ABD ile İran arasında son aylarda yükselen gerilim sonrası Trump’ın İran’a ikinci bir saldırı emri verip vermeyeceği merak ediliyor.

Trump yaptığı açıklamalarda, İran’daki gösteriler sırasında hayatını kaybeden protestocuları bahane ederek İran’a yönelik askeri müdahalenin masada olduğunu vurguluyor.

Son haftalarda ABD ordusunda yaşanan hareketlilik ve Trump’tan gelen İran’ı hedef alan açıklamalar sonrasında, İran’da bir rejim veya hükümet değişikliğini hedefleyen bir ABD-İsrail ortak askeri müdahalesinin çok daha ciddi bir olasılık haline geldiğini söyleyebiliriz.
İsrail söz konusu olduğunda, İran’a yönelik rejim değişikliğini ve hatta İran’ın bölünmesini hedefleyen bir askeri müdahalenin İsrail’in arzuladığı bir senaryo olduğu bir sır değil.

İsrail’in hedefleri ile Trump’ın hesapları örtüşüyor mu?

Buna rağmen Trump yönetiminin İran söz konusu olduğunda İsrail’le aynı hedeflere sahip olduğunu söylemek pek mümkün değil.

Zira Trump’ın dış politika anlayışına baktığımız zaman ve özellikle ABD’nin askeri müdahaleleriyle ilgili stratejisine baktığımızda, Trump’ın “bir koyup yüz kazanma” anlayışıyla hareket ettiğini söyleyebiliriz.

Dolayısıyla Trump, Amerika Birleşik Devletleri’ni uzun soluklu bir askeri müdahaleye mecbur bırakacak ya da bir iç savaşı dışarıdan askeri yahut finansal olarak desteklemek zorunda bırakacak bir müdahaleye karşı olduğunu biliyoruz.

Trump, Venezuela örneğinde olduğu gibi, hızlı bir müdahaleyle ve neredeyse minimum askeri kayıpla yapılacak bir askeri operasyonla rejim değişikliği ya da iktidar değişikliği gerçekleştirerek hedeflerine ulaşmayı amaçlıyor.

Dolayısıyla Trump’ın İran’la ilgili ne yapıp yapmayacağını, Trump ve çevresinin İran’la ilgili yapacağı kâr-zarar hesabı belirleyecek diyebiliriz.

Eğer Trump, İran’a yönelik bir askeri müdahale sonucunda İran’da ABD ile iş birliği yapacak daha ılımlı bir yönetimin ortaya çıkabileceğini ya da hızlı bir rejim değişikliğinin mümkün olacağını düşünecek olursa, o vakit Trump’ın İran’ı hedefleyen hızlı, seri ve sert bir askeri müdahaleyi gerçekleştireceğini öngörebiliriz.

Ama İran’ı bir iç savaşa sürükleyecek ve uzun vadede ABD’nin finansal ya da askeri desteğini gerektirecek bir angajmana Trump’ın girmesini beklememek lazım. Trump eğer yaptığı kâr-zarar hesabında böyle bir sonuca varırsa, İran’ı ekonomik olarak tam manasıyla çökertecek bir planı devreye sokabilir. Böyle bir baskıya İran’ın çok uzun süre dayanması ise mümkün değil.

İran iç dengeleri ve dış müdahale ihtimali

Bu çerçevede 11 Eylül sonrası Orta Doğu’da hızlıca yayılan ve bu yayılma siyaseti son iki yılda tam bir fiyaskoyla sonuçlanan İran’ın, ülke içerisinde artan toplumsal gerginlik, ekonomik temelli sorunlar ve yıllardır birikmiş olan muhalefet enerjisi nedeniyle devrimden sonraki en sıkıntılı günlerini yaşadığını biliyoruz.

Fakat buna rağmen bu toplumsal muhalefetin İran’da bir rejim değişikliğini ya da iktidar değişikliğini gerçekleştirmesi çok mümkün gözükmüyor. Ancak ve ancak dışarıdan yapılacak askeri veya ekonomik bir müdahaleyle bu değişikliğin gerçekleştirilebileceğini öngörebiliriz.

Bundan dolayı Trump’ın İran’la ilgili alacağı karar, İran rejiminin geleceğini belirleyecek gibi gözüküyor.

Trump’ın yapacağı müdahaleyle ya Venezuela’da olduğu gibi rejim değişmeden İran’ı Çin ekseninden koparacak ve Batı ve ABD ile uyumlu çalışacak yeni bir hükümet iktidara gelecek ya da mevcut rejim tam manasıyla tasfiye olup İran’da devrim öncesi rejime benzer yeni bir rejim tesis edilecek.

Fakat hangi senaryo gerçekleşecek olursa olsun İran’ın mevcut haliyle yola devam etmesi mümkün gözükmüyor. Zira Trump dış politika stratejisi çerçevesinde İran’ı Çin ekseninden koparma konusunda kararlı gözüküyor.

Yani önümüzdeki birkaç ay hatta belki de birkaç hafta içerisinde İran’ın kaderinin belli olacağını söyleyebiliriz.

 

Prof. Dr. Enes Bayraklı / Haber7