Türkiye NASA ile masaya oturdu: Artemis Uzay Anlaşması resmen imzalandı! Ne anlama geliyor?

Türkiye Cumhuriyeti, uzay çalışmalarında küresel ölçekte yeni bir dönemin kapısını araladı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen milli uzay programı kapsamında, NASA liderliğindeki çok uluslu uzay koalisyonuna katılım sağlandı.

Washington'da düzenlenen resmi törenle Türkiye, Artemis Anlaşmaları'na imza atan 71. ülke konumuna yükseldi.

KÜRESEL UZAY KOALİSYONUNDA YENİ ORTAKLIK

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) merkezinde gerçekleştirilen törende imzalar, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ile NASA Yöneticisi Jared Isaacman'ın katılımıyla atıldı.

Temelleri 2020 yılında atılan Artemis Anlaşmaları; uzay faaliyetlerinin barışçıl amaçlarla yürütülmesini, bilimsel verilerin şeffaf şekilde paylaşılmasını ve astronotlara acil durumlarda yardım edilmesini yasal bir çerçeveye oturtuyor.

AYAP-1 VE MİLLİ UZAY HEDEFLERİ

Bu stratejik imza, Türkiye'nin insanlı ilk uzay misyonunu gerçekleştiren Alper Gezeravcı ve yörünge altı uçuşunu tamamlayan Tuva Atasever'in ardından attığı en somut kurumsal adım oldu.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) koordinasyonunda hazırlıkları süren yerli Ay misyonu AYAP-1, bu anlaşma sayesinde uluslararası standartlarla doğrudan entegre olacak.

Türkiye, kendi inşa ettiği uydularla Ay yörüngesinde operasyon yürütebilen sınırlı sayıdaki ülkeler kulübüne girmek için küresel desteği arkasına almış durumda.

DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI'NDAN ARTEMİS ANLAŞMASIYLA İLGİLİ AÇIKLAMA

Dışişleri Bakanlığı, Türkiye'nin uluslararası uzay iş birliği programı Artemis Anlaşmaları'nı imzalamasına ilişkin, "Türkiye, Artemis Mutabakatı' ile ortaya konulan anlayış çerçevesinde uzayın barışçıl amaçlarla keşfi ve kullanımına yönelik uluslararası iş birliğini desteklemeyi, uzay teknolojileri ve keşfi alanındaki çalışmalara uluslararası hukuk temelinde kapsayıcı ve yenilikçi bir yaklaşımla katkı sunmayı sürdürecektir" açıklamasını yaptı.

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamada, "Ülkemiz, Ay keşiflerinin güvenliğini artırmayı ve dış uzayın barışçıl, sürdürülebilir ve faydalı kullanımını teşvik etmeyi amaçlayan ilkeler bütünü niteliğindeki Artemis Mutabakatı'nı dün (31 Ağustos) imzalamıştır. Türkiye, Artemis Mutabakatı'yla da ortaya konulan anlayış çerçevesinde uzayın barışçıl amaçlarla keşfi ve kullanımına yönelik uluslararası iş birliğini desteklemeyi, uzay teknolojileri ve keşfi alanındaki çalışmalara uluslararası hukuk temelinde kapsayıcı ve yenilikçi bir yaklaşımla katkı sunmayı sürdürecektir. 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya'da ev sahipliği yapacağımız 77'nci Uluslararası Uzay Kongresi de bu ortak vizyonun pekiştirilmesi için önemli bir zemin teşkil edecektir" denildi.

TÜRKİYE'NİN ARTEMİS ANLAŞMALARI'NA KATILIMI

Öte yandan Bakanlık kaynaklarından alınan bilgiye göre; Artemis Mutabakatı, ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından, 2020 yılında yedi ülkeyle (Avustralya, Kanada, İtalya, Japonya, Lüksemburg, BAE ve Birleşik Krallık) birlikte başlatılan, ay keşiflerinin güvenliğini artırmaya, dış uzayın sürdürülebilir ve faydalı kullanımını teşvik etmeye yönelik, bağlayıcılığı olmayan ilkeler manzumesi niteliğinde bir belge niteliğinde bulunuyor. Halihazırda 70 ülkenin imzacı olduğu Artemis Mutabakatı'nın imzalanmasıyla, Türkiye'nin Artemis Programlarında ortak ülke olarak yer alması mümkün olabilecek. Türkiye’nin Artemis Programı’na dahil olması, gelişmekte olan uzay sanayinin küresel uzay ekonomisine entegrasyonu ve Milli Uzay Programlarının ilerletilmesi için katkı sunacak. Artemis Mutabakatı, Türkiye’nin 2022-2030 Milli Uzay Programı Strateji Belgesi’nde belirlenen, uzay teknolojilerinde/sanayinde yerli ve milli kapasite-kabiliyetlerin geliştirilmesi amacıyla bölgesel/uluslararası iş birliklerinin güçlendirilmesi hedefiyle de örtüşüyor. Bu kapsamda, Türkiye’nin Artemis Mutabakatı’na katılımı, Türkiye Uzay Ajansı ile TÜBİTAK-UZAY iş birliğinde yürütülen Türkiye'nin ilk Ay görevi olacak 'Ay Araştırma Projesi (AYAP)' ve NATO'da uzay/havacılık alanında devam eden projelerdeki iş birlikleri bağlamında katkı sağlayacak.