Dünyada kriz kapıda: Cumhurbaşkanı Erdoğan savaşın getireceklerini öngörmüştü

İsrail ve ABD'nin geçtiğimiz cumartesi İran'a yönelik başlattığı saldırılarla Orta Doğu'da gerilim hızla yükseldi. İran'ın İsrail ve Körfez ülkelerine füze saldırılarıyla karşılık vermesiyle çatışmalar büyürken, Hürmüz Boğazı'nın gemi geçişlerine kapatılması küresel enerji piyasalarında ciddi bir kriz ihtimalini gündeme getirdi.

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) analizine göre enerji fiyatlarında bir yıl sürecek yüzde 10'luk bir artış, küresel enflasyonu 40 baz puan yükseltebilir. Aynı senaryoda küresel büyümenin ise yüzde 0,2 oranında yavaşlayabileceği belirtiliyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI KAPANDI, ENERJİ ARZI DARALDI

Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatın durması ve dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatçılarından Katar'daki üretim tesislerine yönelik saldırılar enerji piyasalarındaki riskleri artırdı. Avrupa'nın en büyük doğalgaz ticaret merkezi olan Hollanda merkezli TTF'de gaz fiyatları son dönemde hızla yükseldi.

27 Şubat'ta megavatsaat başına yaklaşık 32 avro seviyesinde işlem gören doğalgaz fiyatı, 3 Mart itibarıyla yüzde 68 artarak 52 avronun üzerine çıktı. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla birlikte dünya piyasası yaklaşık 110 milyar metreküplük gaz arzından mahrum kaldı.

Boğaz üzerinden küresel petrol tüketimi ile LNG arzının yaklaşık yüzde 20'si taşınıyor. Boğazın kapanması piyasadan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol çekilmesi anlamına gelirken, alternatif rotalarla yalnızca 5 milyon varillik sevkiyat telafi edilebiliyor.

PETROLDE 150 DOLAR SENARYOSU

Savaşın başlamasından bu yana brent petrolün varil fiyatı yüzde 13'ten fazla artarak 85 dolar seviyesini aştı. Bazı ülkelerin üretimi azaltma kararları da fiyatları yukarı çekti. Irak'ın petrol üretimini durdurma kararı aldığı bildirildi. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması halinde petrol fiyatlarının varil başına 100 ila 150 dolar seviyesine çıkabileceğini değerlendiriyor. Boğazdaki gemi hareketliliği de ciddi şekilde azaldı. Gemilerin geçişinin askıya alınmasının ardından trafik yüzde 90 oranında düşerken, 150'den fazla petrol tankeri Basra Körfezi'nde demirledi. Çatışmalarda en az beş tankerin hasar aldığı ve iki denizcinin hayatını kaybettiği bildirildi. Bölgede yaklaşık 20 bin denizci ve 15 bin cruise gemisi yolcusunun mahsur kaldığı ifade ediliyor.

AVRUPA'DA ENERJİ REZERVLERİ KRİTİK SEVİYEDE

Gas Infrastructure Europe verilerine göre Avrupa genelindeki doğalgaz depolama tesislerinin doluluk oranı yüzde 30'un altına düştü. Hollanda, İsveç, Hırvatistan ve Letonya'da rezervlerin kritik seviyelerin altına indiği bildirildi.

Avrupa'nın en büyük ekonomisi Almanya'da da enerji fiyatları hızla yükseldi. Super E10 benzinin litre fiyatı 2 avronun üzerine çıkarken dizel fiyatları da benzer seviyelere ulaştı. Alman Ekonomi Enstitüsü, petrol fiyatlarının 150 dolara çıkması halinde Alman ekonomisinin ciddi büyüme kaybı yaşayabileceğini öngörüyor.

Öte yandan Rusya'ya uygulanan ambargolar nedeniyle alternatif enerji kaynakları sınırlı olan Avrupa'da gaz ve elektrik kullanımına yönelik kısıtlamaların gündeme gelebileceği ifade ediliyor.

SAVAŞ ÜLKELERİ NASIL ETKİLEYECEK?

Enerji piyasalarındaki dalgalanmanın farklı ülkelerde ciddi ekonomik sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.

• ABD'de enflasyonun yüzde 0,8 artabileceği, borsalarda yüzde 10 ila 15 arasında düşüş yaşanabileceği öngörülüyor. Uzmanlara göre kısa vadede kazanç sağlayabilecek tek sektör savunma sanayi olabilir.
• Çin ve Hindistan gibi büyük enerji ithalatçısı ülkelerin de ciddi şekilde etkilenebileceği belirtiliyor. Çin'in enerji arzının yaklaşık yüzde 17'sinin risk altında olduğu değerlendiriliyor.
• Avrupa'da gaz ve benzin fiyatlarının artması ve ekonomik büyümenin yaklaşık yüzde 1 oranında yavaşlaması bekleniyor. Suudi Arabistan ise petrol fiyatlarının yükselmesiyle kısa vadede gelir artışı yaşayabilir ancak uzun vadede altyapı ve güvenlik riskleriyle karşı karşıya kalabilir.

ERDOĞAN: ÇATIŞMANIN SONUÇLARI ÇOK CİDDİ OLUR

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da savaşın ilk günlerinde yaptığı açıklamada, çatışmaların büyümesinin küresel güvenlik açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurgulamıştı.

Erdoğan, "Gerekli müdahalede bulunulmazsa çatışma sürecinin bölgesel ve küresel güvenlik açısından çok ciddi neticeleri olacaktır. Böyle bir tablonun ortaya çıkaracağı ekonomik ve jeopolitik belirsizlikleri hiçbir ülke taşıyamaz. Bu nedenle yangının daha fazla büyümeden söndürülmesi şarttır." ifadelerini kullanmıştı.