Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) kriz öncesindeki denetim ve gözetim görevini ihmal etmesi ile yatırımcıları alacaklı yerine tasfiye kapsamında değerlendiren 17 Eylül 2026 tarihli SPK kararına karşı açılacak idari davaların usul kuralları büyük önem arz etmektedir.

Uyuşmazlık konusu hem sermaye piyasası hukukunu hem de idare hukukunu ilgilendirdiği için, bu alanlarda uzman öğretim üyeleri olarak birlikte bilimsel bir makale kaleme aldık. Makalemiz yakın zamanda bilimsel bir dergide yayımlanacaktır.

Ancak konunun güncel olması ve mağdurların yasal süreler yönünden hak kaybına uğramaması amacıyla, çalışmamızın  bir özetini soru-cevap şeklinde sizlerle paylaşıyoruz.

Hazırlayanlar:

• Prof. Dr. Rauf Karasu (Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Sermaye Piyasası Hukuku Öğretim Üyesi)

• Prof. Dr. Ramazan Çağlayan (Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İdare Hukuku Öğretim Üyesi)

8 KRİTİK SORU VE CEVABIN TAMAMI AŞAĞIDADIR:

1. GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

SORU 1: 17 EYLÜL TARİHLİ SPK KARARINA KARŞI DAVA HANGİ MAHKEMEDE (DANIŞTAY MI, İDARE MAHKEMESİ Mİ) VE HANGİ ŞEHİRDE AÇILMALIDIR? YANLIŞ MAHKEMEDE DAVA AÇILMASI HAK KAYBINA YOL AÇAR MI?

Cevap: Dava açılacak mahkeme ve şehir, kararın hukuki niteliğine göre belirlenir:

• Danıştay: Karar, ülke çapında uygulanacak genel ve düzenleyici bir işlem niteliğindeyse dava, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da açılır (2575 sayılı Kanun m. 24). Kararın çok sayıda yatırımcıyı etkilemesi, tek başına Danıştay’ı görevli kılmaz.

• İdare Mahkemesi: Karar; belirli fonlara ve mevcut somut durumlara yönelik bireysel bir işlem niteliğindeyse idare mahkemesi görevlidir (2576 sayılı Kanun m. 5).

• Kişisel Görüşümüz: Söz konusu işlem, belirli fonlara ilişkin oluşan somut soruna yönelik alınan bir karar olduğu için Danıştay’da değil, idare mahkemesinde açılmalıdır.

• Yetkili Şehir: İdare mahkemesinin görevli olması halinde genel kural uyarınca, işlemi tesis eden SPK merciinin bulunduğu yerdeki (Ankara) idare mahkemesi yetkilidir (İYUK m. 32).

• Görev ve Hak Kaybı Güvencesi: Unutulmamalıdır ki idare mahkemesinde veya Danıştayda açacağınız dava ile dava açma süreniz korunur. Mahkeme kendisini görevli görmezse dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve herhangi bir hak kaybı oluşmaz.

Soru 2: SPK’nın kriz öncesindeki denetim ihmali nedeniyle açılacak tazminat davasında yetkili mahkeme nasıl belirlenir? Her durumda Ankara mahkemeleri mi yetkilidir?

Cevap: İdare mahkemesinin görevli olduğu ve özel bir yetki kuralının bulunmadığı durumlarda, idari işlemi yapan Sermaye Piyasası Kurulunun merkezi Ankara'da olduğundan, dava Ankara İdare Mahkemelerinde açılmak zorundadır (İYUK m. 32).

2. DAVA VE BAŞVURU SÜRELERİ

SORU 3: 17 EYLÜL KARARINA KARŞI DAVA AÇMA SÜRESİ NE KADARDIR, BU SÜRE NE ZAMAN BAŞLAR VE SON GÜN NE ZAMANDIR?

Cevap: 17 Eylül kararına karşı dava açma süresi genel olarak 60 gündür (İYUK m. 7).

• Süre Başlangıcı: 60 günlük süre, kararın SPK bülteni ile mevzuata uygun şekilde ilan edildiği 17 Eylül tarihinde başlar. Buna göre davanın en geç 16 Kasım 2026 Pazartesi günü açılması gerekir.

SORU 4: SPK’NIN KRİZ ÖNCESİ DENETİM İHMALİ NEDENİYLE TAZMİNAT DAVASI AÇMADAN ÖNCE BİR YERE BAŞVURMAK GEREKİR Mİ? BU BAŞVURUNUN VE SONRASINDA AÇILACAK DAVANIN SÜRE SINIRLARI NELERDİR?

Cevap: Evet, doğrudan dava açılamaz; önce idareye başvuru zorunluluğu vardır. SPK’nın bağımsız idari eylemsizliğinden veya hizmet kusurundan doğan zararlar için İYUK m. 13 uyarınca öncelikle SPK’ya yazılı bir tazminat başvurusu yapılmalıdır.

• Başvuru Süresi: Bu başvuru, denetim ihmalinin ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her durumda eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde yapılmalıdır.

• Dava Açma Süresi: SPK, yapılan bu başvuruya 30 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır. Bu 30 günlük sürenin bittiği tarihten (veya idarenin verdiği resmi ret cevabının tebliğinden) itibaren genel dava süresi olan 60 gün içinde tam yargı davası açılmalıdır.

SORU 5: DENETİM İHMALİ İDDİASIYLA SPK’YA TAZMİNAT BAŞVURUSU YAPILMASI, 17 EYLÜL KARARINA KARŞI OLAN 60 GÜNLÜK DAVA AÇMA SÜRESİNİ DURDURUR MU?

Cevap: Hayır, kendiliğinden durdurmaz. Kriz öncesi bağımsız denetim ihmali nedeniyle yapılan İYUK m. 13 kapsamındaki tazminat başvurusu ile 17 Eylül idari işlemine karşı açılacak davanın süreleri hukuken ayrı değerlendirilir. İşlemin kaldırılması veya değiştirilmesi amacıyla İYUK m. 11 kapsamında yapılan başvuruların süreye etkisi farklıdır; bu nedenle iki ayrı süreç birbiriyle karıştırılmamalıdır.

SORU 6: 17 EYLÜL KARARINA HER YATIRIMCININ İPTAL DAVASI AÇMASINA GEREK VAR MI? BİR VEYA BİRDEN FAZLA YATIRIMCININ AÇTIĞI DAVA SONUCUNDA VERİLEN İPTAL KARARINDAN DAVA AÇMAYAN DİĞER YATIRIMCILAR YARARLANABİLİR Mİ? DOLAYISIYLA İPTAL DAVASI AÇMAYAN KİŞİLER DE TAM YARGI DAVASI AÇABİLİR Mİ?

Cevap: İdari yargı hukukunda iptal kararları geriye yürür ve objektif (herkes için geçerli) sonuçlar doğurur.

• İptal Kararından Yararlanma: Bir veya birden fazla yatırımcının açtığı dava sonucunda 17 Eylül kararı mahkemece iptal edilirse, bu karar hukuk aleminden tamamen silinir. Dolayısıyla dava açmayan diğer yatırımcılar da bu iptal kararının sonuçlarından yararlanabilir; Kurulun kararı hiç alınmamış gibi hukuki durumları eski haline döner. Bu yönüyle her yatırımcının mutlaka ayrı bir iptal davası açması şart değildir.

• İptal Davası Açmayanın Tam Yargı (Tazminat) Hakkı: Evet, iptal davası açmayan kişiler de tam yargı davası açabilir. İYUK m. 12 uyarınca, bir idari işlem nedeniyle hakları ihlal edilenler, bu işlemin iptali davası başka bir yatırımcı tarafından açılıp iptal kararı verildikten sonra, bu kararın kendilerine tebliğ veya ilanı tarihinden itibaren 60 gün içinde doğrudan tam yargı davası açma hakkına kavuşurlar. Ancak başkasının açtığı davanın reddedilme ihtimali veya dava sürecinin uzun yıllar alabileceği riski göz önünde bulundurulmalıdır. Risk almamak adına her yatırımcının kendi yasal süresi içinde iptal ve tazminat taleplerini ileri sürmesi en güvenli yoldur.

3. TALEPLERİN BİRLİKTE İLERİ SÜRÜLMESİ VE DAVA STRATEJİLERİ

SORU 7: 17 EYLÜL KARARININ İPTALİ İLE BU KARARDAN DOĞAN TAZMİNAT TALEBİNİ AYNI DAVADA İSTEYEBİLİR MİYİM? İPTAL İSTEMEDEN SADECE TAZMİNAT VEYA ÖNCE İPTAL SONRA TAZMİNAT DAVASI AÇMAK MÜMKÜN MÜDÜR?

Cevap: Evet, İYUK m. 12 uyarınca her üç yöntem de hukuken mümkündür:

• Birlikte Açma: 17 Eylül kararının iptali ile bu karardan doğan tazminat talebi aynı dilekçeyle birlikte ileri sürülebilir. Bu durum mahkemeyi kendiliğinden Danıştay yapmaz, görev kuralları yine işlemin niteliğine göre belirlenir.

• Sadece Tazminat: İptal davası açılmadan, doğrudan ve sadece idari işlemden doğan zararlar için tam yargı davası açılabilir.

• Önce İptal Sonra Tazminat: Önce iptal davası açılıp, bu davanın kesinleşmesinden veya kanunda belirtilen aşamalardan sonra süresi içinde ayrı bir tazminat davası açılması da mümkündür.

SORU 8: 17 EYLÜL KARARINA KARŞI AÇACAĞIM DAVA İLE KRİZ ÖNCESİ DENETİM İHMALİ TALEBİMİ AYNI DİLEKÇEDE BİRLEŞTİREBİLİR MİYİM? DENETİM VE GÖZETİM İHMALİNİ (HİZMET KUSUR) İŞLEM DAVASINDA HİÇ ANLATAMAZ MIYIM?

Cevap: Bu iki talebin aynı dilekçede birleştirilmesine her durum için kesin olarak "evet" denilemez. Çünkü denetim ihmali için İYUK m. 13 uyarınca zorunlu bir ön başvuru şartı bulunurken, idari işlem davası doğrudan açılabilmektedir. Ancak 17 Eylül kararının iptali talebiyle açılacak davada, idarenin kriz öncesindeki denetim eksiklikleri ve ihmalleri, işlemin hukuka aykırılığını ortaya koymak adına kusur ve gerekçe unsurları bağlamında mahkemeye anlatılabilir.

Özellikle, 17 Eylül kararına karşı iptal ve tazminat isteminde bulunulması, bağımsız denetim ihmali için gerekli olabilecek İYUK m.13 başvurusunun yerini kendiliğinden tutmaz. İhtiyatlı yaklaşım, işlem davasının süresini korurken bağımsız ihmal için ayrıca SPK’ya başvurmaktır.

Faydalı olması dileğiyle. Hak kayıplarının önüne geçmek adına bu önemli rehberi çevrenizle paylaşarak fon mağdurlarına destek olabilirsiniz.

#FonKrizi #SPK #İdareHukuku #SermayePiyasası #YatırımcıHakları #HukukRehberi

 

2026 EYLÜL FON KRİZİ BAĞLAMINDA SERMAYE PİYASASI KURULU’NA KARŞI AÇILACAK DAVALAR: GÖREV, YETKİ VE SÜRE REJİMİ

Öz

Eylül 2026 fon krizi, satış emri verilmiş ancak takası kesinleşmemiş fon paylarına ilişkin idari işlemler ile Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) kriz öncesindeki denetim ve gözetim görevleri bakımından idari yargı yollarının değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu makale, 17 Eylül 2026 tarihli olduğu belirtilen Kurul kararına karşı açılabilecek iptal ve tam yargı davaları ile bağımsız denetim ve gözetim yükümlülüğünün ihlali iddiasına dayanan tazminat taleplerini usul bakımından incelemektedir.

Çalışmada görevli ve yetkili mahkemenin belirlenmesi, dava açma ve idari başvuru süreleri, İYUK’un 12. ve 13. maddeleri arasındaki ayrım ve taleplerin birlikte ileri sürülmesi ele alınmaktadır. Sonuç olarak, yatırımcıların hak arama stratejisinin ortak bir tarih ve mahkemeye göre değil; işlemin niteliği ile her yatırımcının bildirim, başvuru ve zarar durumuna göre belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar kelimeler: Fon krizi, Sermaye Piyasası Kurulu, idari yargı, tam yargı davası, denetim ihmali, dava açma süresi.

Abstract

The September 2026 fund crisis calls for an assessment of administrative judicial remedies concerning fund units for which redemption orders were placed but settlement had not become final, as well as the Capital Markets Board’s supervisory and oversight duties before the crisis. This article examines the procedural aspects of annulment and compensation actions concerning the Board decision reportedly dated 17 September 2026 and compensation claims based on independent allegations of supervisory failure. It addresses the determination of the competent court, time limits for judicial proceedings and administrative applications, the distinction between Articles 12 and 13 of the Administrative Procedure Law, and the joinder of claims. The article concludes that investors’ litigation strategies should be determined not by reference to a single date or court, but according to the nature of the administrative act and each investor’s notification, application and loss.

Keywords: Fund crisis, Capital Markets Board, administrative proceedings, compensation action, supervisory failure, time limit for filing an action.

Giriş

Eylül 2026’da yaşanan fon krizi, yatırımcıların satış emirlerinin hukuki sonuçları ve Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) gözetim sorumluluğu bakımından iki ayrı tartışmayı gündeme getirmektedir. Bunlardan ilki, 17 Eylül 2026 tarihli Kurul kararının yatırımcıların mevcut haklarını hukuka aykırı biçimde etkileyip etkilemediğidir. İkincisi ise kriz öncesinde yerine getirilmediği ileri sürülen denetim ve gözetim görevlerinin yatırımcı zararına yol açıp açmadığıdır.

Bu iki sorun birbiriyle ilişkili olsa da aynı dava sebebine indirgenmemelidir. Somut Kurul kararına karşı başvurulacak yol ile karardan bağımsız bir denetim ihmali nedeniyle istenecek tazminatın tabi olduğu usul ve süreler farklılık gösterebilir.

Bu nedenle bütün yatırımcıların aynı tarihe kadar, aynı mahkemede ve tek dilekçeyle dava açması gerektiğini söylemek isabetli değildir. Daha güvenli yaklaşım; işlemin niteliğini, her yatırımcının emir ve bildirim durumunu, zararın kaynağını ve başvuru sürelerini ayrı ayrı belirlemektir.

I. Krizde Birbirinden Ayrılması Gereken İki Hukuki Sorun

Dosya özetine göre, SPK’nın 17 Eylül 2026 tarihli kararı, satış emri verilmiş ancak takası tamamlanmamış fon paylarının tasfiye sürecindeki durumunu etkilemiştir. Bu anlatım doğrulanırsa, yatırımcılar bakımından iki farklı sorumluluk iddiası ortaya çıkabilir.

İlk iddia, Kurul kararının kendisinden doğan zararlarla ilgilidir. Örneğin yatırımcı, kararın önceden doğmuş bir hakkı geriye etkili olarak zayıflattığını, tahsil sırasını değiştirdiğini veya kanuni yetki sınırlarını aştığını ileri sürebilir.

İkinci iddia ise karardan bağımsız denetim ve gözetim ihmallerine dayanabilir. İhbarların değerlendirilmemesi, bilinen mevzuat ihlallerine karşı tedbir alınmaması veya belirli bir riskin zamanında denetlenmemesi bu kapsamda tartışılabilir. Ancak bu iddiaların somut belgelerle desteklenmesi ve iddia edilen ihmal ile zarar arasındaki ilişkinin kurulması gerekir.

Geçmişteki denetim eksiklikleri, Kurul kararının hukuka aykırılığını açıklayan olgular olarak işlem davasında kullanılabilir. Buna karşılık, bu eksikliklerden bağımsız bir zararın tazmini isteniyorsa, istemin kendi başvuru ve süre koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

II. Görevli Mahkeme: Çok Sayıda Yatırımcının Etkilenmesi Yeterli Midir?

Bir kurul kararının çok sayıda fonu veya yatırımcıyı etkilemesi, tek başına davanın ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da açılmasını gerektirmez. Görev değerlendirmesinde, kararın yalnızca etki alanı değil, hukuki niteliği ve içeriği belirleyicidir.

Ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler bakımından, işlemin genel, soyut ve norm koyucu özellik taşıyıp taşımadığı incelenmelidir. Buna karşılık belirli fonlara, mevcut emirlere veya belirli bir kriz sürecine yönelik somut bir tedbir, çok sayıda kişiyi etkilese de düzenleyici işlem niteliğinde olmayabilir.

Danıştay 13. Dairesinin 10.03.2022 tarihli, E.2022/806, K.2022/958 sayılı kararında, bir sermaye artırımı onayı başvurusuna ilişkin uyuşmazlığın Danıştay’ın ilk derece görevine girmediği ve Ankara İdare Mahkemesinde çözümlenmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Danıştay 13. Dairesinin 27.12.2023 tarihli, E.2023/3722, K.2023/6328 sayılı kararında ise belirli elektrik üretim projelerine ilişkin süreçlerin durdurulması yönündeki Kurul kararı düzenleyici işlem olarak nitelendirilmemiştir.  Fon krizine doğrudan ilişkin olmayan bu karar, geniş bir proje grubunu etkileyen idari işlemin niteliği bakımından kıyasen değerlendirilebilir.

Somut olayda SPK kararı, yalnızca belirlenebilir fonlara ve mevcut emirlere yönelik olup, gelecekteki benzer olaylara uygulanacak genel bir kural koymamaktadır.

III.  Dava Süresi: “16 Kasım” Tarihine Neden İhtiyatla Yaklaşılmalı?

Kurul kararının alındığı tarih ile dava açma süresinin başladığı tarih aynı olmak zorunda değildir. İşlemin niteliğine göre yazılı bildirim, gerekli ilan veya sonraki uygulama işlemleri önem taşıyabilir. Bu nedenle her yatırımcı için karar tarihi, yayımlanma tarihi, bildirim tarihi ve varsa bireysel uygulama tarihi birbirinden ayrılmalıdır.

Somut olayda süreyi başlatan geçerli bildirim veya ilan 17 Eylül 2026’da gerçekleşmiş olup uygulanacak 60 günlük sürenin sonu 16 Kasım 2026 Pazartesi gününü göstermektedir.

Bununla birlikte 16 Kasım da herkes için kesin son gün değildir. Başlangıç tarihi, varsa özel süre, süreye etkili başvurular ve diğer usuli koşullar yatırımcı bazında doğrulanmalıdır. İhtiyatlı yaklaşım, 17 Eylül’ün başlangıç sayılması ihtimalini göz ardı etmeden bildirim ve ilan belgelerini gecikmeden incelemektir.

IV. İptal ve Tam Yargı Davaları

İdari işlem nedeniyle hakkı ihlal edilen kişi bakımından İYUK m.12, olayın koşullarına göre farklı yollar öngörmektedir. İşleme karşı iptal ve tam yargı taleplerinin birlikte ileri sürülmesi mümkün olabileceği gibi, doğrudan tam yargı davası veya önce iptal davası açılarak daha sonra kanundaki koşullarla tazminat istenmesi de değerlendirilebilir.

Bu seçimlik yollar, Danıştay 8. Dairesinin 10.11.2022 tarihli, E.2018/5626, K.2022/6403 sayılı kararında da açıklanmıştır. Daire, işlem nedeniyle haklarının ihlal edildiğini ileri süren kişinin doğrudan tam yargı davası açabileceğini; iptal ve tam yargı davalarını birlikte veya kanundaki koşullarla sırasıyla açabileceğini belirtmiştir. Personel sözleşmesinin feshine ilişkin bu karar, fon krizine kıyasen değerlendirilebilir (Danıştay 8. Daire, E.2018/5626, K.2022/6403).

Bu nedenle, her yatırımcı için iptal ve tazminat taleplerinin mutlaka aynı dilekçede ileri sürülmesi gerektiği söylenemez. Hangi yolun seçileceği özellikle şu sorulara bağlıdır:

•          İşlemin ortadan kaldırılması yatırımcı açısından hangi sonucu sağlayacaktır?

•          İşlemden kaynaklandığı ileri sürülen zarar gerçekleşmiş midir?

•          Zararın miktarı hangi ölçüde belirlenebilmektedir?

•          Bildirim ve dava süresi bakımından hangi tarihler söz konusudur?

•          İleri sürülecek diğer zararlar aynı işlemden mi, yoksa bağımsız bir idari davranıştan mı kaynaklanmaktadır?

İptal istemiyle birlikte tazminat istenmesi, görevli mahkemeyi kendiliğinden değiştirmez. Aynı şekilde, farklı kaynaklardan doğan bütün zararların tek dilekçede ve aynı usul koşullarıyla ileri sürülebileceği de varsayılmamalıdır.

V. Bağımsız Denetim ve Gözetim İhmali ve Sermaye Piyasası Kurulu’na Başvuru

Kriz öncesindeki gözetim ve denetim eksikliklerinden bağımsız bir zarar doğduğu ileri sürülüyorsa, bu istemin idari eylem veya eylemsizlik kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği önem taşır. Böyle bir durumda İYUK m.13 kapsamındaki idari başvuru koşulları ayrıca ele alınmalıdır.

İşleme karşı iptal veya tam yargı davası açılması, bağımsız eylem zararları için gerekli olabilecek ön başvuruyu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İstemlerin aynı olaylar zincirine dayanması da tek başına bütün usul koşullarını birleştirmez.

Bu bakımdan ihtiyatlı strateji, işleme karşı dava hakkını korurken bağımsız denetim ihmali iddiası için SPK’ya ayrıca ve açık bir tazminat başvurusu yapılmasını değerlendirmektir. Böyle bir başvuruda mümkün olduğunca:

•          İhmal edildiği ileri sürülen görev veya tedbir;

•          İdarenin riskten ne zaman ve nasıl haberdar olduğu;

•          Yatırımcının zarar doğuran olguları öğrenme zamanı;

•          Zarar kalemleri ve talep edilen tutar;

•          İhmal ile zarar arasındaki nedensellik ilişkisi

açıklanmalıdır.

Bilgi edinme talebi ile tazminat başvurusunun amacı farklıdır. Bu nedenle yalnızca bilgi istenmiş olması, mutlaka açık bir tazminat isteminde bulunulduğu anlamına gelmez.

İdari eylemden doğan zararlar bakımından bir yıllık başvuru süresinin başlangıcı, zarar ve eylemin öğrenilmesine ilişkin somut olgulara göre değerlendirilir; beş yıllık üst sınır da göz önünde bulundurulur.

VI. İptal Davası Açılmaması İşleme Rıza Anlamına Gelir Mi?

İptal davası açılmaması, tek başına yatırımcının işlemi hukuka uygun bulduğu veya işleme rıza gösterdiği anlamına gelmez. Bir işlemin hukuka uygunluk karinesinden yararlanması, dava süresinin dolması ve işlemin yargısal olarak hukuka uygun bulunması birbirinden farklı durumlardır.

İYUK m.12’nin doğrudan tam yargı davasına da imkân tanıması karşısında, iptal davası açılmamış olması her durumda tazminat incelemesini engellemez. Aynı şekilde, yalnızca iptal davası açılmadığı gerekçesiyle zarar ile idari davranış arasındaki illiyet bağının otomatik olarak kesildiği de söylenemez.

Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 10.11.2022 tarihli, E.2018/5626, K.2022/6403 sayılı kararında, fesih işlemine karşı süresinde iptal davası açılmamış olmasının, süresinde açılmış tam yargı davasının esasının incelenmesini engellemediği kabul edilmiştir. Karar farklı bir uyuşmazlığa ilişkin olduğundan fon krizinde olay farkı gözetilerek değerlendirilmelidir (Danıştay 8. Daire, E.2018/5626, K.2022/6403).

VII. Sermaye Piyasası Kurulu’nun Gözetim ve Denetim Sorumluluğu: Krizin Yaşanması Tek Başına Yeterli Değildir

SPK’nın sermaye piyasasını düzenleme ve denetleme görevleri bulunması, yatırımcıların her piyasa kaybından otomatik olarak sorumlu olduğu anlamına gelmez. Kurum, yatırımın anaparasını veya getirisini genel olarak garanti eden bir yapı değildir.

Bu nedenle normal piyasa riski ile somut bir denetim kusurundan doğduğu ileri sürülen zarar ayrılmalıdır. Sorumluluk iddiasında şu sorular önem taşır:

1.         SPK’nın somut olayda yerine getirmesi gereken belirli bir görevi veya alabileceği bir tedbir var mıydı?

2.         Risk veya mevzuat ihlali idare tarafından biliniyor ya da bilinebilir durumda mıydı?

3.         İleri sürülen müdahale zamanında yapılsaydı zarar önlenebilir veya azaltılabilir miydi?

4.         Talep edilen kaybın ne kadarı bu ihmale, ne kadarı piyasa koşullarına veya başka nedenlere bağlanabilir?

Danıştay 13. Dairesinin 23.10.2024 tarihli, E.2020/1282, K.2024/4244 sayılı kararı, kaldıraçlı piyasa işlemlerinden doğan kayıp ile SPK’ya yöneltilen denetim ihmali iddiası arasındaki nedenselliği ele almaktadır. İncelenen olayda, zararın işlemlerin bilinen riskinden kaynaklandığı ve idarenin eylemleriyle uygun illiyet bağı kurulamadığı gerekçesiyle verilen ret kararı onanmıştır. Karar aynı fon tasfiyesine ilişkin değildir; piyasa kaybı ile idari davranış arasındaki bağın ayrıca incelenmesi bakımından kıyasen önem taşır (Danıştay 13. Daire, E.2020/1282, K.2024/4244).

Burada belirleyici olan, soyut olarak “kriz yaşandığı” değil; somut görev, ihlal, zarar ve uygun illiyet bağının ortaya konulabilmesidir.

VIII. TASFİYE SÜRERKEN ZARAR NASIL TALEP EDİLEBİLİR?

Tasfiyenin devam etmesi, her durumda zararın henüz doğmadığı anlamına gelmez. Ancak zararın varlığının belirsiz olması ile doğmuş zararın miktarının henüz tam hesaplanamaması birbirinden farklıdır.

Örneğin nihai tasfiye tahsilatı bilinmediğinden anapara kaybının tamamı henüz kesinleşmemiş olabilir. Buna karşılık, koşulları ve ispatı ayrıca değerlendirilmek üzere, gerçekleşmiş bir ödeme gecikmesi, belgeli finansman gideri veya belirli bir işlemden kaynaklanan kayıp daha önce ortaya çıkmış olabilir.

Danıştay 10. Dairesinin 04.12.1997 tarihli, E.1994/3467, K.1997/5311 sayılı kararında, banka üzerindeki denetim görevinin zamanında yerine getirilmemesi hizmet kusuru olarak değerlendirilmiş; ancak banka tasfiyesi sonuçlanmadığından ve davacının gerçek zararı o aşamada miktar olarak ortaya çıkmadığından maddi tazminata hükmedilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Karar yatırım fonuna değil banka tasfiyesine ilişkindir; bu nedenle nihai kaybın belirsizliği riskini göstermek bakımından kıyasen kullanılmalı, tasfiye bitmeden hiçbir zarar kaleminin istenemeyeceği şeklinde genelleştirilmemelidir (Danıştay 10. Daire, E.1994/3467, K.1997/5311).

Yatırımcı zararını tek bir toplamdan ibaret görmek yerine, mümkün olduğunca şu kalemlere ayırmalıdır:

•          İşlem veya ödeme gecikmesinden doğduğu ileri sürülen zarar;

•          Belgeli finansman ve işlem giderleri;

•          Fon varlıklarındaki piyasa değer kaybı;

•          Tasfiye sonucunda ortaya çıkabilecek nihai tahsilat açığı.

Her kalem bakımından zararın gerçekleşip gerçekleşmediği, miktarı ve iddia edilen idari davranışla ilişkisi ayrıca gösterilmelidir. Tasfiye veya diğer sorumlulardan yapılan tahsilatlar da mükerrer giderimi önlemek için hesaba katılmalıdır.

Düşük bir tutarla dava açılması, henüz gerçekleşmemiş zararı gerçekleşmiş hâle getirmez. Başlangıçta talep edilecek tutarın gerekçelendirilmesi ve sonradan artırılmasının usulü ayrıca değerlendirilmelidir. Zararın henüz olgunlaşmadığı durumlarda, koşulları ve süreleri gözetilerek önce iptal davası açılması ve daha sonra tam yargı yolunun değerlendirilmesi de seçenekler arasındadır.

IX. Yatırımcılar İçin Koordineli Hareket Planı

Fon krizine ilişkin hukuki strateji, tek bir dilekçeye veya bütün yatırımcılar için ortak bir son güne indirgenmemelidir. Daha sağlam bir hazırlık için şu adımlar izlenmelidir:

1.         Kurul kararı ve ekleri temin edilmelidir. Kararın kapsamı, hukuki dayanağı, yayımlanması ve yatırımcıya bildirimi incelenmelidir.

2.         Her yatırımcı için ayrı işlem çizelgesi oluşturulmalıdır. Emir, fiyatlama, gerçekleşme, takas ve ödeme aşamaları belgelenmelidir.

3.         Süreler yatırımcı bazında değerlendirilmelidir. Özellikle 17 Eylül’ün geçerli başlangıç sayılması ihtimali bakımından 16 Kasım hesabı gecikmeden kontrol edilmelidir.

4.         Görevli mahkeme işlem içeriğine göre belirlenmelidir. Kararın çok sayıda kişiyi etkilemesi tek başına yeterli ölçüt kabul edilmemelidir.

5.         İşlemden ve bağımsız ihmallerden doğan zararlar ayrılmalıdır. Her istemin dayanağı, başvuru koşulu ve süresi ayrı gösterilmelidir.

6.         Bağımsız denetim ihmali iddiası için açık tazminat başvurusu değerlendirilmelidir. İşleme karşı dava hakkı, bu başvurunun sonucu beklenirken gözden kaçırılmamalıdır.

7.         Zarar hesabı belgelendirilmelidir. Gerçekleşmiş giderler, piyasa kaybı ve nihai tasfiye açığı birbirine karıştırılmamalıdır.

8.         Birden fazla yatırımcının birlikte hareket etmesi ayrıca incelenmelidir. Ortak bir hukuki sorun bulunması, emir, bildirim ve zarar durumlarının da aynı olduğu anlamına gelmez.

Yürütmenin durdurulması istenecekse, talep somut hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar olgularına dayandırılmalı; böyle bir kararın kendiliğinden yatırımcıya ödeme sağlayacağı varsayılmamalıdır.

Sonuç

Eylül fon krizinde etkili bir hukuki yol haritası, iki katmanlı fakat koordineli bir yaklaşım gerektirir: Somut kurul kararına karşı hakların korunması ve bağımsız denetim ihmallerinden doğduğu ileri sürülen zararların ayrıca değerlendirilmesi.

Bu yaklaşımın başarısı, tek bir mahkeme veya tarihin bütün yatırımcılara uygulanmasına değil; kararın gerçek niteliğinin, her emrin ulaştığı aşamanın, bildirim tarihlerinin ve gerçekleşmiş zararın ayrı ayrı ortaya konulmasına bağlıdır. İptal davası açılmaması kendiliğinden işleme rıza anlamına gelmez; ancak her tazminat isteminin kendi usul ve süre koşulları korunmalıdır.

Sonuç olarak, yatırımcıların ortak hukuki sorunları birlikte ele alınabilir. Buna karşılık dava stratejisi, her yatırımcının belge ve zarar durumuna göre kurulmalıdır.

 

Makalede yer verilen EMSAL KARARLAR