavramla açıklıyor. ‘’Bağlantısallık’’.

Kılıç’a göre; insan zekâsı yalnızca bilgi depolayan bir kapasite değil, İnsan düşüncesi, nöronların kurduğu karmaşık bağlantı ağlarının sonucudur. Başka bir ifadeyle,              zekâ, bilgi biriktirmekten çok bağlantı kurabilme yeteneğidir. Bu düşünce yalnızca modern nörobilimin değil, insanlık düşüncesinin ortak bir sezgisidir.

Modern nörobilimde bu yaklaşım, beynin bir “ağ sistemi” olarak ele alınmasıyla daha da güçlenmektedir.

Olaf Sporns gibi bilim insanları, beyni yalnızca biyolojik bir organ olarak değil, karmaşık bir bağlantılar bütünü (connectome) olarak tanımlamakta ve zihinsel süreçlerin bu ağ yapısı üzerinden şekillendiğini ortaya koymaktadır.

İspanyol düşünür Baruch Spinoza da insanın doğayla olan bütünlüğünü şu sözlerle anlatıyor “İnsan doğanın dışında değildir; onun bir parçasıdır.”

Büyük İslam düşünürü İmam-ı Gazzâlî ,Bilginin insanın hakikate ulaşmasının yalnızca akıl yoluyla değil, aynı zamanda kalp ve tefekkür yoluyla gerçekleştiğini ifade eder. Ona göre insan zihni, gerçeği anlamaya çalışan çok katmanlı bir yapıdır.

Endülüs’ün büyük filozofu Ibn Rushd ise akıl ile vahyin birbirine zıt değil, birbirini tamamlayan iki bilgi yolu olduğunu savunur. Evreni anlamak için aklı kullanmak, ona göre insanın yaratılış amacının bir parçasıdır.

Tasavvuf geleneğinde ise insanın evrenle olan bağlantısı daha derin bir şekilde ifade edilmiştir. Büyük mutasavvıf Şems-ı Tebrizi ise,:

“Evren tek bir varlıktır. Her şey ve herkes görünmez bir hikâyeler ağıyla birbirine bağlıdır. Farkında olsak da olmasak da hepimiz sessiz bir sohbetin içindeyiz.                      ‘’Zarar vermeyin, şefkat gösterin’’, diyor..

Bugün nörobilimde kullanılan Connectome kavramı, beynin tüm bağlantı haritasını ifade ediyor. Bu harita insan düşüncesinin nasıl oluştuğunu anlamaya çalışan bilim insanları için adeta bir evren haritası gibi.

İnsan beyni aslında bir organ değil bir ağ olduğu, Bu ağ sürekli değişir, öğrenir ve yeni bağlantılar kurar.

Ancak modern dünyanın paradoksu tam da burada ortaya çıkıyor.

İnsanlık tarihinde belki de ilk kez bu kadar büyük bir dijital bağlantı ağı kurduk. İnternet sayesinde milyarlarca insan aynı bilgi ağının içinde yer alıyor.

Fakat aynı zamanda insanlar kendilerini giderek daha yalnız ve kopuk hissediyor.

Sosyal medya çağında milyonlarca insan birbirine bağlı görünse de gerçek anlamda empati ve anlayışın zayıfladığı bir dönemden geçiyoruz.

Oysa insan beyninin doğası tam tersini söylüyor, Beyin bağlantılarla güçlenir.

Empati kurmak, başkalarının duygularını anlamak ve birlikte üretmek insan beyninin en güçlü özellikleri.

İnsanlık tarihindeki büyük bilimsel ve kültürel ilerlemeler de aslında bireysel dehaların değil, ortak düşüncenin ve kolektif bağlantıların ürünü. Nobel ödüllü yazar Gabriel García Márquez  bu gerçeğe farklı bir açıdan işaret ediyor:

“Eğer rastlantısallığın arkasındaki nedenselliği ortaya koyarsak, aslında tesadüflerin birer ihtimal olmadıkları anlaşılır.”

İnsan anlamak.

Belki de insanlığın en büyük yanılgısı kendisini evrenden ayrı bir varlık olarak görmesidir. Oysa hem kadim düşünürler hem de modern nörobilim bize aynı gerçeği anlatıyor.

İnsan yalnız değildir. İnsan, büyük  bağlantılar evreninin bir parçasıdır.

Beynimizdeki milyarlarca nöron nasıl birlikte çalışıyorsa, insanlık da ancak birlikte düşünerek ve birlikte üreterek ilerleyebilir.

Belki de insanlığın geleceği teknolojinin hızında değil,  kurabildiği bağların derinliğinde saklıdır.

Çünkü insanı insan yapan şey yalnızca düşünmesi değil, Bağlantı kurabilmesidir.