Allahın zatı tanımı gereği her türlü aşırılığı aşar. O, zatına izafe edilen her türlü aşırılığı massetme gücüne sahiptir. İnsan zihninin tahayyül ettiği, edebildiği her türlü mübalağalı ad veya sıfat, o adın veya sıfatın mutlak hakikatini zatında barındıran Allah'ın zatı nezdinde yetersiz kalır. Allah'ın hangi adını veya sıfatını ansak; o adın veya sıfatın özelliklerini zihnimizde aklımıza gelen her türlü abartıyla birlikte tahayyül etsek, Allah her defasında bizim tahayyülümüzün ötesine taşar.

Rahman, rahim, sahi, afüv, müntakim, celal, cemal.. akla gelen her türlü ad, Allah'ın zatında bizim tahayyül ettiğimiz her türden zenginliğin ötesinde yer alır. O öteyi tahayyül etmeye kalkıştığımızda onun da ötesinde olduğunu bize duyurur.

Bu itibarla Allah, insan için açık veya örtük her türlü aşırılığın insana nispet edilmesini yasak kıldı.

İnsan, yaratılmışlar arasında Allah'ın nefhasından üflediği biricik varlıktır. Bu itibarla Allah'ın bütün adlarının ve sıfatlarının içerdiği anlamdan insanda da bir nispet mevcuttur. Ancak bu adlar ve sıfatlar insanın zatında nisbî olarak yer alır; onların saltıklığı ancak Allah'ın zatına mahsustur.

Bu adlar ve sıfatlar insanda ancak onların orta halinde tecelli eder. Ortalaması değil, hayır, orta hali... İnsan, Allah'ın bütün ad ve sıfatlarını zatında taşır; fakat ancak belli bir nispet dâhilinde... Bu adların ve sıfatların insanın zatında mübalağa edilmesinin önüne geçilmiştir, çünkü bu adların ve sıfatların her birinin mübalağalı hali Allah'ın zatına özgü özellikleri içerir.

Allah, taşıdığı bu adlar ve sıfatlar marifetiyle kendi zatını över. Bu demektir ki, bu adların ve sıfatların sonsuz abartısı ancak Allah'ın zatında tecelli eder. Onların sonsuz kavramına nispetle tahayyül ettiğimiz ufkun ötesindeki her suduru yine Allah'ın zatında bir tecelli zemini bulur. Böyle olduğu içindir ki, bu adların ve sıfatların mutlak halde insana nispetle kullanılışı Allah tarafından yasak edilmiştir.

O halde insanın şanına uygun olan orta yoldur. İslam dini de zaten orta yolu öngörür. Orta yol nedir? Orta yol iki şeyin ortalaması demek değildir.

Yazının devamını okumak için bu linki kullanabilirsiniz

Rasim Özdenören - Yeni Şafak