Aileyi sekülerize etme çabaları yaklaşık 150 yıldır kesintisiz olarak sürmektedir. Bu süreçte dinin, geleneğin ve köklü değerlerin aile içindeki yönlendirici rolü sistematik biçimde zayıflatılmış; onların bıraktığı boşluğa bireyselcilik, anlık haz arayışı ve tüketim kültürü yerleştirilmiştir.

Bu dönüşümün somut izlerini pek çok alanda görmek mümkündür. Evlilik, tarihsel ve dinî bir kurum olarak yalnızca bir sözleşmeden ibaret değildi; kutsal bir ahdi, nesiller arası bir sürekliliği ve toplumsal bir sorumluluğu temsil ediyordu. Oysa bugün nikâh kurumu sorgulanır hâle gelmiş, nikâh dışı birliktelikler ise sıradan bir yaşam tercihi olarak sunulmaktadır. Dahası bu yaşam biçimi, modernliğin kaçınılmaz bir gereği ve özgürlüğün doğal bir ifadesi olarak meşrulaştırılmaktadır. Oysa nikâhın değersizleştirilmesi ve mahremiyetin aşınması ise bağlanma, güven, saygı ve sadakat gibi ilişkinin temel taşlarını çürüterek boşanmaları kaçınılmaz bir sonuç hâline getirmektedir.

Gelinen noktanın belki de en çarpıcı göstergesi, mahremiyetin "içerik"e dönüşmesidir. Evin içi, eş, çocuk bir zamanlar korunması gereken kutsal bir alan olarak görülen her şey artık teşhir edilmekte, beğeni ve tıklanmaya sunulmaktadır. Sınır duygusunun ve mahremiyetin bu denli aşınması, yalnızca bireysel bir tercih meselesi değil; aynı zamanda aileyi bir arada tutan görünmez bağların ne ölçüde çözüldüğünün de göstergesidir.

Bu dönüşümün en kritik halkası, aile içindeki ahlaki dilin tasfiyesidir. "Günah, ayıp, kötü, helal, haram" gibi kavramlar gündelik dilden yavaş yavaş çekilmiş; onların bıraktığı yere bireyin özgürlüğü ve mutluluğu ikame edilmiştir. Başlangıçta bir söylem değişikliği gibi görünen bu süreç, zamanla bir yaşam tarzına, oradan da sorgulanamaz bir norm hâline dönüşmüştür. Bunun kaçınılmaz sonucu olarak doğru ile yanlışın ölçüsü, din, vicdan ve sorumluluk ekseninden uzaklaşarak çıkar, haz ve konfor eksenine kaymıştır.

Bu dönüşümün aile içindeki yansımaları çok boyutludur. Sabır, fedakârlık ve kanaat gibi aileyi bir arada tutan, nesiller boyu aktarılan temel erdemler artık bireysel gelişimin önünde bir "yük" olarak sunulmaktadır. Ana babanın rehberliği ve otoritesi baskı ile özdeşleştirilmiş; büyüklerin birikimi ve tecrübesi ise çağdışı bir kalıntı olarak değersizleştirilmiştir. Böylece kuşaklar arası köprü, hem yukarıdan hem aşağıdan yıkılmaktadır.

Ortak sofranın, ortak sohbetin ve ortak duanın yerini artık herkesin kendi ekranına, kendi dünyasına çekilmesi almıştır. Aynı çatı altında yaşayan bireyler, giderek birbirinden kopuk yalnız yaşamaktadırlar. Dinî bayramların bile anlam ve derinliğini yitirerek sıradan bir tatil fırsatına indirgenmesi, bu değer erozyonunun belki de en görünür ve en acı simgesidir. Zira bayram; yalnızca bir takvim günü değil, aynı zamanda ortak bir hafızanın, ortak bir aidiyetin ve ortak bir şükrün ifadesiydi.

Yaşanan bu dönüşüm; ailede birleştirici değerlerin yok olmasına, bağların giderek zayıflamasına ve aynı çatı altında derin bir yalnızlık yaşanmasına zemin hazırlamaktadır. Ebeveyn otoritesinin ve rehberliğinin gerilemesi, çocukların sınır ve sorumluluk bilincini köreltmekte; onları hem kendilerine hem de topluma karşı savunmasız bırakmaktadır.

Sabır, fedakârlık ve kanaat gibi erdemler "yük" sayıldıkça ilişkiler kırılganlaşır; tahammül eşiği düşer, vazgeçmek kolaylaşır, beklentiler ise hiçbir gerçekliğin karşılayamayacağı bir noktaya yükselir. Artık ilişkiler, ilk ciddi krizde taşınamaz hâle gelmektedir. İşte tüm bu kayıplar, aileyi dışarıdan değil, bizzat içeriden çözmektedir.

Ancak bu çöküşün kökleri yalnızca aile kurumuna özgü değildir; çok daha derin bir kırılmaya işaret etmektedir. Modernleşmeyle birlikte insanın varlık âlemindeki konumu ve diğer varlıklarla kurduğu ilişki biçimi köklü bir dönüşüm geçirmiştir. İnsanın insana, Tanrı'ya, evrene ve eşyaya bakışı değişmiş; bu değişimle birlikte hayatı anlamlandırma çabası ciddi bir kafa karışıklığına dönüşmüştür. Varoluşsal bir pusula kaybıdır bu.

Bu kırılmanın en somut yansımalarından biri, insanın dünya ile kurduğu ilişkinin "emanet" anlayışından "mülkiyet" anlayışına evrilmesidir. Emanet bilinci; sorumluluğu, ölçülülüğü ve hesap verecek olmanın ağırlığını taşır. Mülkiyet bilinci ise sınırsız tasarruf hakkını, tüketimi ve sahip olma güdüsünü merkeze alır. Bu dönüşümle birlikte para, makam, şöhret ve dünyevi kazanımlar araç olmaktan çıkmış; bizzat anlam ve amaç kaynağına dönüşmüştür. Hayat, bir yolculuk olmaktan çıkıp bir yarışmaya; insan ise bir emanet taşıyıcısından bir tüketiciye dönüşmüştür.

Dolayısıyla mevcut sistem, kendi tasarladığı insan tipini başarıyla üretmiştir: Maddeci, tüketici ve her şeyi çıkar hesabıyla ölçen bir insan. Zira bu sistemin önceliği insan değil, menfaattir; vicdan değil, cüzdandır. Bu anlayışın aile içindeki yansıması da kaçınılmaz olmuştur. Sekülerleşme eğilimiyle birlikte para kazanma ve sahip olma hırsı aile ilişkilerinin merkezine yerleşmiş; bu durum bireyleri birbirine yabancılaştırmış, miras ve benzeri paylaşımlarda ise kardeşleri rakibe, hatta düşmana dönüştürmüştür

Kısaca modern dünyada ailenin sekülerleşmesi, evliliği manevi bir kutsal birlikten bireysel çıkarların ve rasyonel hesapların belirleyici olduğu bir “sözleşmeye” indirgemiştir. Bu dönüşüm, gençleri aile kurmaktan giderek uzaklaştırmaktadır. "Önce kariyer, önce ekonomik güvence" söylemi, evliliği yalnızca mükemmel koşullar sağlandığında ulaşılabilecek bir lükse dönüştürmüştür. Oysa hiçbir zaman tam anlamıyla hazır olunmaz; beklendikçe ertelenir, ertelendikçe vazgeçilir.

Bireysel özgürlük ve anlık haz ekseninde şekillenen yaşam tarzı ise aile sorumluluğunu bir yük, uzun vadeli bağlılığı ise bir özgürlük kısıtlaması olarak algılatmaktadır. Boşanmanın sıradanlaşmasıyla derinleşen güvensizlik ve cinselliğin evlilik dışına taşınmasıyla birlikte ortadan kalkan "meşruiyet ihtiyacı", gençlerin kalıcı bir taahhüde girmesini hem psikolojik hem de toplumsal açıdan giderek zorlaştırmaktadır. Sonuç olarak evlilik; bir yuva kurma arzusundan çok, rasyonel hesapların öne alındığı sıradan bir “sözleşmeye” dönüşmektedir.

Sonuç olarak; aileyi içeriden çözen bu süreç, ne bir kader ne de modernleşmenin kaçınılmaz bir bedeli olarak kabul edilmelidir. Zira aile; tarih boyunca baskı, yoksulluk ve savaş gibi ağır koşullara rağmen ayakta kalmayı başarmıştır. Onu bugün tehdit eden şey dışarıdan gelen bir darbe değil, içeriden beslenen bir anlam ve değer erozyonudur.

Bu erozyonun durdurulabilmesi için önce teşhis koymak, sonra da cesaretli bir dönüşe karar vermek gerekmektedir. Aile yeniden bir sözleşme değil, kutsal bir birlik olarak görülmelidir. Sorumluluk yeniden yük değil, anlam kaynağı olarak benimsenmelidir. Emanet bilinci yeniden mülkiyet hırsının önüne geçmelidir. Bu dönüş; ne nostaljik bir geçmiş özlemi ne de modernliğe körü körüne bir rettir. Aksine, insanın kendine, ailesine ve anlama yeniden kavuşma çabasıdır.

Vehbi Ünal / Haber7