Çernobil'den sağ kurtulup İsrail'e göç eden tek Yahudi mühendis her şeyi anlattı

Haber7-ÖZEL

1986 yılında Sovyetler Birliği'nde meydana gelen Çernobil faciasının üzerinden 40 yıl geçti. Dünyanın en büyük nükleer felaketlerinden biri olarak tarihe geçen kazanın yaşandığı gece 4 numaralı reaktörün kontrol odasında bulunan mühendis Igor Kirschenbaum, facianın hayatta kalan tanıklarından biri olarak yıllar sonra her şeyi anlattı. Patlamadan önce gizemli bir şekilde kontrol odasından ayrılması emredilen Kirschenbaum, yıllarca yaşadıklarını anlatmadı. 2026 yılında yayımlanan belgeselle birlikte ilk kez kamuoyuna konuştu.

Kirschenbaum'un hikyesini dikkat çekici kılan bir başka ayrıntı ise Yahudi kimliği ve facianın hemen ardından Sovyetler Birliği'nden İsrail'e göç etmesi. 2021 yılında yayımlanan Yahudi basınındaki bir araştırmada, facia sırasında santralin operatör ekibindeki tek Yahudi olduğu belirtiliyor. Polonya merkezli Çernobil arşivinde ise 1986’da patlamadan sonra İsrail'e göç ettiği bilgisi yer alıyor.

DENEYİN AYRINTILARI ÖNCEDEN BİLDİRİLMEDİ

O tarihte 28 yaşında olan Igor Kirschenbaum, 26 Nisan 1986 gecesi Çernobil Nükleer Santrali'nin 4 numaralı ünitesinde türbin kontrol mühendisi olarak görev yapıyordu. Görevi, türbin jeneratörlerinin kontrolünü sağlamaktı. Kaza gecesi gerçekleştirilen güvenlik deneyinde 8 numaralı turbojeneratörün şebekeden ayrılması ve dönüşünün yavaşlatılması işlemini yürütüyordu.

Kirschenbaum, 2026 yılında yayımlanan “Disaster: The Chernobyl Meltdown” belgeselinde o geceyi anlatırken kontrol odasındaki yerinin jeneratör kontrol konsolunun sağ tarafı olduğunu söylüyor. Deneyin ayrıntılarının kendisine önceden bildirilmediğini, vardiya başladıktan sonra ne yapılacağının anlatıldığını ifade ediyor.

26 Nisan gecesi saat 01.23'te meydana gelen patlama sırasında kontrol odasındaydı. Belgeselde o anı şöyle anlatıyor:

Önce şiddetli bir gürültü duymasının ardından kontrol odasının ışıkları yanıp sönmeye başladığını ifade eden Kirschenbaum, “Acil durum aydınlatmaları devreye girdi. Tavandan kül ve toz dökülüyordu. Radyasyon uyarı ışıkları yeşilden kırmızıya döndü. Reaktör binasının önüne gittiklerinde yapının büyük bölümünün yıkıldığını gördüler” şeklinde konuştu. Bu anlatım, belgeselin birinci bölümündeki Kirschenbaum tanıklığına dayanıyor.

DÜZENE HAKİM DEĞİL! O HALDE NEDEN GÖREVDE?

Kirschenbaum'un hayatta kalmasını sağlayan en önemli gelişme, patlamanın ardından kontrol odasında alınan personeli uzaklaştırma kararı oldu.

Çernobil santralinin 4. ünite vardiya amiri Aleksandr Akimov, 4. ünite türbinin kıdemli genç Yahudi mühendis Kirschenbaum’u “reaktör bölümünün çalışma düzenine yeterince hakim olmadığını” değerlendirerek onu kontrol odasından çıkardı.

Böylesine kritik bir göreve “kıdemli” olarak getirilen kişinin “çalışma düzenine hakim olmaması” gerekçesiyle odadan çıkarılıp faciaya neden olunmasının ardından sosyal medyada “o halde neden göreve getirildi” sorusu gündeme geldi.

Nükleer santralde uzun yıllar görev yapan mühendis Nikolay Karpan'ın 2012 yılında yayımlanan From Chernobyl to Fukushima adlı kitabında bu olay ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Karpan'a göre Akimov, Kirschenbaum'a şu sözlerle odadan ayrılmasını emretti:

"Burada sana ihtiyaç yok, bize yardım edemezsin. Çık buradan."

Karpan, Akimov'un Kirschenbaum'u reaktör ünitesinin çalışma düzenini yeterince bilmediği ve orada yapabileceği bir şey bulunmadığı için uzaklaştırdığını ifade ediyor. Bu karar, Kirschenbaum'un hayatını kurtardı. Çünkü kontrol odasında kalan ve kazanın ardından reaktörün durumunu anlamaya, müdahale etmeye çalışan bazı personel çok yüksek dozda radyasyona maruz kaldı. Akimov ve genç reaktör operatörü Leonid Toptunov da patlamanın ardından reaktörü soğutmak amacıyla müdahalede bulunmaya çalıştı. İkisi de ağır radyasyon dozuna maruz kaldı ve Mayıs 1986'da hayatını kaybetti.

Burada önemli bir kaynak ayrıntısı: 2026'da yayımlanan belgeselin anlatımında Kirschenbaum, kendisini tehlikeli bölgeden uzaklaştıran amirin hayatını kurtardığını söylüyor. SVT de bu kişiyi vardiya amiri olarak tanımlıyor. Karpan ve Czarnobyl Wiki ise bu kişinin Akimov olduğunu belirtiyor. Bazı belgesel dökümlerinde Dyatlov'un gereksiz personelin çıkmasını istediği de anlatılıyor.

SANTRALDEKİ TEK YAHUDİ OPERATÖR

Kirschenbaum'un hikayesini farklı bir boyuta taşıyan ayrıntı Çernobil’de görev yapan tek Yahudi olması ve yeterli bilgiye sahip olmadığı için odadan çıkarılan tek kişi olması.

Nisan 2021'de yayımlanan Jewish Panorama dergisindeki David Şimanovski imzalı araştırmada, Kirschenbaum'un “Çernobil faciası sırasında operatör ekibindeki tek Yahudi” olduğu ifade ediliyor. Yazıda, Kirschenbaum'un patlama sırasında reaktör bölümünde bulunduğu, türbin kontrol kıdemli mühendisi olarak görev yaptığı ve amirinin talimatlarını uyguladığı belirtiliyor.

İngiltere'deki Bangor Üniversitesi'nde profesör olan Nathan Abrams da 21 Haziran 2019'da The Times of Israel için kaleme aldığı makalede Kirschenbaum'u Çernobil'in Yahudi tarihi bağlamında ele alıyor. Abrams, Kirschenbaum'un Sovyetler Birliği'nde antisemitizm nedeniyle kariyerinde engellerle karşılaştığını ileri sürüyor.

ÇERNOBİL'DEN SONRA ANİDEN İSRAİL'E GÖÇ ETTİ

Kirschenbaum'un hayatındaki bir diğer önemli gelişme Sovyetler Birliği'nden ayrılarak İsrail'e yerleşmesi oldu. Polonya merkezli Czarnobyl Wiki'de yer alan biyografik kayda göre Kirschenbaum, 1986’da nükleer reaktörün patlamasının ardından Sovyetler Birliği'nden İsrail'e göç etti.

Kirschenbaum’un ani bir kararla patlamadan sonra İsrail’e göç etmesi “açılabilecek bir soruşturmadan mı kaçtı?” sorusunu akıllara getirdi.

2026 yılında İsveç devlet televizyonu SVT'ye konuşan Kirschenbaum da facianın ardından bölgeden ayrılarak yeni bir hayata başladığını doğruluyor. İsrail'e göç bilgisi biyografik arşiv kaydında görünüyor.

40 YIL BOYUNCA NEDEN SUSTU?

Kirschenbaum'un hikayesindeki en dikkat çekici unsurlardan biri de uzun yıllar boyunca yaşadıklarını anlatmaması. 2026 yılında yayımlanan üç bölümlük Tchernobyl – Der Insiderbericht (Çernobil: İçeriden Tanıklık) belgeselinde, neden 40 yıl boyunca sessiz kaldığı kendisine soruluyor.

Belgeselde patlama gecesinin kendisini derinden etkilediğini ve hala duygusal anlar yaşadığını ifade eden Kirschenbaum, "Yeni bir hayata başladım. Geçmişe dönmek istemedim” ifadelerini kullandı.