Gaziantep Büyükşehir Belediyesi liderliğinde küresel adım

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin öncülüğünde, Konya, Belém ve Parma’nın kurucu şehirler arasında yer aldığı “Döngüsel Gıda Sistemleri ve Gastronomi Şehirleri Girişimi (ICFG)”, Birleşmiş Milletler ve uluslararası şehir ağlarının iş birliğiyle Antalya’daki COP31 Mavi Bölge’de düzenlenen özel bir lansmanla tanıtıldı.

Gıda sistemlerinden kaynaklanan sera gazı ve metan emisyonlarını azaltmayı hedefleyen Döngüsel Gıda Sistemleri ve Gastronomi Şehirleri Girişimi Özel Lansman Etkinliği, Mavi Bölge’de gerçekleştirildi. 200 kişilik kapasiteyle düzenlenen lansman, “Döngüsel Gastronomi: Metansız ve Dirençli Bir Gelecek İçin Şehirlerin Güçlendirilmesi” ana temasıyla küresel bir iş birliği platformunu hayata geçirmeyi amaçlıyor.

KURUCU ŞEHİRLER VE ULUSLARARASI ORTAKLAR

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin liderliğinde başlatılan girişimin kurucu şehirleri arasında Konya (Türkiye), Belém (Brezilya) ve Parma (İtalya) yer alıyor. Girişim, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Gıda Programı (WFP), Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), ICLEI, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı (UCCN), EBRD Yeşil Şehirler Programı ve OECD Şampiyon Belediye Başkanları Girişimi gibi önde gelen uluslararası kurumların ortaklığıyla yürütülüyor.

BAŞKAN FATMA ŞAHİN: “BU SOFRA İNSANLIK SOFRASI, TOPRAK VATANDIR”

Açılış sunumundan önce katılımcılara hitap eden Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, konuşmasına Hatay, Adıyaman ve Edirne başta olmak üzere programa katılan belediye başkanlarını, milletvekillerini ve uluslararası misafirleri selamlayarak başladı.

Gaziantep’in 12 yıllık sürdürülebilir şehir ve gastronomi yolculuğunu anlatan Şahin, sofranın birleştirici gücüne dikkat çekerek şunları söyledi:

“Bizim bir hikayemiz var, bizim Halil İbrahim soframız var. Bu sofra insanlık sofrası. Dünya merhametini, şefkatini, hoşgörüsünü kaybettiği anda bizim söyleyecek bir sözümüz var.”

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi olarak göreve geldiklerinde UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı sürecini akademik dünyayla hazırlanan güçlü raporlar ve kültürel miras hikayeleriyle yeniden ele aldıklarını belirten Şahin, bayram sabahlarının simgesi “yuvalama” üzerinden dayanışma ve komşuluk kültürünü anlattı.

Gaziantep’in Türkiye’nin ilk UNESCO Gastronomi Şehri olmasının ardından Hatay, Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Kütahya ve İstanbul gibi şehirlerin de UNESCO ağlarına dahil olmasının önemine değinen Şahin, 12 yıllık bu birikimin ardından yeniden “toprağa ve başa” döndüklerini vurguladı.

Toprağın tevazu, ana ve vatan olduğunu ifade eden Başkan Şahin, yerel lezzetlerin ve kokuların korunması için ata tohumu ve ana tohumu bankalarının kurulmasının zorunluluk olduğunu dile getirdi.

Konuşmasında gıda kaybının küresel boyutuna da dikkat çeken Şahin, şu ifadeleri kullandı:

“Tarladan sofraya yüzde otuz kaybımız var. Tabakta kalanın sera gazı emisyonundaki payı korkunç boyutlarda. Bu mesele gıda enflasyonu, gıda güvenliği ve obeziteyle mücadele demek, Afrika’daki bir çocuğun aç ve susuz kalmaması demek. Kaybedilen her gıda boşa harcanan su, enerji, toprak, emek ve ekonomik değerdir. Değerli olmak için değer bilmek, değerden anlamak ve değer vermek gerekiyor.”

BAŞKAN ŞAHİN SUNUM EŞLİĞİNDE SAHADA UYGULADIKLARI DÖNGÜSEL EKONOMİ PAYLAŞTI

Başkan Fatma Şahin, açılış konuşmasının ardından gerçekleştirdiği sunumda küresel gıda atığı verilerini ve Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin sahada uyguladığı döngüsel modelleri paylaştı.

Sunumda aktarılan verilere göre 2022 yılında perakende, gıda hizmetleri ve hanelerde 1,05 milyar ton gıda atığı oluşurken, gıdanın perakendeye ulaşmadan önceki kayıp oranı yüzde 13,4 seviyesinde gerçekleşiyor. Gıda kaybı ve atığının küresel sera gazı emisyonlarındaki payı ise yüzde 8 ile 10 arasında değişiyor.

Gastronomi kültürünü iklim eylemiyle bütünleştirmeyi hedefleyen sunumda, kaynak ve su yönetimi en temel stratejik önceliklerden biri olarak öne çıktı. Su verimliliği, akıllı sulama ve sürdürülebilir su altyapısı ile tarımsal üretimin güçlendirilmesi hedeflenirken, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından tamamlanan 211 km sulama kanalı ve Gaziantep Çiftçi Kart ile dijital erişim sağlanan 67 bin 247 üretici bu alandaki yerel uygulamalara güçlü bir örnek oluşturuyor.

Atıktan enerjiye dönüşüm başlığı altında ise organik atıkların biyogaz, kojenerasyon ve kompost uygulamalarıyla temiz enerjiye ve yeniden kullanılabilir kaynaklara dönüştürülmesi ele alındı. Bu kapsamda Oğuzeli Biyogaz Enerji Santrali’nde günde yaklaşık 300 ton hayvansal ve tarımsal atık işlenerek yılda yaklaşık 7 GWh elektrik üretimi sağlanıyor ve organik gübre elde ediliyor.

Döngüsel ekonomi ve topraksız tarım uygulamalarıyla atık yönetimini tarımsal üretimle buluşturan yenilikçi projeler de sunumun dikkat çeken başlıkları arasında yer aldı. Atık ısıdan faydalanılarak gerçekleştirilen topraksız tarım projeleriyle yılda 8 ton çilek ve 20 ton domates üretimi yapılırken, Sürdürülebilir İş Ödülleri’nde ödül alan bu modelin yanı sıra otel, restoran ve kafe (HoReCa) sektörünün döngüsel ekonomiye entegre edilmesi ve dijital izleme, raporlama ile doğrulama sistemlerinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Eğitim ve davranış değişikliği boyutunda ise sıfır atık kültürünün yaygınlaştırılması amacıyla çocuk ve gençlere yönelik çalışmalar ön plana çıkarıldı. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin bu doğrultuda düzenlediği 334 atölye ile bugüne kadar 20 bin 892 gence ulaşıldığı paylaşıldı.

“GAZİANTEP BÖYLE BİR İNİSİYATİFİ HAYATA GEÇİRMEK İÇİN DOĞRU YER”

Lansmanda konuşan Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Avrupa Birliği İşleri Direktörü Büyükelçi Mehmet Kemal Bozay, Gaziantep’in bu girişimdeki öncü rolüne dikkat çekerek şunları söyledi:

“Gaziantep Belediyesi’nin üstlenmiş olduğu görev çok önemli. Gastronomi ile ilgili akla gelen her şeyde bu bölge gerçekten çok öne çıkar. Gaziantep, böyle bir inisiyatifi hayata geçirmek için doğru yer. Burada sadece Türklerin ya da Gaziantep’in kültürel mirasından bahsetmiyoruz; bu küresel bir kültürel miras.”

İklim sorunlarından en fazla etkilenen kesimin yerel topluluklar olduğunu belirten Bozay, “Artık gastronomi deyince gıdanın yolculuğunu sadece yemek pişirmekten ibaret saymamalıyız. Bunun gıda kısmı var, tarım kısmı var, üretim kısmı var ve yerel hükümetlere düşen çok önemli bir zincir kısmı var. Türkiye yerel inisiyatiflerin hayata geçirildiği en önemli yerlerden bir tanesi” diye konuştu.

“GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYEMİZİN ÖNCÜLÜĞÜYLE KURULAN GİRİŞİM ÇOK ÖNEMLİ VERİLER SUNUYOR”

Türkiye Belediyeler Birliği ve Eskişehir adına katılımcılara seslenen Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin öncülüğüne vurgu yaparak şu ifadeleri kullandı:

“Gastronomi sadece lezzetli mutfaklar, lezzetli sofralar demek değil. Gaziantep Büyükşehir Belediyemizin öncülüğüyle kurulan bu gastronomi girişimi, dünyada emisyonu azaltmak için gıda atıklarının bertarafını nasıl sağlayacağımıza ilişkin çok önemli veriler sunuyor.”

“GAZİANTEP’LE İŞ BİRLİĞİ YAPTIĞIMIZ İÇİN ÇOK MUTLUYUZ”

UNEP Sektörel Dönüşümler Bölümü Başkanı Gulnara Roll, Gaziantep ile kurulan ortaklıktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek şunları söyledi:

“Gaziantep’le iş birliği yaptığımız için çok mutluyuz. Bu girişime dahil olan tüm şehirlere de teşekkür ediyorum. Burada gastronomi yansımalarını gördük, kıymetli insanlarla tanıştık ve güzel gıdalar tattık. Bir kültürel deneyimi de bu sürece ekledikleri için herkese teşekkür etmek istiyorum.”

“GAZİANTEP GASTRONOMİSİ ASLINDA BİR İKLİM EYLEMİDİR”

Birleşmiş Milletler Habitat (BM-Habitat) Cenevre Ofisi’nden Aline Machado da Matta ise Başkan Fatma Şahin’in liderliğini öne çıkararak şu ifadeleri kullandı:

“Fatma Şahin’i bu inisiyatifte almış olduğu liderlik rolünden dolayı tebrik ediyorum. Gaziantep gastronomisi aslında bir iklim eylemidir. Gaziantep Belediyesi burada kültürel ve mutfak mirasının nasıl bir kentsel sürdürülebilirlik eylemine dönüştürülebileceğini gösteriyor.”

Gıda atığının su ve kaynak kaybına yol açtığına dikkat çeken Matta, “Metan gazı emisyonlarının yüzde 14’ü bu alandan geliyor. Belediyelerin atıklarının yüzde 55’ini organik atıklar oluşturuyor. Atıkları azaltmak iklim değişikliğiyle ilgili atılması gereken en önemli adımlardan biri ve gıda güvenliğini kesinlikle iyileştirecektir. Gaziantep, Parma, Konya ve Belém’i bir araya getirdiğimizde belediyeler için çözümleri denemek, bilgi paylaşmak ve en iyi uygulamaları ortaya koymak mümkün oluyor. İklim eylemi tabağımızdaki gıdayla başlar” dedi.

“BU İNİSİYATİF TÜRKİYE’DEN DÜNYAYA YAYGINLAŞACAK”

FAO Türkiye Temsilcisi Ayşegül Selışık, Gaziantep’in başlattığı sürecin küresel etkisine işaret ederek şunları söyledi:

“Döngüsel Gıda Sistemleri ve Gastronomi Şehirleri Girişimi için katkı veren herkesi tebrik ediyorum. Sayın Büyükşehir Belediye Başkanımızla COP31 kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı’nın girişiminde de birlikteydik. Büyükşehirlerimizin ve belediyelerimizin desteğiyle bu inisiyatif Türkiye’den dünyaya yaygınlaşacak. Sayın Başkanımız kadınlardan, kooperatiflerden, sera gazı salımlarının azaltılmasından ve çöplüklerin artık bir üretim alanına dönüştüğünden bahsetti.”

Program, Peter Defranceschi’nin moderatörlüğünde düzenlenen “Belediye Başkanları Diyaloğu” (Mayors’ Dialogue) oturumuyla devam etti. Oturumda Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin’in yanı sıra Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Öntürk, Edirne Belediye Başkanı Filiz Gencan ve Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Serra Bucak Küçük konuşmacı olarak yer aldı. Belediye başkanları, yerel yönetimlerin döngüsel gıda sistemleri ve iklim eylemi alanındaki deneyimlerini paylaştı.

Program, Dilara Koçak moderatörlüğünde ünlü şefler; Refika Birgül ve Ömür Akkor’un konuk olduğu etkinlik ile tamamlandı.