ABD'nin yanı başında yeni bir ülke mi kurulacak?

Alberta halkı, 19 Ekim'de Kanada'dan ayrılsın mı yoksa Kanada'ya bağlı mı kalsın konusunda bir tercih yapacak. Albertalılar, eyaletlerinin geleceğini şekillendirmek üzere 10 soruluk bir formu yanıtlayacak. Referanduma 60 gün kala kampanyalar seferberliğe dönüşürken önümüzdeki günlerde büyük mitingler ve renkli reklamlar düzenlenecek.

Seçmenler, pusuladaki 10 soruya evet ya da hayır şeklinde cevap verecek. Oy pusulasındaki sorular:

1. Alberta hükümetinin, göçü daha sürdürülebilir seviyelere indirmek, ekonomik göçü önceliklendirmek ve Albertalılara yeni istihdam fırsatlarında öncelik tanımak amacıyla göç üzerindeki kontrolünü artırmasını destekliyor musunuz?

2. Alberta hükümetinin, sağlık hizmetleri, eğitim ve diğer sosyal hizmetler gibi eyalet tarafından finanse edilen programlardan yalnızca Kanada vatandaşlarının, daimi ikamet sahiplerinin ve Alberta tarafından onaylanmış göçmenlik statüsüne sahip kişilerin yararlanabileceğini öngören bir yasa çıkarmasını destekliyor musunuz?

3. Tüm Kanada vatandaşlarının ve daimi ikamet sahiplerinin şu anda olduğu gibi sosyal destek programlarından yararlanmaya devam edeceğini varsayarsak, Alberta Hükümeti'nin, daimi olmayan yasal göçmenlik statüsüne sahip tüm bireylerin, eyalet tarafından finanse edilen herhangi bir sosyal destek programından yararlanmadan önce en az 12 ay Alberta'da ikamet etmelerini zorunlu kılan bir yasa çıkarmasını destekler misiniz?

4. Tüm Kanada vatandaşlarının ve daimi ikamet sahiplerinin şu anda olduğu gibi kamu sağlık hizmetlerinden ve eğitimden yararlanmaya devam edeceğini varsayarsak, Alberta'da yaşayan ve daimi olmayan göçmen statüsüne sahip kişilerin kendileri ve aileleri için sağlık ve eğitim sistemlerinden yararlanmaları karşılığında Alberta Hükümeti'nin makul bir ücret veya prim talep etmesini destekler misiniz?

5. Alberta hükümetinin, Alberta eyalet seçimlerinde oy kullanmak için kişilerin pasaport, doğum belgesi veya vatandaşlık kartı gibi vatandaşlık kanıtı sunmalarını zorunlu kılan bir yasa çıkarmasını destekliyor musunuz?

6. Alberta Hükümeti'nin, diğer istekli eyalet hükümetleriyle birlikte Kanada Anayasası'nı değiştirerek, eyalet Kraliyet Mahkemesi ve Temyiz Mahkemelerine atanacak yargıçları federal hükümet yerine eyalet hükümetlerinin seçmesini sağlamasını destekliyor musunuz?

7. Alberta Hükümeti'nin, seçilmemiş federal Senato'yu kaldırmak için Kanada Anayasası'nda değişiklik yapılması konusunda diğer istekli eyalet hükümetleriyle işbirliği yapmasını destekliyor musunuz?

8. Alberta Hükümeti'nin, sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler gibi eyalet yetki alanına giren federal programlardan eyaletlerin kendi sosyal programlarında kullanmak üzere aldığı federal fonlardan hiçbirini kaybetmeden muaf tutulmasına olanak sağlamak amacıyla Kanada Anayasası'nda değişiklik yapılması için diğer istekli eyalet hükümetleriyle birlikte çalışmasını destekliyor musunuz?

9. Alberta Hükümeti'nin, diğer istekli eyalet hükümetleriyle birlikte, eyalet yasaları ile federal yasalar çatıştığında, eyalet veya ortak anayasal yetki alanlarıyla ilgili eyalet yasalarına federal yasalara göre öncelik tanıyarak, eyalet haklarını federal müdahaleden daha iyi korumak amacıyla Kanada Anayasası'nda değişiklik yapmasını destekliyor musunuz?

10. Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak mı kalmalı, yoksa Alberta Hükümeti, Kanada Anayasası uyarınca gerekli olan yasal süreci başlatarak, Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmaması konusunda bağlayıcı bir eyalet referandumu mu düzenlemeli?

Seçenek 1: Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak kalmalıdır.

Seçenek 2: Alberta Hükümeti, Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmaması konusunda bağlayıcı bir eyalet referandumu düzenlemek için Kanada Anayasası uyarınca gerekli yasal süreci başlatmalıdır.

AYRILIK KARARI BAĞIMSIZLIK İLANI OLMAYACAK

Bu oylama doğrudan bir bağımsızlık ilanı anlamına gelmiyor; fakat ayrılma seçeneğin öne çıkması halinde Kanada'dan ayrılma sürecinin hukuki zemini resmi olarak başlatılmış olacak.

Kanada Başbakanı Mark Carney ile muhalefet lideri Pierre Poilievre eyaletin Kanada'nın birlik ve beraberliği içindeki kritik önemine vurgu yaparak birlik çağrısında bulundu. Eyalet Başbakanı Smith, ayrılıkçıların dile getirdiği ekonomik kaygıların haklı olduğunu kabul etmekle birlikte kendisinin Kanada'da kalma yönünde oy kullanacağını bildirdi.

AYRILIKÇILAR, KARARLARIN MERKEZDEN DİKTE EDİLDİĞİNİ DÜŞÜNÜYOR

Ayrılık hareketinin liderliğini yürüten Mitch Sylvestre ve avukat Jeffrey Rath, Ottawa'daki federal yönetimin ve çevre politikalarının eyalet ekonomisine zarar verdiğini savunuyor. Yıllardır süregelen "batı yabancılaşması" hissi, eyaletin ürettiği katma değerin karşılığını alamadığı ve kararların merkezden dikte edildiği düşüncesine dayanıyor.

Bölgedeki bazı ayrılıkçı liderlerin ABD yönetimiyle temasa geçerek bağımsız bir Alberta'ya sağlanabilecek olası finansal destekleri görüştüğü iddiaları da gündeme gelirken, hareket içindeki görüşler tam bir ayrılıktan Ottawa'ya karşı koz elde etmeye kadar farklılık gösteriyor.

ABD AYRILIĞI DESTEKLİYOR

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İsviçre'nin Davos kentinde yaptığı konuşmada Alberta için dikkat çekici ifadeler kullanmıştı. Eyaleti ABD açısından doğal bir ortak olarak nitelendiren Bessent, "Albertalılar bağımsız bir halk. Büyük kaynaklara sahipler. İnsanlar konuşuyor, halk egemenlik istiyor" demişti. Bu söyler, Kanada kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı.

Bessent'in açıklamalarının ardından Trump'a yakınlığıyla bilinen Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Andy Ogles da konuya dahil olmuş ve Albertalıların Kanada yerine ABD'nin bir parçası olmayı tercih edebileceğini öne sürmüştü.

ABD Başkanı Trump ise sosyal medya hesabından yayınladığı bir görselde Kanada'yı ABD bayrağıyla kaplı bir haritayla göstermişti.