Urfa Sıra Gecesi nedir, ne değildir?

Urfa'nın meşhur sıra Geceleri'nin tarihi kökeni nedir sorusuna cevap arayan Yaşar Duru, yaptığı araştırmalar sonucu bu geleneğin köklerini bakın nerede bulmuş:

Urfa Sıra Gecesi nedir, ne değildir?
Urfa Sıra Gecesi nedir, ne değildir?
GİRİŞ 04.12.2007 11:26 GÜNCELLEME 04.12.2007 11:26
Bu Habere 8 Yorum Yapılmış

'Çocuklarımın annesine ve ehli dilin cümlesine...' ithaf ibaresi düşülmüş bir kitap tanıtacağız bugün sizlere... İthaftan da anlaşılacağı üzere kitap, bir kalem erbabı ve gönül insanının elinden kağıda dökülmüş metinlerden mürekkep...

Halen Gaziantep Şahinbey Belediyesi Başkan Yardımcılığı görevini yapan Yaşar Duru, Hergün, Ortadoğu Tercüman ve Yeni Sayfa gazeteleri ile TGRT ve Kanal 7 ekranlarından tanıan bir isim. Onun; şehir, zaman, mekan ve insan yazılarından oluşan Sıra Geceleri adlı kitabı doğal olarak Urfa'yı ve Urfalıları anlatıyor....


Urfa'da yaşadığı mahallenin adeta Birleşmiş Milletler örgütü gibi etnik zenginliğe sahip olduğunu belirtiyor yazar: Arap Reşit, Mersavi Mahmut, Sazende Circo, Dermençi Vanes, Kemançı Bagos, Gürcü İbram, Macır (Muhacir) Yusuf, Çerkez Ayşe Nuri Baba Çil Arif, Acem Halil, Hıllıheram Sabri, Bakkal Kör Mıhe, Dişçi Memed, Sünnetçi Fahri, Kasap Kelo, Nalbant Ahmet, Kalaycı Sabri, Cülhacı Kemalve Çulcu Rüstem mahalle sakinlerinden akla gelen bazı isimler...

'Şehirler ve insanlar bulundukları coğrafyanın, tabiatın, zamanın, inancın, kültürün ve siyasetin karşılıklı etkileşimi ile şekillenerek, bu güçlerin ortak ürünğ olarak vücut bulurlar' diyen Yaşar Duru'ya göre, 'insan bir yönüyle dili dini, kokusu, rengi, tarzı ve tavrıyla içinde bulunduğu sosyal ve fiziksel çevrenin çocuğudur. Bir yönüyle de yaşadığı şehri şekillendiren, onaran, çeşitlendiren, zamanın istek, düşünce ve duygularını mekanın bütün dokularına yansıtan büyük ustadır'

Urfanın özel bir şehir oduğunu ve coğrafyasında bulunan diğer şehirlere benzemediğini belirten yazar, 'Bu şehri yazmak, insanlarımızı anlatmak elbette kolay değil. Şehrimi ve hemşehrilerimi bir kaç yüz sayfaya sığdırmaksa zor olmaktan öte imkansız gibidir' dese de acı bir kahve tadında öyle bir Sıra Gecesi hazırlamış...


SIRA GECESİ NEDİR?

Bir özel televizyon ekranındaki Sıra Gecelerini konu edinen eğlence programını eleştirerek başlıyor işe yazar ve soruyor: Bu nasıl Sıra Gecesi? İçki alemini andıran ve Türkçe'nin alenen katledildiği bir Sıra Gecesi ne kadar aslına uygun?


Yazar bu programı yapanların Sıra Geceleri ile Asbap Gecelerini karıştırdığını savunuyor: 'Yok efendim vakti zamanında Urfa'ya bir vali gelmişmiş.... Eşrafın uzun kış gecelerinde bir araya gelip sohbet ettiği bu tür toplantılara katılmışmış... Ve gecenin birinde kendisini ağırlayan eşrafa, 'böyle olmuyor, bu işi sıraya koyalım, bundan sonraki gece sıra bende' demişmiş de o günden bu yana bu gecelerin adı Sıra Gecesi olmuşmuş...

'Yok devenin nalı, daha neler...' diye sitem eden Yazar Duru, Aruz vezninin bütün inceliklerini, şiir sanatının tüm hünerlerini yansıtan gazellerin ve türkülerin katledilişine de sitem ediyor: 'Sıra gecesi bu olamaz. Böylesine ölçüsüz eğlenceye Sıra Gecesi denemez. Asla ve kat'a...'


SIRA GECESİ GELENEĞİ NEREDEN GELİYOR?

Daha sonraki sayfalarda yazar, Kanal 7 için hazırladıkları Sıra Geceleri adlı programın hazırlıkları safhasında bu konuda yapılmış araştırmaların azlığı ve kitapların yetersizliğine dikkat çekiyor. Eldeki mevcut kitaplardan derlenen bilgilerle ortaya çıkanı, 'ortada beden vardı ama ruh yoktu' diye tanımlayan Yaşar Duru, Sıra Gecelerinin tarihi köklerini -körebe oyunuymuş gibi- din dışı zeminlerde aramanın doğru bir yaklaşım olmadığınına inandığını söylüyor. Ona göre Sıra Geceleri Sema Semah ve Devran gibi mistik kökeni vardı.

Duru yaptığı araştırma sonucu elde ettiği bilgileri şöyle aktarıyor. İnancının gereğini ibadet şevkiyle müzik eşliğinde dile getiren Anadolu Alevi Bektaşi toplumunun sazlı-sözlü semah meclisleri veya zikkirde ritmi ön plana çıkaran Kadirilik, Rufailik ve Mevlevilik gibi tasavvauf kollarından bir etkileşimden söz edilebilir. Fakat Urfa'nın inanç tarihi içinde adı geçen tasavvuf kollarından çok, musikiyi hiç bir şekilde tasvip etmeyen Nakşiliğin etkili olduğu dikkate alındığında, Sıra Gecesi'nin tarihi kökenlerini farklı bir tasavvufi yapı içinde aramak gerekiyordu.

Sıra Gecesi'ni inanç yapımız içinde şeikillenmiş bir ritüel olarak araştırdığımızda karşımız; Anafdolu'yu yurt edinmeye çalışan işi,aşı, ve eşi denk insanları mezhep ve meşrep farkı gözetmeksizin bir araya getirmeye çalışan Ahilik çıkar.


Eline diline beline sahip ol!...


Gerek Ahilerin el kitabı niteliğindeki Fütüvvetnamelerde gerekse Osmanlı rtarihini konu alan yerli ve yabancı bir çok eserde; Anadolu'da dünyanın ilk melek birliklerini örgütleyen Ahilerin, haftanının belirli günlerinde Sıra Gecesi'ni çağrıştıran motiflerle bezeli toplantılarda bir araya gelerek sohbet ettikleri zikredilmektedir....


Şu farkla ki, bu tür toplantıların nedei ve ağırlıklı gündem maddesi; günümğzde düzenlenen Sıra Gecesi gibi sadece müzik, ikram ve sohbet değildir. Öncelik; esnaf ve sanatkarın iş, işçi sorunları ile diğer sosoyal, siyasal ve ekonomik konulara verilirdi. Bölgenin tabitaına ve kültürüne uygun ikramlar ve müzik bir çeşni olarak ikinci-üçüncü planda yer alırdı...'
DİĞER İLLERDE DE VAR


Yazar yaşar Duru vardığı sonucu Kütahya ve Afyon civarında yaptıpğı araştırmalarda, bu tür toplantıların 'Sıra Gecesi' adıyla az da olsa yapılmasını da dayanak olarak gösteriyor ve ekliyor: ' Aynı şekilde Çankırı'nın Yaren Sohbetleri ile Adana'nın Gezek'i de Ahi kültüründen mülhem renkler taşımaktadır'...

SIRA GECELERİNDE NELER VARDI?


1950'lerden 1963'lere dek büyükbabası, babası ve amcasının ev sahipliğini yaptığı Sıra Geceleri'nde onlara yardım eden Yaşar Duru, 'Büyükbabamın katıldığı Sıra Gecesi'nde dini konularda yapılan sohbetlere kulak verdim. Nakşi hatmesinde oturdum. Babamın arkadaşları daha çok Hz. Ali Cenkleri, Kerem ile Aslı ve bunun gibi halk kitapları okurlardı.


Amcamın sıra Gecesi grubunda sohbetin yanı sıra satranç, yüzük-fincan ve benzeri küçük zeka oyunları ve müzik yer alırdı... 1950'lerin Urfasında tanık olduğum bu üç ayrı Sıra Gecesi'nde yer alan motifler de bu geleneğin Ahi Kültürünün bir parçası olduğunu göstermektedir' diyor...


Yazarın tezlerine katılırsınız, katılmazsınız o ayrı bir konu. Ama bir Urfalının kaleminden çıkan ilginç tespitleri kaçırmamanızı öneririz...


Sıra Gecesi
Yaşar Duru
Hemşehrim Yayınları  

Barla Basın Yayın Ltd. şti.
İncilipınar Mahallesi, 3 nolu cadde. Bayel İş Merkezi.
A Blok No: 1 şehitkamil Gaziantep
Tel: 0 342 232 48 03 FakS: 0 342 232 48 05
info@hemsehrim.net

YAZDIR
YORUMLAR 8
  • abdullah sadri 13 yıl önce Şikayet Et
    urfa hakkında . aşagıdaki yorumum dışında bir yorum daha yazmak istedim ben urfalı degilim ama yinede yazmak istedim urfanın düşmanı en başta ibrahim tatlıses gibi türkücüler urfayı okadar sönmürdülerki urfalıları cahil ve sarkı söyleyen sadece acı yiyen insanlar olarak lanse ettilerki urfanın esas güzellikleri güzel degerleri geri planda kaldı bir insana urfa dersen aklına arabesk,şarkı söyleyen sanatçılar daha birsürü urfaya özgü olmayan unsurlar geliyor peygamber şehrinin ger.güzelliklri ortaya çıkması dilegiyl
    Cevapla
  • Hüseyin UĞURLU 13 yıl önce Şikayet Et
    Yazarmış ne yazar ne yazar. Köylü mehmet ağa bunlara on çeker kendini yazar sanan şahısa
    Cevapla
  • hatip genç 13 yıl önce Şikayet Et
    urfaya yazık ediyorlar. peygamberler şehri urfa adına yakışır programlar yapılması gerekirken malesef tv den seyrettiğimiz sarhoş sıra gecesi gibi ayyaşlar dahilinde veriliyor bu urfanın fotoğrafı asla olamaz bu programları yapanları aslen urfalı olan bir dadaş olarak eleştiriyorum
    Cevapla
  • kemal canpolatlı 13 yıl önce Şikayet Et
    bence türkiyenin en güzel şehri. urfa yakında türkiyenin en güzel şehri olarak karşınıza çıkarsa hiç şaşmayın. çok az bir zaman kaldı şuan yapılanları bir görseniz bir kaçını sıralıyorum: 1)gap\'ın olması 2)urfada türkiyenin en büyük havalimanın olması bu yıl açıldı ama eksiklikleri var.yakında uluslar arası çalışacak. 3)urfada bu yıl sonunda bitecek 30 bin kişilik stadyumu hemde avrupa stanına uygun yapılmış. 4)türkiyede nüfüs artışı olarak 2.sırada 5)belideyenin yaptığı projeler hep avrupadan getirilen projelerdir. devamı sığmadı :)
    Cevapla
  • Ümit UÇAN 13 yıl önce Şikayet Et
    Urfaya Urfalıların Farkı. Yukarıdaki yorumu katılıyorum bi urfalı olarak Urfayı bir öcü gibi görmeleri yeter artık Medyanın urfayı nasıl tanıttığıda malum Urfa güzel ellenmeiş bozulmamış bir şehirdir Urfada yaşamaktan ve urfalı olmaktan gurur duyuuorum ve sitenizi çok beğeniyorum bunuda belirteyim
    Cevapla
Daha fazla yorum görüntüle
DİĞER HABERLER
Uzman isimden 6 ay uyarısı, hiçbir işe yaramaz!
Cumhurbaşkanı Erdoğan BAE'ye gideceği tarihi duyurdu: Şubat'ta iade-i ziyaret