Antalya’daki COP31 Zirvesi, sadece bir iklim platformu değil, Türkiye’nin Kızıldeniz’den Doğu Akdeniz’e kurduğu yeni jeopolitik hedeflerin tescil edildiği bir diplomasi üssü oldu. 

Dışarıdan bakıldığında küresel iklim krizinin, yeşil finansmanın ve sıfır atık hedeflerinin tartışıldığı devasa bir çevre platformu gibi görünse de, perdenin arkasında yeni bir mimarinin inşa edildiğini söyleyebiliriz. 100’ü aşkın liderin katılımıyla gerçekleşen zirve marjında atılan imzalar, Türkiye’nin bölgesel denklemlerdeki rolünü anlamak için kusursuz bir okuma alanı sunuyor.

Kafkasya’dan Avrupa’ya uzanan ve “Elektriğin TANAP’ı” olarak nitelendirilen dörtlü temiz enerji mutabakatı, Ankara’nın vizyonunun sadece kuzey-batı eksenini oluşturuyor. Asıl vizyon ise güneyde; Somali’den Sudan’a uzanan ve oradan kısa süre önce Riyad ve İslamabad ile taçlanan “Mekke İttifakı” ile bütünleşen stratejik hatta şekilleniyor.

Birkaç yıl öncesine kadar Türkiye’nin Kızıldeniz’in tam bağrında yer alan Sevakin Adası ve Port Sudan’daki varlığı, Suudi Arabistan ve Mısır tarafından ciddi bir endişe kaynağı idi. Hatta Türkiye’nin Sudan ile kurduğu stratejik işbirliğini, nüfuz alanlarına bir müdahale olarak görüyorlardı. Ancak bugün sahadaki gerçekler değişti. Ankara’nın Hartum ve Mogadişu ile kurduğu savunma ve altyapı ortaklıkları, Körfez ve Kahire tarafından artık bir tehdit değil, Kızıldeniz’in güvenliğini sağlayan dengeleyici bir unsur olarak okunuyor.  

Türkiye’nin Sudan iç savaşındaki SİHA üstünlüğü ve Somali’deki askeri varlığıyla tesis ettiği stabilizasyon, bölge ülkelerinin Ankara’nın askeri ve lojistik yerleşimlerine sıcak bakmasının önünü açtı. Sudan hattında Bayraktar Akıncı SİHA’nın ROKETSAN’ın geliştirdiği Eren hava-hava füzesi ile indirdiği BAE’ye ait Çin yapımı (CH-95/FH-95) İHA’ların sayısı bir düzineyi çoktan aştı. Yine Çin yapımı hava savunma sistemleri Türk SİHA’lar karşısında çaresiz kaldı. Çinli savunma sanayii uzmanlarının çözüm için yoğun mesai harcadıkları biliniyor.

Sahada kurulan bu yeni mimarinin en güçlü taşıyıcı kolonu ise şüphesiz savunma sanayii ihracatı. SİHA’ların Sudan’da kurduğu dengenin yanı sıra, MKE’nin Mısır ile imzaladığı 350 milyon dolarlık ihracat ve endüstriyel iş birliği anlaşması, savunma diplomasisinin eski rakipleri nasıl pragmatik ortaklara dönüştürdüğünü gösteriyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın tahkim ettiği bu yeni güven iklimi, ABD ve Avrupa merkezli düşünce kuruluşlarının raporlarında “parçalanan dünyada stratejik otonomisini genişleten bir Türkiye” olarak yorumlanırken, asıl alarm zilleri Tel Aviv’de çalıyor. 

İsrail medyasına yansıyan analizler, meselenin kalbine işaret ediyor. Ynet’te yayımlanan ve Middle East Forum analisti Amine Ayoub imzasını taşıyan dikkat çekici makale bu paniğin anatomisini özetliyor: “Erdoğan eski kavgaları birer birer kapatıyor ve hepsi İsrail’i işaret ediyor.” Ayoub’un da altını çizdiği üzere; Ankara; Suriye’de, Irak’ta ve kendi içindeki kırk yıllık terör sarmalında eski defterleri birer birer kapatmaya hazırlanıyor. İsrail güvenlik bürokrasisini asıl korkutan şey de tam olarak bu. “Kendi sınırları içindeki ateşleri söndüren bir Türkiye’nin, sınır ötesinde hareket etmek için çok daha fazla fırsatı olacak” tespiti gerçeği yüzlerine vuruyor: Sınır ötesi operasyon yüklerinden ve iç güvenlik maliyetlerinden kurtulan bir Türkiye, serbest kalan devasa siyasi, askeri ve ekonomik kapasitesini Doğu Akdeniz’e yönlendirme imkânı bulacak. 

Nitekim bu yönelimin sonuçları sahada görülmeye başlandı bile. Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ın Avrupa’yı da arkalarına alarak Doğu Akdeniz’de kurmaya çalıştıkları “Büyük Deniz Bağlantısı / Great Sea Interconnector” projesi, Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisinin Türk kıta sahanlığında ancak Ankara’nın muvafakati ve yayımladığı NAVTEX ile hareket edebilmesiyle fiilen çöktü. Türkiye, gemiyi askeri güçle kovmak yerine diplomatik kanaldan kendi koordinatlarını dayatarak, “bu sularda bensiz oyun kurulamaz” tezini tüm dünyaya tescil ettirdi. Mısır ile ivme kazanan denizcilik ve enerji normalleşmesinin Yunanistan’ı sahadaki yalnızlığıyla baş başa bırakması da bu stratejik aklın bir yansıması. Zira Ynet’te yayınlanan makaledeki uyarı Atina ve Tel Aviv için tam da bu sulara işaret ediyor: “İhtilaflı bir denizde gaz platformlarını ve nakliye rotalarını korumak için ortak bir bildiriden fazlası gerekir.”

Velhasıl, Antalya’daki zirve masalarından kalkan Türkiye, artık krizlere sadece tepki veren bir ülke olmaktan çıkıp;Hint Okyanusu’ndan Kızıldeniz’e ve Doğu Akdeniz’in derinliklerine kadar uzanan üç denizdekendi kurallarını dikte eden oyun kurucuya dönüştü. Öte yandan Netanyahu’nun bölgede yol açtığı yıkım ve katliamlar, İsrail’i küresel çapta bir nefret figürüne ve derin bir yalnızlığa itmiş durumdaydı. Tel Aviv’de kurulması muhtemel yeni hükümetin, bu ağır enkazı kaldırmak için Ankara ile normalleşme aramaktan başka çaresi görünmüyor. İsrailli analistlerin asıl paniği de işte bu. Tel Aviv, yarın Doğu Akdeniz’de karşısında bir Türk donanması gördüğünde dehşete düşmek istemiyorsa, Ankara’nın sahada kurduğu yeni denklemi kabullenmek zorunda.

Refik Tuzcuoğlu / Yeni Akit Gazetesi