Türkçeye ve fikre adanan bir ömür: D. Mehmet Doğan dualarla anılıyor

Türkiye Yazarlar Birliği’nin (TYB) kurucu ve şeref başkanı, yazar, şair ve mütefekkir D. Mehmet Doğan, vefatının ikinci yılında rahmetle anılıyor. Ömrünü Türkçenin, kültürün ve düşünce hayatının korunmasına adayan Doğan, özellikle “Büyük Türkçe Sözlük” ve “Batılılaşma İhaneti” gibi eserleriyle Türkiye’nin kültür ve fikir dünyasında derin izler bıraktı.

Türk kültür ve düşünce hayatının önemli isimlerinden D. Mehmet Doğan, 11 Ağustos 2024'te 77 yaşında hayatını kaybetti. Bugün vefatının ikinci yılında anılan Doğan, geride çok sayıda eser, yetiştirdiği nesiller ve Türkçeye ilişkin kapsamlı bir kültür mirası bıraktı.

4 Eylül 1947'de Ankara'nın Kalecik ilçesinde dünyaya gelen Doğan, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın Yayın Yüksekokulu Radyo Televizyon Bölümü'nden mezun oldu. Türk Tarih Kurumu, Dergâh Yayınları, TRT ve Kültür Bakanlığı gibi kurumlarda görev yapan Doğan, 1978'de Türkiye Yazarlar Birliği'nin kuruluşuna öncülük etti ve 1998'e kadar genel başkanlık görevini yürüttü.

Kırkın üzerinde esere imza atan Doğan'ın “Batılılaşma İhaneti”, “Tarih ve Toplum”, “Camideki Şair: Mehmet Âkif” ve “Yüzyılın Soykırımı: Dil” gibi eserleri, Türkiye'nin kültür ve düşünce hayatında önemli çalışmalar arasında yer aldı.

"TÜRKÇEYE SAHİP ÇIKMADAN TÜRKİYE'YE SAHİP ÇIKAMAYIZ"

D. Mehmet Doğan'ın fikir dünyasının merkezinde Türkçe ve kültür mücadelesi bulunuyordu. İlk baskısı 1981'de yayımlanan “Büyük Türkçe Sözlük” çalışması, onun Türkçenin zenginliğinin korunmasına yönelik en önemli eserlerinden biri oldu.

Doğan, Türkçeyi yalnızca bir iletişim aracı olarak değil, milletin hafızasını ve kültürel birikimini taşıyan temel unsurlardan biri olarak değerlendirdi. Dilin zayıflamasının yalnızca kelimelerin kaybına değil, aynı zamanda kültürel hafızanın ve düşünce dünyasının daralmasına yol açacağına dikkat çekti.

Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şube Başkanı ve yazar Mahmut Bıyıklı da Doğan'ın dil anlayışına ilişkin değerlendirmesinde, onun Türkçeyi milletin hafızası ve kültürün taşıyıcısı olarak gördüğünü belirtti.

Bıyıklı, Doğan'ın “Türkçeye sahip çıkmadan Türkiye'ye sahip çıkmayız” anlayışını hayatının merkezine aldığını ifade ederek, dilin mimariden musikîye, edebiyattan şehir kültürüne kadar geniş bir alanın temelini oluşturduğunu vurguladı.

DİL MÜCADELESİNİ ESERLERİYLE SÜRDÜRDÜ

Doğan, Türkçenin kullanımındaki bozulmaya yönelik eleştirilerini yalnızca yazılarıyla dile getirmekle kalmadı. Türkçenin yeniden zenginleşmesi ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla sözlük ve çeşitli kültür çalışmaları hazırladı.

“Büyük Türkçe Sözlük”ün yanı sıra “Yüzyılın Soykırımı: Dil” adlı çalışmasında da dilde yaşanan değişimleri ve bunun kültürel hafızaya etkilerini ele aldı.

Doğan'ın dil konusundaki hassasiyeti, günlük hayatta kullanılan kelimelerin ve ifadelerin de kimlik ve kültür açısından önem taşıdığı düşüncesine dayanıyordu. Çocukların dili büyük ölçüde çevrelerinden öğrendiğine dikkat çeken Doğan, yetişkinlerin kullandığı kelimelerin gelecek nesillerin düşünce dünyasının şekillenmesinde önemli rol oynadığını savunuyordu.

Bu nedenle dildeki sadeleşmenin yalnızca kelime sayısının azalması olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Doğan, zengin bir Türkçenin düşünce, eğitim, kültür, sanat ve bilim hayatının gelişmesi açısından da büyük önem taşıdığını dile getiriyordu.

MEHMET ÂKİF'E ÖMRÜ BOYUNCA HİZMET ETTİ

D. Mehmet Doğan'ın kültür mücadelesinin önemli başlıklarından biri de İstiklal Şairi Mehmet Âkif Ersoy oldu. Âkif'in fikirlerinin ve eserlerinin gelecek nesillere aktarılması için uzun yıllar çalışmalar yürüten Doğan, Mehmet Âkif Ersoy Araştırmaları Merkezi'nin kuruluşunda da önemli rol oynadı.

Türkçenin yanı sıra Türk dünyasıyla Türkiye arasındaki kültürel bağların güçlendirilmesine de önem veren Doğan, çeşitli kültürel organizasyonların hayata geçirilmesine öncülük etti. Türkçenin Uluslararası Şiir Şölenleri'nin başlatılmasına katkı sağladı ve İstiklâl Marşı Günü'nün kabul edilmesi için yürütülen çalışmalarda yer aldı.

KÜLTÜR VE EDEBİYAT ALANINDA BİRÇOK ÖDÜLE LAYIK GÖRÜLDÜ

Doğan, kültür, edebiyat ve Türkçeye yaptığı katkılar nedeniyle çok sayıda ödül aldı. 1978'de Türkiye Millî Kültür Vakfı Teşvik Ödülü, 1982'de Yazarlar Birliği Dil Ödülü, 1995'te Özbekistan Yazarlar Birliği Milletlerarası Kaşgarlı Mahmud Mükafatı, 2004'te Balkanlar Türk Kültürüne Hizmet Ödülü ve 2012'de Karaman Dil Ödülü'ne layık görüldü.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 2017'de Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Edebiyat Ödülü takdim edilen Doğan, 2021'de ise Mehmet Âkif İnan Kültür Sanat ve Edebiyat Ödülü'nü aldı.

1996-2005 yılları arasında Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) üyeliği yapan Doğan, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi tarafından fahri doktora unvanına layık görüldü.

"GENÇ KUŞAKLARA YOL GÖSTEREN BİR KÜLTÜR İNSANI"

Uzun yıllar çeşitli gazete ve dergilerde yazılar kaleme alan D. Mehmet Doğan, Türkiye'nin kültür ve düşünce hayatına katkılarını ömrünün sonuna kadar sürdürdü. Gazetemizde de uzun yıllar köşe yazarlığı yapan Doğan, 11 Ağustos 2024'te tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti.

Ankara Hacı Bayram Veli Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Taceddin Dergâhı'nın bahçesine defnedilen Doğan, vefatının ikinci yılında eserleri ve fikirleriyle anılıyor.

Doğan'ın hayatını ve mücadelesini anlatan değerlendirmelerde, onun yalnızca bir yazar ve fikir insanı olmadığı, aynı zamanda genç kuşaklara yol gösteren bir kültür insanı olduğu vurgulanıyor.

Türkçenin korunması, kültürel hafızanın gelecek nesillere aktarılması ve Türkiye'nin kendi düşünce dünyasını güçlendirmesi için verdiği mücadele, D. Mehmet Doğan'ın ardından bıraktığı en önemli miraslar arasında gösteriliyor.