En son araştırmalardan birine göre, Türkiye’de gençlerin % 74,7’si işe girişte kayırmacılık ve torpilin belirleyici olduğunu düşünüyor. Bu durum, torpil-referans ayrımını yaparak hareket etmenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösteriyor.

“Torpil olmaz, kabul edilemez” hükmünde herkes hemfikir, “ama referans işinde istismarlar olabiliyor” ya da “referansı olmayanlar ne olacak; onlar için kul hakkı değil mi?” diye sorulabiliyor.

Çok haklı sorular, gayet güzel dertler. Ama az ama çok böyle hassasiyetlerin olduğu bir toplumda yaşamaktan dolayı şükretmek icap eder; elhamdülillah.

Aslında bu sorular veya dertler, “bir referans sistemine ihtiyaç var” demekle eşdeğer.

Gerçekten de Türkiye’ye çok katmanlı bir referans sistemi lazım.

Bir referans sistemi kurulacaksa (ki öyle kolay da olmaz) şu üç sorunun cevabı merkeze alınmalı: i) karakteri nasıl, ii) (ilgili) işin ehli mi – işi ne kadar biliyor ve iii) çalışkanlığı ne düzeyde?

Bu üç sorunun cevapları, kişilerin “ahlakî, zihnî ve fizikî” yönlerini tespite dayalı bir değerlendirme sisteminin olması anlamına geliyor.

Tespit ve değerlendirmeler anaokulundan başlamalı.

Atalarımız boşuna “horoz olacak cücük yumurtasından belli olur” dememişler. İnsan karakterini, becerilerini veya meyillerini çok küçük yaşta ortaya koyar çünkü.

Bunu tespit etmek, anaokulu öğretmeni ve yetkililerin işi. Tespit ettiğinde, referans sistemine “bilgi notu”nu düşmeli.

Bu bilgi notunu ilkokul öğretmeni ve okul yönetimi de görecek ki ona göre hareket etsinler. Sonrasında ilkokul öğretmeni, rehber öğretmen ve yönetim de “ilave bilgi notu” girecek referans sistemine.

Çıkan “değer”e göre sistem aileye çocuk ile ilgili “otomatik ortaokul seçenekleri” sunacak.

Bu aşamada okuma merakı olmayanlara da sistem, meslekî okul ya da okul dışı meslek edinme seçenekleri sunacak.

Bu, bir nevi “referans dışı değerleri”i “alaylı güç” yapma çabası demek. Bu hamle aynı zamanda, gençleri “ne eğitimde ne istihdamda olmayan gençler” (NEET) kategorisine düşürmemek için de gerekli.

Öte yandan, ortaokula kaydolan öğrencinin “bilgi notları” da öğretmenleri, rehber öğretmeni ve okul yönetimi tarafından görülebilecek. Ortaokul öğretmenleri, rehber öğretmen ve yönetimi de “ilave bilgi notları” girecekler sisteme.

Yine “performans değeri”ne göre sistem öğrenci için “otomatik lise önerileri” sunacak. Ailenin onayı ve lise giriş sınavı başarısına göre öğrenci bir liseye yerleşecek.

Aynı şekilde lise öğretmenleri, rehber öğretmen ve okul yöneticileri de “bilgi notları”nı görebilecek. Onlar da “ilave bilgi notları”nı girecekler sisteme!

Böylece anaokulundan liseye kadar olan “bilgi notları” üzerinden referans sistemi, öğrenciye en uygun üniversite bölümü için “otomatik öneriler” sunacak.

Üniversite sınavı sonuçlarına göre de öğrenci bir üniversiteye yerleşecek.

İki yıl sınava girmesine rağmen üniversiteye yerleşemeyenler için “ikinci referans dışı değer” hamlesi yapılmalı ve onlara uygun “iş edindirme formülleri” sunulmalı ki gençler, NEET olmasınlar.

Bu arada, ilkokul sonrası için “bu çocuk okumasın, şu şu meslekler ona daha uygun” notu düşülerek “mesleki yöndendirme” yapılmasına rağmen üniversite sınavına girip “rastgele bir bölüm” kazananlar da olacaktır. Bu çocukların elbette üniversite okuma hakkı engellenmemeli. 

Tabi, üniversite okuyan öğrencilerin anaokulundan beri “referans sisteminde olan bilgi notları” üniversite hocalarına “öğrencilerin rızası olmadan” açılmamalı.

Rızası olan öğrencinin rızası olduğu üniversite hocası da referans sistemine öğrenci ile ilgili ahlak, bilgi ve iş yapma yeteneği üzerine “son bilgi notları”nı girmeli.

İşte böylece “referansı olmayanlar ne olacak; onlar için kul hakkı değil mi?” sorusunun cevabı bu şekilde verilebilmiş olur.

Yani anaokulundan üniversiteye kadar bilgi notları ile oluşan referans sistemi, tanıdığı olsun veya olmasın, herkes için “otomatik” işlemiş olacak.

Elbette bu durum, sadece kamu için geçerli olmalı; zira özel sektörde her bir işletme kendi sistemini kullanacaktır.

En büyük meseleye gelelim; çünkü iş eğitimde değil, eğitimcilerde bitiyor!

Ne demek mi istiyorum?

Referans sistemine “bilgi notu düşecek olanların (eğitimcilerin) güzel ahlaklı, işinin ehli ve çalışkan olmaları şart!

“Ama zaten eğitimciler güzel ahlaklı, bilgili ve güzel amel sahibi olur” demeyin lütfen!

Öyle olsa idi, başka olur idi.

Öyle olabilse idi “güzel ahlakı tamamlamak için yollandım” ya da “faydasız ilimden sana sığınırım” gibi iki uyarı işareti vermezdi Efendimiz (aleyhisselam).

Öyle olsaydı, eğitimcilik dışında “gizli gündemleri (örgütlenmeleri)” olanlardan çekmezdi ülkemiz!

Dolayısıyla, torpilden uzak ve herkesin içinde olduğu bir mantıkla referansa dayalı en güzel sistemi kurmak önemli.

Ancak en güzel sistemin “ana kumandası” ahlak, ilim ve amel yönünden en güzel insanlardan (eğitimcilerden) müteşekkil olmalı ki “referans torpile dönmesin”.

Şimdi sorum şu: Bu sistem veya buna benzer (herkesi içine alan) bir sistem kurulana kadar, tanıdığı güzel insanlara ahlakı, bilgisi ve işleri yönünden şahitlik yapma anlamında referans olanlar, referans olmasınlar mı; ortalık kötü niyetlilerin kötülere sahip çıktığı eşek arısı yuvalarına mı dönüşsün?

Faruk Taşçı / Haber7