Merkezi dil sınavlarını yeniden düşünmek

  • GİRİŞ20.11.2026 09:21
  • GÜNCELLEME20.11.2026 09:21

“for görürsen -ing ara.”

“either görürsen or ara.”

“not only görürsen but also ara.”

“since görürsen present perfect düşün.”

Bunlar Türkiye'de YDS ve YÖKDİL gibi yabancı dil sınavlarına hazırlananların kurslarda ya da özel derslerde karşılaştığı taktiklerden bazıları.

Bağlaçtan cevap bulmak, zaman ifadesinden seçenek elemek, paragrafı anlamadan anahtar kelimeleri eşleştirmek, cümleyi çevirmeden doğru şıkkı tahmin etmek...

Türkiye'de yabancı dil öğrenmek ile yabancı dil sınavını geçmek birbirinden tamamen farklılaştı. İngilizce bir bilimsel makaleyi eleştirel biçimde değerlendiremeseniz ya da uluslararası bir toplantıda kendinizi ifade edemeseniz bile sınav tekniklerini öğrenerek yeterli puanı alabiliyorsunuz.

YDS ve YÖKDİL uluslararası bilim dünyasında ihtiyaç duyulan konuşma, dinleme ve bağımsız akademik yazma becerilerini değil; kelime bilgisini, dil bilgisini, çeviri ve okuduğunu anlama becerilerini ölçüyor. Bunlar akademik yaşam açısından bütünüyle değersiz değil. Sorun, bu becerilerin akademik iletişim yeterliliğinin ne kadarını temsil ettiği.

Yapay zekâ, yıllardır devam eden bu çelişkiyi bu sınavların gerçekten gerekli olup olmadığı noktasına taşıdı. Bugün yapay zekâ bilimsel makaleleri çevirebiliyor, akademik metinleri düzenleyebiliyor, yabancı dildeki kaynakların anlaşılmasını kolaylaştırabiliyor. Üstelik bunları, adayların sınavlarda doğru şıkkı bulmak için ezberlediği dil bilgisi yapılarını kullanarak gerçekleştiriyor.

Yapay zekânın saniyeler içinde gerçekleştirdiği dil işlemlerini çoktan seçmeli sorularla ölçmekte neden ısrar ediyoruz?

Dil sınavlarının bir de ekonomi politiği var!

Türkiye'de yabancı dil yeterliliği yalnızca akademik bir ölçme ve değerlendirme meselesi değil. Aynı zamanda etrafında ekonomik faaliyetlerin örgütlendiği bir sistem. Sınav başvuru ücretleri, hazırlık kursları, özel dersler, soru bankaları, deneme sınavları, çevrim içi eğitim paketleri... Bütün bunlar yabancı dil sınavlarına yönelik sürekli bir talebin etrafında şekilleniyor. Mesele, akademik yeterliliği ölçmek için kurulan bir sistemin, zamanla sınav başarısını pazarlayan bir ekonomik faaliyet alanını beslemesidir.

YAPAY ZEKÂ BU DÜZENİ NASIL DEĞİŞTİRECEK?

Yapay zekânın sağladığı kolaylıklar, yabancı dil yeterliliğinin ölçülmesini gereksiz kılmıyor. Asıl mesele, günümüz dünyasında hangi dil becerilerinin ölçülmesi gerektiği. Bir akademisyenden yabancı dilde tartışabilmesini, araştırmasını sunabilmesini, bilimsel kavramların inceliklerini anlayabilmesini ve yapay zekânın ürettiği metinleri denetleyebilmesini bekliyorsak, bunları yalnızca çoktan seçmeli sorularla ölçemeyeceğimizi kabul etmeliyiz.

Yapay zekâ kullanımını dışlamak yerine, hangi becerilerin teknolojik destekle, hangilerinin bağımsız olarak gösterilmesi gerçeğine odaklanmak daha mantıklı görünüyor.

YÖK KİMİN İHTİYACINA CEVAP VERECEK?

Her yıl binlerce insan, zamanını bu uğurda harcıyor; enerjisini, emeğini aynı potada eritiyor. Peki, bu potadan ne çıkıyor? Gerçek bir yetkinlik mi yoksa yalnızca bir sınav puanı mı?

Bence YÖK artık iki temel soruyu birlikte ele almalı. Birincisi, mevcut sınavlar akademisyenlerin gerçekten ihtiyaç duyduğu yabancı dil becerilerini ne ölçüde ölçüyor? İkincisi, bu sınav düzeninin akademisyenlere, akademisyen adaylarına ve yükseköğretim sistemine ekonomik ve bilimsel maliyeti nedir?

Amaç bilimsel iletişim yeterliliğini ölçmekse, mevcut merkezi sınavlar doğru araç değil. Yapay zekânın dil engellerini aşındırdığı bir dünyada, akademik geleceği hâlâ bu sınavların sonuçlarına bağlamak, yalnızca değişimi ıskalamak değil, binlerce insanın zamanını, emeğini ve potansiyelini tüketmektir. Bilimin ihtiyacı daha yüksek sınav puanı değil, daha fazla katma değerli bilimsel üretimdir.

Prof. Dr. Hakan Aydın / Haber 7

Bu yazıya ilk yorum yapan sen ol

Haber7 Mobil Sayfa Banner'ı Kapat