Bir düşünün; hayatınızın en karanlık gününü yaşıyorsunuz. Bir trafik kazasıyla dünyanız başınıza yıkılmış. Belki evladınızı, belki eşinizi, evinizin direğini bir anda kara toprağa vermişsiniz. Ya da bir yakınız ağır yaralanmış, çaresizce hastane koridorlarında bekliyorsunuz. Yüreğiniz yangın yeri...

İşte tam o derin acının, o büyük şokun ortasında, kendilerini "hasar danışmanı" diye tanıtan kişiler sizi arıyor. Bu kişilerin tek amacı, tazminat alacağınızı fahiş komisyonlar karşılığında takip etmektir.

SEDDK, İçişleri Bakanlığı ve yargı makamlarının desteği ile bu tazminat aracılarına çok büyük bir darbe vurdu. Vatandaşın acısını sömüren o yapılar birer birer temizlendi.

Ancak bu tasfiye süreci, beraberinde ciddi bir operasyonel boşluk riskini de getirmektedir. Aracıların devreden çıkmasıyla, sigorta şirketlerinden tazminat alacağı olduğunu dahi bilmeyen hak sahiplerinin mağduriyet yaşamaması adına, düzenleyici ve denetleyici otoritelerin proaktif ve kamusal önlemler alması kaçınılmaz bir gereklilik haline gelmiştir.

Bugün adliye koridorlarında, karakol odalarında o kadar büyük trajediler yaşanıyor ki... Evladını kaybeden bir anne, kazayı yapan sürücü hapse girmesin, bir ocak daha sönmesin diye insani duygularla ağlayarak bir imza atıyor. "Şikayetçi değilim, kimseden bir şey istemiyorum" diyor. Oysa o acılı anda atılan bilinçsiz imza; o ailenin geleceğini, sigorta şirketinden alabileceği yetim hakkını ve tazminatını da bir kalemde yok ediyor. Sürücüyü affetmek isterken geride kalan çocuklarının geleceğini yaktığını kimse o anneye o an anlatmıyor.

İşte bu tazminat haklarını korumak için reform şart!

Somut Bir Reform Önerisi: Kamusal Aydınlatma Formu Protokolü

İçişleri Bakanlığı, SEDDK ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) vakit kaybetmeden el ele vermeli ve bir "Kamusal Aydınlatma Formu Protokolü" hayata geçirilmelidir.

Bedeni zararlara ilişkin tazminat süreçlerinde istismarı kökten bitirmek ve hak arama hürriyetini güvenceye almak adına sürecin en başına odaklanan bir mekanizma kurulmalıdır. Ölümlü ve yaralanmalı trafik kazalarında ilk resmi idari işlem, trafik kolluk kuvvetlerince kaza tespit tutanağının düzenlenmesidir.

Model uyarınca; SEDDK, İçişleri Bakanlığı (EGM ve Jandarma) ve TBB arasında yapılacak bir protokol vasıtasıyla, kaza tespit tutanağını tanzim eden kolluk kuvvetleri, kazazede veya yakınlarına standartlaştırılmış matbu bir "Kamusal Aydınlatma Formu" teslim etmekle yükümlü kılınmalıdır.

Aydınlat Formunun Kapsamı ile Ceza Soruşturması ve Hukuk Davası Ayrımı

Geliştirilecek aydınlatma formu asgari olarak şu bilgileri içermelidir:

Ölümlü Kazalar İçin: Vefat eden kişinin yakınlarının; zarar veren aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) şirketine, araç işletenine ve şartları varsa Güvence Hesabı’na karşı "destekten yoksun kalma tazminatı" talep etme hakkına sahip olabileceğine dair açık bilgilendirme.

Yaralanmalı Kazalar İçin: Yaralanan bireylerin sürekli iş göremezlik, geçici iş göremezlik, tedavi gideri farkları ve bakıcı gideri gibi yasal alacak kalemlerinin mevcut olabileceğine dair teknik açıklama.

Ceza Soruşturmasında Bilinçsiz İbra ve Feragat Riskinin Önlenmesi: Uygulamada mağdurların en sık uğradığı hak kaybı, ceza soruşturmasında (kolluk veya savcılık ifadesinde) insani saiklerle veya sürücünün tutuklanmasını önlemek amacıyla verilen "şikâyetçi değilim, hiçbir maddi ve manevi talebim yoktur, ibra ediyorum" şeklindeki beyanlardır. Ceza soruşturması sürecinde zarar veren araç işleten/sürücü ile uzlaşılması halinde, uzlaşma tarihinde sigorta şirketine karşı sahip olduğunuz bazı tazminat alacağınızdan da feragat etmiş sayılıyorsunuz. Düzenlenecek form sayesinde vatandaş; ceza yargılamasındaki uzlaşma ile  özel hukuktan doğan bakiye tazminat hakları arasındaki kesin farkı öğrenecek, sürücüyü cezai bakımdan affederken sigorta şirketine karşı sahip olduğu hakları bilinçsizce kaybetmeyecektir.

Hukuki Koruma ve Hak Arama Rehberliği: Yasal hakların somut olay özelinde tespiti, doğru tazminat miktarının aktüeryal olarak hesaplatılması ve sürecin takibi adına; yetkisiz aracı kurumlara itibar edilmemesi, doğrudan sigorta şirketine başvurulması ya da barolara kayıtlı bir avukattan profesyonel hukuki danışmanlık alınması yönünde bağlayıcı yasal ihtar.

Dijital Entegrasyon (e-Devlet ve SBM): Kaza tutanağı sisteme işlendiği anda, yaralıların veya vefat edenlerin kanuni mirasçılarının e-Devlet kapısına ve kayıtlı telefon numaralarına SMS yoluyla otomatik bilgilendirme yönlendirilmelidir.

Sonuç ve Değerlendirme

Sigorta bilincinin artırılması ve vatandaşın tazminat alacaklarının korunması, sosyal devlet ilkesinin ve devletin gözetim-denetim yükümlülüğünün bir parçasıdır.

Önerilen sistemin hayata geçirilmesi amacıyla SEDDK, İçişleri Bakanlığı ve TBB arasında en kısa süre içinde bir iş birliği protokolünün imzalanması gerekmektedir.

Böyle bir kurumsal ortaklık:

Aracı kurumların haksız kazanç kapılarını tamamen kapatacak,

Mağdurların ceza soruşturması evresindeki bilinçsiz uzlaşma, feragat ve ibra beyanları sebebiyle sigorta teminatından mahrum kalmasını önleyecek,

SEDDK, İçişleri Bakanlığı ve TBB’den beklenen bu ortak icraat, sadece hukuki bir zorunluluk değil; bu ülkenin canı yanmış tüm insanlarına olan vicdan borcumuzdur.

Prof. Dr. Rauf Karasu
Hacettepe Üni. Hukuk Fak. Ticaret Hukuku ABD Başkanı
Tahkim Hakemleri Derneği Başkanı