Dostları Gazeteci Hasan Cemal'i yazdı

Tuna Gürel'in haberi

Yaş günün süprizi ise 40 yıllık dostlarının anlatımıyla hazırlanan 'Kırk Yıllık Gazeteci: Hasan Cemal' kitabıydı. Usta gazetecinin eşi Ayşe Sözeri Cemal öncülüğündeki kitap, Ezgi Başaran, Kerem Çalışkan ve İsmet Berkan tarafından yayına hazırlandı. Kitapta Hasan Cemal'in 37 arkadaşı, Cemal ile ilgili ortak anılarını anlatıyor. Bu anıların tabii ki büyük çoğunluğu Cemal'in Cumhuriyet Gazetesi genel yayın yönetmenliği yaptığı 1981 ile 1992 yılları arasını kapsıyor.

Kitapta Ahmet Altan, Altan Öymen, Atilla Dorsay, Okay Gönensin, Yalçın Doğan, Ali Acar, Yalçın Bayer, Meral Tamer, Refik Durbaş, Murat Belge, Osman Ulugay, Cengiz Çandar, Umur Talu, Ümit Kıvanç, Bülent Erkmen, Şahin Alpay, Kerem Çalışkan, Enis Berberoğlu, Hadi Uluengin, Yavuz Baydar, İsmet Berkan, Orhan Pamuk, Tuğrul Eryılmaz, Mehmet Ali Birand, Zafer Mutlu, Derya Sazak, Mehmet Yılmaz, Oral Çalışlar, Ali Bayramoğlu, Ergun Babahan, Doğan Hızlan ve Yasemin Çongar'ın da aralarında bulunduğu çok sayıda gazetecinin Hasan Cemal ile ilgili yazıları yer alıyor.

İyi gazeteci, iyi ağabey

EN ŞİDDETLİ KAVGALARIMIZ SİYASETLE İLGİLİYDİ

MURAT BELGE: Hasan Cemal'in Türk basınında temsil ettiği bir ekol vardır. Her şeyden önce siyasi görüş sahibi bir insandır. Bazı görüşlere angaje bir gazetecidir, çünkü hayatta da medyada da tarafsız olunmaz. Demokrasi diye bir sorun var ortada. Mesela ben tarafsızım diyemezsiniz tabii ki demokrasiden yanayım. Hem taraflı hem de nesnel olabilirsiniz. Bugün medyanın eksiği budur. Bizim memleketin medyasında böyle adamları, böyle adamların yaptığı gazeteleri istemiyoruz demek ki. Ben Hasan Cemal'i severim çünkü dürüsttür, olduğu gibi bir adamdır, vicdanlıdır bilirsin ki saydamdır. En şiddetli kavgalarımız siyasetle ilgili olmuştur ve yine hepsi şakayla karışıktır.

***

KÖŞE YAZMAYA BAŞLAMASINI YADIRGAMIŞTIM

ŞAHİN ALPAY: Köşe yazarı olarak Hasan Cemal, İttihat ve Terakki diktatörlerinden Cemal Paşa'nın öz be öz torunu olmasına rağmen, bugün Türk basınında siyasi özgürlük ve çoğulcu demokrasinin en kararlı savunucularından biridir. Cumhuriyet'te çıkacak ilk köşe yazısını ilk bana okutmuştur. Ben hâlâ editörlerin yorum yazısı yazmalarının gazeteciliğin temel ilkelerine aykırı olduğunu düşünen dar kafalı ekole mensubum, onun için o tarihte Hasan'ın köşe yazısı yazmaya başlamasını yadırgamıştım ama şimdi diyorum ki iyi ki, o yazıları yazmaya başlamış.

***

HER DAİM HABERİN PEŞİNDEN KOŞTU

ENİS BERBEROĞLU: Hasan Cemal erken veda etti bence yöneticiliğe. 50'li yaşların başında yazarlığı seçti. Bu yazarlığı da kanaat önderliği gibi yapmadı ya da şimdi nevzuhur birtakım arkadaşlarımız gibi kendisi haber olarak yapmadı. Haberin peşinde koştu. Benden Hasan Cemal ile ilgili kıymetli fikirlerimi istediğiniz şu anda bile Hasan Cemal, Kuzey Irak'ta Kürt liderlerle konuşuyor, mayınlı arazide geziyor tabiri yerindeyse.

***

KARŞI TARAFIN GÖRÜŞÜNÜ ALMAYI BİZE O ÖĞRETTİ

İSMET BERKAN: Gazetecilikle ilgili bildiğim şeylerin yüzde 80'ini ondan öğrenmişimdir, bir kere gençlerden oluşan kendine sadık bir ekip kurdu ve ekibiyle Türkiye'nin en karanlık dönemlerinde gazeteciliğin kendisini parlattı. O yüzden de o ekibi Hasan Ağabeyi her zaman çok sevdi ve saydı. Çok ısrar ettiği konulardan bir tanesi karşı tarafın görüşünü almaktı, bu kuralı yüzlerce kez tekrar ederek bize öğretmiştir. Bu günlerde yine çok ideolojik ve tarafgir bir hal alan Türk basınında keşke böyle bir zorlama olsa müdürlerinden muhabirlere. Onun gazetecilik heyecanı yaşı ilerledikçe bitmiyor.

***

ONU NEDEN OKURUM?

ORHAN PAMUK: Hasan Cemal'i hep sevdim. Çünkü dürüsttür, doğru ve düzgündür, biliyorsunuz Türkiye'de her zaman her şeyi söylemek mümkün değildir. Hasan Cemal söylenebilecek şeylerin en çoğunu her zaman söylediği için önemlidir. Hasan Cemal'in siyasi olarak değişim gösterdiğini düşünmüyorum eğer o değiştiyse benim fikirlerimde en az onunki kadar değişim göstermiştir yıllar içinde. Siyasi fikirlerden çok daha önemli olan temel ahlaki değerleri korumaktır. Hasan Cemal'i okuduğumda medyanın bir olayı abartıp abartmadığını olayın ne kadar gerçek olduğunu anlarım. Eğer Hasan Cemal ciddiye alıyorsa olay ciddidir. Bazen öyle şeyler olur ki bir türlü içinden çıkamaz, "Bu nedir kuzum?" dersiniz. İşte öyle zamanlarda ben Hasan Cemal'in köşesine başvururum.

***

BANA NE DEDİYSE HEPSİ DOĞRU ÇIKTI

MEHMET ALİ BİRAND: Hasan Cemal'i ilk görüşten sevmemeye, takdir etmemeye imkân yoktu. İşte o gün bugündür hayatım Hasan'ın yaptığı gazetecilik olaylarını ve yazılarını tebrik etmekle geçti. O kadar ki 1980'lerde Milliyet'e genel yayın yönetmeni olarak çağrıldığımda beni ilk uyaran o olmuş, "Deli misin ulan? Ne işin var burada? Brüksel'de gazeteciliğini yap." demişti. Dedikleri de çıktı. 1990'larda benim Kürt sorunu ve Türk Silahlı Kuvvetleri'yle ilgili yazılarımla ilgili başım ne zaman derde girse ilk telefonu ondan alırdım. "Oğlum dikkatli git, devletle kavga edilmez bu ülkede." diye uyarırdı. O konularda da dedikleri doğru çıktı.

İŞKENCE DOSYALARINI GÜNDEME TAŞIDI

DERYA SAZAK: Cumhuriyet Gazetesi, askerî darbeyle yönetilen 1980–83 dönemi Türkiye'sinde gerçek bir demokrasi sınavı verdi. Hasan Cemal gazetenin başına geçmek için uygun bir zaman seçmemişti. Sıkıyönetim bildirileri, yasaklamalar altında Cumhuriyet'i hem demokrasinin kalesi yaptı hem de yenilemeyi başardı. Askerlerin hedefi olan Cumhuriyet birkaç kez kapatıldı. Nadir Nadi'nin "Ben Atatürkçü değilim" diyerek Evren ve MGK üyelerine karşı tavır aldığı dönemde Hasan Cemal, Cumhuriyet'te sıkıyönetim davalarını titizlikle izledi, işkence dosyalarını taşıdı.

***

GALATASARAYLI OLMASI SİNİR BOZUCU

MEHMET YILMAZ: Sinir olduğum huyu yok mudur? Vardır elbette en önemlisi Galatasaraylı olması. Odasına girdiğin zaman Galatasaray'la ilgili tuhaf bayraklar, flamalar ve posterlerle karşılaşmak hiç hoşuma gitmezdi. Çünkü anlam veremezdim. Eskiden futbol oynamış bırakmıştı ama sonra uzunca bir süre futbolla hiç ilgilenmedi, hatta bence topu görse bomba diye karakola gidecek kadar futbol camiasından bihaberdi. Sonra ne oldu da böyle azılı fanatik Galatasaraylı oldu hiç anlamadım. Ve sinir oldum.

***

SÖZDE DEĞİL ÖZDE DEMOKRAT

ORAL ÇALIŞLAR: 28 Nisan 2007 yılında yayınlanan e-muhtıraya içimizde en kararlı karşı koyanlardan biri oldu. O noktadaki tutumuyla kendisine eleştirisel yaklaşan bazı kesimlerin de beğenisini kazanmayı başardı. "Sözde değil özde demokrat" olarak tanımlandı, klişe bir cümleydi ama Hasan'ı doğru tanımlıyordu. Sonrasında da demokrasiye karşı duran bütün güçlere karşı ayrım yapmaksızın eleştirilerini sürdürdü. Tipik bir gazeteci olarak haber peşinde koşmayı sever, bir de Galatasaray maçlarının peşinde koşar. Orada da gazetecidir ama tarafsız değildir. Özellikle Fenerbahçelilerle taraflı tartışmalara girmeyi sever. Onun gazeteciliğinin Galatasaray tarafı tartışılır, tartışmaya açıktır.

***

TARİHİ YAPANLARDAN BİRİ OLDU

ALİ BAYRAMOĞLU: Cumhuriyet Gazetesi gibi bir "Bizans Merkezi'nde" devletçilik Kemalizm ve sol üçlüsünden oluşan garip bir hamurun üretildiği bir yerde birileri değişim kavgası veriyordu hem gazetecilik faaliyeti, hem de demokrasi fikirli açısından çağın ruhunu yakalamaya çalışıyordu. Hasan Cemal sadece İlhan Selçuk ve ekibiyle tarihi ve siyasi bir hesaplaşma yapmakla kalmadı, solda bir kesimin içine düştüğü pislik çukuruna işaret etti. Çok sonra ortaya çıkacak ama ilk tohumları o günlerde atılan yeni kızıl elmacılığını cepheden karşıladı ve açığa düşürdü. Bu kavga sadece bu gazete için değil Türk demokrasisi Türk siyasi hayatı açısından önemliydi, bir kırılma noktasıydı. Nitekim öyle oldu kırılma yaşandı, o ve arkadaşları arkalarında önemli bir gazetecilik geleneği, siyasi ve demokratik bir yol haritası bıraktılar. Geride kalanlar solcu tutumlu kızılelmacılık darbecilikle özdeştiren zihniyetin sahipleriyse tam olarak açığa düştü. Bu açıdan bakınca Hasan Cemal sadece gazetecilikle yetinmedi, yaptığı sadece tarihe tanıklık olmadı, tanıklığı aştı ve tarihi yapanlardan biri haline geldi.

***

MASUM DEDİKODULAR YAPARIZ ONUNLA

YASEMİN ÇONGAR: Bir yandan 20 yılda birikmiş rengârenk kareler var: Hasan ağabeyle politikadan, kitaplardan, şehirlerden insanlardan konuşuyoruz... Masum dedikodular yapıyoruz... Onun sadece memleketin haline değil kendisine de eleştirerek bakan samimi kitaplarını okuyarak memleketi ve onu biraz daha iyi anlayabiliyorum. Diğer yandan yıllardır bana güç veren bir Hasan Cemal dayanışması var bu memlekette. Dokunulması istenmeyen yerlere dokunan, her gazetecinin yaşadıklarına benzer zorluklar da diyelim ki; Hudson Senaryosu'nun haberleştirilmesine öfkelenen Genelkurmay'ın şahsa özel muhtıra yayımlaması ya da Taraf'ın Aktütün baskısının perde arkasını deşmesine katlanamayan orgeneralin, parmağını havada sallayarak tehditler savurması gibi anlarda sözüyle yazısıyla her zaman desteğini hissettiren dostluğunu hiç esirgemeyen tevazuu, cömertliği, dürüstlüğü ve cesareti ile benim için bir tane Hasan ağabey var.

***

KENDİ HAYATIYLA, YAPTIKLARIYLA, FİKİRLERİYLE HESAPLAŞTI

AHMET ALTAN: Kader ona iyi bir aile, iyi bir isim, iyi bir eğitim, iyi bir meslek, iyi bir çevre, iyi dostlar verdi. Bütün bunlar ona neredeyse karşılıksız, daha o doğarken onun için çizilmiş güzel bir resim gibi armağan edildi. Dünyanın bütün 'seçkinleri' gibi iyi bir hayata sahip olmanın bütün rahatlığını, huzurunu ve sıradanlığını ömür boyu sürdürebildi. Hasan, bu 'iyiliğin', rahatlığın, huzurun içine sığmadı sahip olduğu ne varsa kaybetmeyi göze aldı. Ve kaderin verdiklerine razı olmayıp kendine yeni bir kader çizdi. Bir daha yarattı kendini yapabilecek en zor şeyi yaparak bütün dostlarını aynı safta yaşadığı 'seçkinleri' huzuru hayatından çıkarmayı göze aldı. Kendi hayatıyla, yaptıklarıyla, fikirleriyle hesaplaştı

(zaman)