Ahmet İnsel'den Sosyalizm'in esasları
Ahmet İnsel açısından, referandumun yarattığı çatlak, yeni bir sol siyasetin inşası için uzun vadede hayırlı bir yıkım olabilir. Yeter ki, buna zemin oluşturabilecek bir tartışma platformu yaratılabilsin
Bahadır Özgür'ün kitap kritiği
İrlandalı kuramcı Terry Eagleton, İstanbul'daki bir konuşmasında "sosyalizmin insanın son ahlaki direniş noktası olduğunu" söylemişti. Şüphesiz bu vurgu, teleolojik bir benzetmeden ziyade Marksizmin bir tercihler bütünü olduğuna dairdi. Solun uzun süren travmatik ruh hali düşünüldüğünde, Eagleton pek de haksız sayılmaz. Zira, büyük geri sıçramada belki de asıl sorun, sosyalizmin pratik başarısızlığından çok, karşı tarafın inşa edilen her kuramsal Majino hattının etrafından kolayca dolanmasıydı.
Ahmet İnsel de yeni kitabında yeni solu tanımlarken benzer bir noktadan hareket ediyor. Sosyalist siyasetin nihayetinde koşullara göre yeniden biçimlenen etik ilkelerin, davranışların, tavırların bir ifadesi olduğunu söylüyor. Ama İnsel'in vurgusu biraz daha güçlü. Marksizmi 'toplumsal insanın' tercihlerinin sistematize edilmiş hali olarak tarif ediyor.
Referandum tespitleri
Bir kısmı ilk defa yayımlanan söyleşilerden oluşan ve Birikim Yayınları'ndan çıkan Sosyalizm kitabının temel tezi, sosyalizm ütopyasının ortaya çıktığı 19. yüzyıldaki sorunlarla günümüzdekiler arasında pek fark olmasa da, o günkü sosyalistlerle bugünküler arasında ciddi farkların olması gerektiği üzerine kurulu. Nitekim İnsel'e göre, ütopyanın hayata geçmiş türlü halleri önümüzde dururken, bu farkın bir hayli derin olması da kaçınılmaz.
Aslında İnsel, özellikle Birikim dergisinde yazdığı makalelerde, özgürlük ve eşitlik talebinin bugünün koşullarında yeniden tarif edilmesiyle kurulabilecek bir sosyalizm idealini uzun süredir savunuyordu. Hatta bu yönde siyasal platformların örgütlenmesinde aktif roller de üstlendi. Ancak kitapta AK Parti dönemine, Ergenekon operasyonu ve 12 Eylül referandumuna ilişkin tespitleri, sosyalist siyasette henüz yeni sayılabilecek tartışmalar. Yine de bu başlıkların, siyasal iklimin solda uzun süredir defakto var olan ayrışmayı artık bir kopuşa zorladığı şu günlerde kısa sürede belirleyici hale geldiğini söylemek yanlış olmaz.
200 yılın üç önemli şoku
İnsel, sosyalist siyasetin kapsamlı bir arkeolojisi çerçevesinde Marksizmin kuramsal kavranışına dair bir dizi ciddi sıkıntının altını çiziyor. İki yüz yılda yaşanan üç önemli şok, hem pratik uygulamaların sonuçlarını anlamak hem de solun yeni yönelimlerini görmek bakımından önemli. Şokların ilki, sosyalizm idealinin taşıyıcı öznesi olarak sanayi proletaryasının mutlaklaştırılmasıydı. Daha doğrusu İnsel, tarihin her döneminde iktisadi hayata dayalı özne arayışını fazlasıyla patolojik buluyor. Ve bu mutlak özne mefhumunu gerçekte teleolojiden devralınan bir 'yaratıcı' fikrinin dünyevi tezahürü olarak görüyor. Dolayısıyla, üretim biçimi farklı formasyonlara evrildiğinde, 20. yüzyılın başında sosyal devlet olgusuyla karşılaşıldığında mesela; tüm o yüce ideallerin atfedildiği 'yaratıcı', tutucu bir ideolojinin aktörü haline dönüşebiliyor.
Söyleşilerin değişmez sorusu "Yeni özne nedir?" karşısında İnsel'in nosyonu, toplumun yatay değil dikey biçimde, kimliğin tek yönlü değil farklı düzeydeki roller çerçevesinde algılanması. Marx'ın proletaryaya atfettiği 'Prometheus fonksiyonunun da aslında bir değiştirme/dönüştürme işlevinden ziyade "insanlık durumunu kaybetmiş insanlığın düştüğü sefil hali gösteren" simge olarak kavranmasından yana. Bugün aynı simgenin birden çok özneye, durumlara, süreçlere işaret ettiğini söyleyen İnsel, üretim ilişkileri temelinde yapılacak her tarifin geçmişin kaybolmuş ruhlarını çağırmaktan öte anlam ifade etmeyeceğini düşünüyor.
Solun ikinci şoku, tam da bu öznenin üzerine inşa edilen tarihsel kopuş fikrinde yaşandı. İnsel, bizatihi sosyalizmin pratik deneyimlerinin devrim anlayışını tartabileceğimiz yeterli hassasiyete sahip teraziler olduğu görüşünde. Fransız Komünist Partisi'nin (FKP) aktif bir üyesi olarak 1970'lerde yaşadığı deneyimden örneklerle anlattığı 'devrimci durumun', sosyalizmle bir partinin otoriter iktidarının birbirine karıştırılmasına nasıl yol açtığını ve bu histerik ruh halinin de SSCB'de somutlaştığını belirtiyor. Zaten üçüncü şok da bu var olanı koruma, değişime direnme noktasında ortaya çıktı.
Aslolan dünyayı değiştirmektir
İnsel'e bakılırsa, Türkiye solu şokun etkilerini hâlâ üzerinden atabilmiş değil, Ama bu muhafazakârlık sadece SSCB merkezli de değil. Gerçekte Türkiye modernleşmesinin yapısal sorunlarından, açıkçası Kemalizm’den ileri gelen bir tutuculuk bu. Son siyasal sürecin, solun zaaflarını iyiden iyiye ortaya çıkaran turnusol kağıdı işlevi gördüğünü söylerken, 12 Eylül ile hesaplaşmanın AK Parti'nin tekeline bırakılmasını örnek veriyor. Solun, toplum nezdinde vesayet rejimini ehveni şer gören bir kesim olarak damgalandığını ve siyasal imkânlarını kendi elleriyle kısıtladığını vurguluyor. Yine de İnsel açısından, referandumun yarattığı çatlak, yeni bir sol siyasetin inşası için uzun vadede hayırlı bir yıkım olabilir. Yeter ki, buna zemin oluşturabilecek bir tartışma platformu yaratılabilsin. Peki bu nasıl gerçekleştirilebilecek?
Aslında Radikal 2'de her hafta yazdığı makalelerde kendisi ağsından bu tartışma platformunun aktüel donelerini sunuyor, İnsel. Söyleşilerinde ise bunun kapsamlı bir teorik altyapısını veriyor, Kitaptaki ilk söyleşide Marx'ın Feurbach üzerine tezleri eşliğinde işçi sınıfı mitolojisinin oluşumuna dair yürüttüğü tartışma, bu son sorunun da bir anlamda yanıtı gibi.
Demokrasi sorunların çözümü değil, sorunun ta kendisi
Ona göre, 11. tezdeki'' Asllolan dünyayı değiştirmektir" vurgusunun sürekli tekrarlanması, aslında tüm pratiklerden qkarılabilecek hayati dersleri bir sis perdesinin ardına gizledi. Oysa Marx somut gerçekliği içinde insanın toplumsal ilişkilerin bütünü olduğundan (6. tez), tüm toplumsal yaşamın özünde pratik eylemin bulunduğundan (8. tez) ve en önemlisi de toplumsal insanlıktan (10. tez) bahseder. 11. tez bütün bunlara içkin, zaten var olan ve olması gereken bir ilkedir. Diğerlerini belirleyen değil, tamamlayan bir süreçtir.
Yeni solun teorik inşası bu temelden yükseliyor. Özgürlüğünün taşıyıcısı olan toplumsal insanın kurduğu toplumsal demokrasinin, yani münferit bireyin soyut eşitliğine indirgenmiş eşitliğin, son kertede sivil toplumun demokrasi anlayışının aşılmasının aranan devrim olduğuna işaret ediyor.
Demokrasiyi sorunların çözümü değil, tam da sorunun kendisi olarak ortaya koyuyor, 11'inci tezden önce 10'uncu tezin geldiğini ısrarla hatırlatıyor...
-
Nabi Kutlu 15 yıl önce Şikayet EtTürkiyenin Müslümanlarca Kurulmuş Sosyal Adalet Temelli Sola İhtiyacı Var. İnsel süper bir tesbit yapmış bence sosyalizmin taşıyıcısı olan özne konusundaki patoloji konusunda. Bu tesbit Türkiyedeki Bağdat Caddesi, Nişantaşı ve İzmir merkezli şarapist sosyalizm trendini de açıklıyor :) Şaka bir yana gerçekten sosyalizmin toplumu mutlak tabakalaştırması ve tabakalar arası etkileşime izin vermeyen, kimliği toplumsal sınıf temelinde kuran katı yapısı önemli bir sorun. Ama Türkiye özelinde temel sorun solun "Tanrı" ile olan sorunu.Beğen
