Bu ülke Galata Köprüsü'nü satın aldığına inananları da gördü, servet vaat eden saadet zincirlerine koşanları da... Dün köprü satılıyordu, bugün dijital çiftlikler, kripto para platformları ve yapay zeka projeleri pazarlanıyor.

Türkiye'nin dolandırıcılık tarihine bakıldığında her dönemin kendine özgü bir 'İSMİ' var. Kimisi zekasıyla, kimisi ikna kabiliyetiyle, kimisi de insanların kısa yoldan zengin olma hayallerini ya da kendilerine olan güvenlerini kullanarak hafızalara kazındı.

SÜLÜN OSMAN

Bu isimlerin başında kuşkusuz Sülün Osman geliyor. 1950 ve 60'lı yıllarda İstanbul'un simgelerini sattığı anlatılan Osman Ziya Sülün, Galata Kulesi'nden vapurlara kadar birçok kamu malını kendi mülküymüş gibi pazarlayarak adını tarihe yazdırdı.

Belki de Türkiye'nin en çok konuşulan dolandırıcılık hikayelerinin başlangıç noktası oydu.

Hatta Kemal Sunal'ın filmlerine bile konu olmuştu.

BANKER KASTELLİ

1980'li yıllarda ise sahneye Banker Kastelli çıktı. Cevher Özden'in yüksek faiz vaatleri binlerce kişiyi cezbetti. İnsanlar bankaları bırakıp bir gecede zengin olma umuduyla birikimlerini ona teslim etti.

Sistem çöktüğünde ise geriye yalnızca kaybolan tasarruflar değil, Türkiye ekonomisinin en büyük finans krizlerinden birinin izleri kaldı.

TİTAN SAADET ZİNCİRİ

Aynı yılların ardından saadet zincirleri yükseldi. Titan yapılanması, lüks yaşam ve kolay kazanç vaatleriyle on binlerce kişiyi sisteme dahil etti. Yeni katılanların parası eskilere dağıtıldı, çark döndüğü sürece herkes kazandığını sandı. Ancak sistem durduğunda geride binlerce mağdur kaldı.

'DEVLET BİLE DOLANDIRILDI'

Türkiye'nin hafızasında ayrı bir yere sahip isimlerden biri de Selçuk Parsadan oldu. Kendisi Türkiye'nin Arsen Lüpen'i olarak da tanınıyor.

Sinema sanatçısı Perihan Savaş’ın adını kullanarak, dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’i, Gaziantep Belediye Başkanı Celal Doğan’ı, Adnan Polat’ı dolandıran Parsadan, en büyük vurgununu dönemin Başbakanı Tansu Çiller’in örtülü ödenekten aldığı milyarlarca lira ile yaptı.

Bu olay yıllarca 'Devlet bile dolandırıldı' yorumlarının yapılmasına neden oldu.

JET FADIL

1990'ların sonu ve 2000'lerin başında bu kez Jet Fadıl olarak tanınan Fadıl Akgündüz gündeme damga vurdu. Yerli otomobil ve konut projeleriyle özellikle Avrupa'daki Türklerden 450 milyon Alman Markı kadar para topladı. Vaat edilen projelerin tamamlanamaması ise binlerce kişinin mağduriyetine yol açtı.

TOSUNCUK

Teknoloji geliştikçe yöntemler de değişti. Çiftlik Bank bunun en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Yıl 2018... Mehmet Aydın'ın sanal çiftlik oyunu üzerinden kurduğu sistem, on binlerce kişiye yüksek kazanç umudu sattı. Milyarlarca liralık vurgunun ardından 'Tosuncuk' adı uzun süre gündemden düşmedi.

KRİPTO DEVRİ

Kripto para furyasıyla birlikte bu kez Thodex dosyası gündeme geldi. Kurucusu Faruk Fatih Özer’di.

Reklam kampanyaları ve ünlü isimlerle oluşturulan güven ortamı sayesinde yüz binlerce kullanıcı platforma yöneldi. Platformun işlemlerini durdurmasıyla Türkiye, tarihinin en büyük dijital finans skandallarından biriyle karşı karşıya kaldı.

SEÇİL ERZAN

2023 yılında Türkiye'nin en çok konuştuğu finans dosyalarından biri de bankacı Seçil Erzan oldu. Aralarında tanınmış futbolcular, teknik direktörler ve iş insanlarının da bulunduğu kişilere yüksek getirili, gizli ve özel bir fon bulunduğunu söyleyerek milyonlarca dolar toplamıştı.

Ponzi Mine, Türbülans Çiğdem, sosyal medya fenomenleri Beril ve Kıvanç Talu da yeni dönem dolandırıcılarından bir kaçı...

VE HALUK LEVENT

Bugün ise Haluk Levent...

Deprem zamanı vatandaşların bağış paralarıyla kumar oynadığı ortaya çıkan ve tutuklanan Haluk Levent, binlerce insanın parasını da kripto parada sıfırladı. Savcılığın dosyasında ayrıca çek-senet dolandırıcılığı ve usulsüz taşınmaz devirlerine ilişkin iddialar da yer alıyor.

Aslında bütün bu hikayeler birbirinden çok farklı görünse de ortak bir noktada buluşuyor. Kimi zaman yüksek faiz, kimi zaman teknoloji, kimi zaman kripto para, kimi zaman yardım duygusu... Araçlar değişiyor, vitrin yenileniyor ama kullanılan yöntem aynı kalıyor: İnsanların güveni.

Belki de bu yüzden dolandırıcılık yalnızca hukuki bir mesele değil; aynı zamanda sosyolojik bir gerçek. Çünkü her büyük vurgunun arkasında, kolay kazanç umudu, otoriteye duyulan güven ya da kaçırılmak istenmeyen bir fırsat hissi bulunuyor.

Dün Galata Köprüsü satılıyordu, bugün dijital yatırım paketleri... Yarın başka bir isim, başka bir yöntem çıkacak. Değişmeyen tek şey ise, güvenin en değerli sermaye olmaya devam etmesi.