Elmalılı'nın Siyaset ve Hukuk yazıları

"Hak Dini Kur’an Dili" isimli ünlü tefsiri kaleme alan ünlü İslam alimi Elmalılı Hamdi'nin fikirlerini ifade ettiği makaleler kitaplaştırıldı.

Elmalılı'nın Siyaset ve Hukuk yazıları
Elmalılı'nın Siyaset ve Hukuk yazıları
GİRİŞ 19.09.2011 14:55 GÜNCELLEME 19.09.2011 14:55

A. Cüneyd Köksal ve Murat Kaya'nın yayına hazırladığı ve Klasik yayınlarının neşrettiği Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e Makaleler kitabı, "Hak Dini Kur’an Dili" isimli ünlü tefsiri ile tanınan ünlü İslam alimi Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın, Din, Felsefe, Siyaset ve Hukuk konularındaki görüşlerini yansıtıyor.

Kitabın Tuncay Başoğlu imzalı takdim yazısı, okurlara nasıl bir eser okuyacakları konusunda oldukça yeterli açıklamalar içeriyor:

Modernleşme Sürecinde İslâmî İlimler ve İslâm Düşüncesi alt-dizisi, 19. yüzyıl başlarından bugüne, iki asırlık dönemde İslamî ilimler alanında ortaya konulan yeni yaklaşımları, metodoloji tekliflerini ve genel olarak İslâm düşüncesine yapılan katkıları inceleyen araştırmalara yer vermeyi hedeflemektedir. İslâm âleminde ve Batı’da yapılmış ve tarihî bir dönem olarak modernleşme sürecini ele alan farklı dillerdeki çalışmaların tercümeleri de bu alt-dizide kendisine yer bulacaktır.

Elmalılı M. Hamdi Yazır Biyografisi

Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır 1878’de Antalya’nın Elmalı kazasında doğdu.

İlk tahsilini Elmalı’da yapan ve rüşdiyeyi de burada bitiren Hamdi Efendi, dayısı Hoca Mustafa Sarılar’la birlikte İstanbul’a geldi (1895). Kayserili Mahmud Hamdi Efendi’nin ve diğer meşhur hocaların derslerine devam ederek icazet aldı. 1905’te Mekteb-i Nüvvâb’a girdi ve buradan kadı icâzetnamesi aldı. 1905-1908 arasında Bâyezid Camii’nde dersler verdi. Bu vazifedeyken Meşihat Dâiresi Mektûbî kalemine tayin edildi (1906). Bir taraftan da çeşitli mektep ve medreselerde dersler verdi, Meclis-i Maârif âzâlığı yaptı. 1908’de dersiam oldu.

II. Meşrûtiyet’in ilanından sonra kurulan Meclis-i Mebusan’a Antalya mebusu olarak girdi. Damad Ferid Paşa’nın birinci ve ikinci kabinelerinde Evkaf Nazırlığı yaptı. 15 Eylül 1919’da Hey’et-i A‘yân âzalığına getirildi. Cumhûriyet’in îlanı sırasında Mütehassisîn Medresesi’nde “mantık” müderrisi idi.

Damad Ferid Paşa kabinelerindeki görevi dolayısıyla, Millî Mücadele aleyhinde bu kabinelerin kararlarından sorumlu tutuldu. Gıyabında idama mahkum edildi. Fakat Ankara İstiklal Mahkemesi’nde görülen mahkemede beraat etti. İstanbul’a dönerek inzivaya çekildi. Bu dönemde, Metâlib ve Mezâhib adlı tercümesini tamamladı, büyük çaplı bir hukuk kamusu hazırlamaya koyuldu ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nca kendisine teklif edilen Kur’an tefsirini kaleme aldı.

Şabaniye tarikatına intisabı olan Elmalılı, 27 Mayıs 1942’de vefat etti. Sahra-yı Cedid Mezarlığı’nda babasının kabrine defnedildi.

Elinizdeki çalışma, daha çok tefsiriyle tanınan Elmalılı Muhammed Hamdi Efendi’nin geniş ilgilerini ve düşüncesinin farklı veçhelerini ortaya koyuyor. A. Cüneyd Köksal ve Murat Kaya’nın 2. Meşrutiyet sonrası döneme ait dergileri tarayarak hazırladıkları emek mahsulü bu çalışma, sadece dinî düşünce alanındaki tartışmalara değil, hukukî ve siyasî tarihimize de ışık tutuyor.

İslâm-Batı ilişkisi, dinin modern hayattaki yeri, ilhâd, din ve siyaset ilişkisi gibi dönemin tartışılan başlıklarının yanısıra, İslâmî ilimler ve hukukla ilgili makaleleri Elmalılı’nın âlimlik vasfını daha fazla belirginleştiriyor. 

Elmalılı, İslâmî ilimleri “ferden ve cem’an nüfûs-ı insâniyenin a’râz ve ahkâmından bahseden ulûm” olarak tarif ederek alanını bugünkü sosyal ve beşerî ilimleri de içerecek şekilde geniş tutuyor. Tarife getirdiği “tabiataltı ve tabiatüstü âlemle olan ilişkisi de dikkate alınmak sûretiyle” şeklindeki kaydı ise alanı sınırlamaktan ziyade, insanla ilişkili olması yönüyle tüm âleme açıyor. İslâmî ilimlerin kaynağını kitâb-ı kâinât ile kitâb-ı hitâb, ortak maksadını ise saadet-i insâniye, bir başka ifadeyle saadet-i dâreyn olarak belirliyor. Fıkhın ve genel olarak İslamî ilimlerin geçerliliğini, onların muayyen bir dönemdeki İslâm toplumunun “müdrekât-ı akliyesi”ni ihata etme ve şekillendirme derecesiyle irtibatlandırıyor. Elmalılı’nın, İslâmî ilimlerin mahiyeti ve gayesine dair bu anlayışından yola çıkarak ortaya koyduğu fıkh-ı mutlakının ve ictihâd-ı umûmîsinin bir parçası olan modern Batı medeniyetiyle ilgili görüşleri, felsefe tarihi tercümesi ve Batı hukuku hakkındaki değerlendirmeleri, Türkiye’deki Garbiyât tedkiklerine önemli bir katkı sayılabilir.

Makaleler arasında önemli bir kısmı da onun hususî olarak “fakih” vasfının ürünü. Özellikle “Hakk-ı Tefsîr” ve Mecelle konulu makaleler, Elmalılı’nın güçlü fakih yönünü ortaya koyuyor. Mecelle konulu makale, İslâm ve Batı hukukları arasındaki ilk mukayeseli çalışma örneklerinden biri sayılabilir. “İnneme’t-tâatu fi’l-ma’rûf” adlı makale ise Batı modelinde örgütlenen yeni hukuk sisteminin fıkıh çerçevesinde nasıl yorumlandığı ve benimsendiğine dair iyi bir örnek teşkil ediyor.

Elmalılı, İslâmî ilimlere dair tarifinin uzantısı olarak, “Rü’yet-i Hilâl” adlı makalesinde fıkha daha büyük görevler de yüklüyor: “Ulum-i mütemâyizenin kıyem-i mahsusalarını bihakkın tanıyabilmek vazîfe-i fıkhiyeden ma’dud bulunduğu kanaatindeyim.” Ancak Elmalılı’nın fakihliğini gösteren en kesif cümlelerden biri, “Donanma İânesi Zekât Yerine Geçer mi?” adlı makalesinde geçiyor:

Halbuki bir zengine hiç kimse, “Bugün senin donanma iânesine borcun var…” diyemez. Çünkü bunu diyebilmek için mesağ-ı şer’î dairesinde adl ü hakkâniyet ile müterâfık olarak herkesin sermayesine göre donanmaya muayyen bir vergi tarh olunması, şûrây-ı ümmetin edille-i şer’iyyeye müstenid kararıyla irade-i seniyyeye iktirân ettikten sonra ma’mûlün bih bir kânûn-ı meşrû halinde tatbik olunmağa başlanması lazımdır…

Meşrutiyetten Cumhuriyete MakalelerElmalılı’nın bir bütün olarak Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi Türkiyesi’nde ilimler tarihi ve siyaseti konusunda epey tartışılması gereken önemli bazı görüş ve tespitleri de var. Mesela “Dinimiz Devletimiz” adlı makalede, Batılılaşma sürecindeki reformların nasıl bir zihniyetle yapıldığına dair şu tespiti son derece çarpıcı: “Islahat siyaseti tahlîl-i ilmîye değil, hissiyât-ı mücerredeye ibtina ettirilmiştir.” Bundan da çarpıcı olanı aynı yerde bu hatanın tarihî arkaplanına dair söyledikleridir:

İbtidây-ı emrde bütün kudret, teşkilât-ı askeriyede idi. O zamanlar ulviyet-i emel ve safvet-i ahlâk hasebiyle idare ve kazâ ma’deletkârâne cereyan etmekle beraber ilmî, medenî inkişâfât olamıyordu. Arap’ta, Acem’de, Endülüs’teki terakkiyât-ı ilmiyenin bizim bilâdımızda husule gelememesine, inkişâfât-ı ilmiyenin yalnız Fatih’ten Kanunî devri sonlarına kadar geçen mahdut bir zamanda başlamış ve yine sönmüş olmasına sebep din değil, yine idare-i örfiye idi.

Osmanlı ve Türkiye tarihiyle ilgili bu değerlendirmeler, sanırım hem siyasetçileri ve tarihçileri, hem de bir bütün olarak ilim ehlini ilgilendiriyor, etraflıca tartışılmayı hak ediyor.

Dilinin günümüz okuru için bir miktar ağır olmasından yılmaksızın dikkatle okunduğunda, birçok sorunu ve tespiti bugün dahi görülmeyen bir berraklık ve ihâtayla dile getiren Elmalılı’nın düşüncelerinin birçok yeni düşünceye ilham kaynağı olacağı âşikârdır.

(Haber 7)

Kitapla ilgili teknik bilgiler ve internet üzerinden sipariş şartlarını görmek için bu linki kullanabilirsiniz

YORUMLAR İLK YORUM YAPAN SEN OL
DİĞER HABERLER
Petrolü tükenecek ülkeler açıklandı! Hangi ülkenin kaç yıllık petrolü kaldı?
114 kilometre hızla gelen ölüm: Motosikletliye çarpmamak için yaptığı hamle sonu oldu