İsrail'in silmeye çalıştığı tarih dijitalde: Gazze'nin ruhu VR teknolojisiyle yaşayacak

İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik yıllardır sürdürdüğü ve taş üstünde taş bırakmadığı saldırılar, sadece bugünü değil, bölgenin binlerce yıllık geçmişini de hedef alıyor. Camiler, kiliseler, kütüphaneler ve tarihi yapılar birer birer enkaza dönerken, Filistinli mimarlar ve teknoloji uzmanları bu kültürel mirası kurtarmak için dijital bir direniş başlattı. “Gazze’nin Anka Kuşu XR” projesi, İsrail'in fiziksel olarak yeryüzünden silmeye çalıştığı Gazze'nin tarihi dokusunu sanal gerçeklik teknolojisiyle gelecek nesillere aktarmayı hedefliyor.

MEMLEKET HASRETİNDEN DOĞAN DİJİTAL DEVRİM

Memleketinde yaşanan can kayıplarından dolayı derin üzüntü çeken Naim Aburaddi, Kaliforniya Eyalet Üniversitesi’nde medya çalışmaları profesörü olan Ahlam Muhtaseb ve X-Real Lab’deki araştırma ekibiyle birlikte, Gazze’de görev yapan bir gazeteci arkadaşına görmek istediği tüm yerlere götürmesi için 360 derecelik bir kamera gönderdi. Çarşılar, Gazze şehrinin hareketli sokakları ve meydanları, bin yıllık Türk hamamı ve deniz. 2022 ve 2023 yılları arasında çekilen bir yıllık görüntüler geri geldikten sonra Gazze’de yaşanan yıkım ve acıları deneyimleme fırsatı sunmak için bir fırsata dönüştü.

KÜLTÜREL BİR SOYKIRIMA KARŞI BARİKAT

Gazze'de yaşanan yıkım sadece binalarla sınırlı kalmıyor; bir halkın kimliği, hafızası ve kültürel kökleri de sistematik bir şekilde yok ediliyor. Uzmanların "şehir kırım" olarak adlandırdığı bu süreçte, Gazze'nin simge yapıları ağır bombardıman altında yerle bir edildi. Ancak teknoloji, bu yıkıma karşı bir hafıza kaydı tutma görevini üstleniyor. VR projesi sayesinde, artık yerinde yeller esen tarihi mekanlar, 360 derecelik görüntüler ve detaylı 3D modellemelerle dijital dünyada varlığını sürdürüyor. Bu çalışma, İsrail'in "hiç var olmamış gibi" göstermeye çalıştığı bir medeniyetin en somut kanıtı olarak öne çıkıyor.

Boulder Üniversitesi’nde doktora öğrenimi gören Aburaddi, “Kültürü ve tarihi göstermek istedik. En çılgın hayallerimizde bile, kabuslarımızda bile, tarihe tanıklık ettiğimizi ve oluşturduklarımız ve kaydettiğimiz her şeyin bir anı gibi olacağını hiç düşünmemiştik.” Aburaddi’ye göre bu proje, İsrail uyguladığı soykırıma karşı bir iddia göre görecekti. Gazze halkının var olduğunu ve varlığını sürdürdüğünün gösterecekti. Aburaddi bu projeye “Gazze’nin Anka Kuşu XR” adını verdi.

ASIRLIK EMANETLER SANAL DÜNYADA YENİDEN HAYAT BULUYOR

Projenin merkezinde, Gazze'nin kalbi sayılan ve saldırılarda ağır hasar alan Büyük Ömer Camii (Gazze Ulu Camii) gibi paha biçilemez eserler yer alıyor. 7. yüzyıla kadar uzanan geçmişiyle şehrin en önemli sembollerinden biri olan bu yapı, VR teknolojisi sayesinde tüm ihtişamıyla ziyaret edilebiliyor. Sadece İslam mirası değil, dünyanın en eski kiliselerinden biri olan Aziz Porphyrius Kilisesi de bu dijital arşivin bir parçası haline getirildi. Middle East Eye’ın haberine göre, kullanıcılar, sanal gerçeklik gözlüklerini taktıklarında, İsrail bombalarının parçaladığı o avlularda yürüyebiliyor, işlemeli duvarları inceleyebiliyor ve Gazze'nin yok edilmek istenen o kadim atmosferini soluyabiliyor.

MİMARİ MİRAS: BİR HAFIZA MÜCADELESİ

Oxford Brookes Mimarlık Fakültesi’nde görev yapan Mimar Dr. Salem Al-Qudwa gibi isimlerin de vurguladığı üzere, bu proje sadece bir görselleştirme çalışması değil, aynı zamanda bir hakikat mücadelesi niteliği taşıyor. Gazze'deki binaların yıkılması, oradaki yaşamın ve tarihin izlerinin silinmesi anlamına geliyor. VR teknolojisi, bu izlerin kaybolmasını engelleyerek, sürgündeki Filistinliler ve dünya kamuoyu için bir "dijital vatan" inşa ediyor. Proje kapsamında toplanan veriler, ileride Gazze'nin yeniden inşası söz konusu olduğunda, tarihi yapıların aslına uygun şekilde restore edilebilmesi için en kritik kaynak niteliğini taşıyor.

DÜNYA KAMUOYUNA GAZZE GERÇEĞİNİ ANLATMAK

Gazze’nin Anka Kuşu XR projesi sadece bir arşivleme aracı değil, aynı zamanda küresel bir farkındalık platformu olarak işlev görüyor. Gazze'ye girişlerin engellendiği, bölgenin dış dünyadan izole edildiği bir dönemde, bu teknoloji sayesinde dünyanın herhangi bir yerindeki bir kişi, Gazze'nin sokaklarına ışınlanabiliyor. İsrail'in askeri operasyonlarla neden olduğu yıkım ve can kayıplarının, bir şehrin enkaza dönüşmesinin boyutları, bu sanal turlar aracılığıyla çok daha çarpıcı bir şekilde gözler önüne seriliyor. Proje, Gazze'nin sadece bir çatışma bölgesi değil, binlerce yıllık bir kültürün, sanatın ve mimarinin merkezi olduğunu tüm dünyaya haykırıyor.